बुधवार ९ माघ, २०७५ (Wednesday, 23rd January 2019)
९ माघ, २०७५ (23 January 2019)

रानीपोखरी पुनर्निर्माण नहुँदा संरक्षणकर्मी चिन्तित

राजधानी समाचारदाता
3 months ago
03/11/2018

काठमाडौं । मल्लकालीन सभ्यता बोकेको रानीपोखरी पुनर्निर्माण सुरु नहुँदा संस्कृति, सम्पदा र इतिहास अन्वेषक चिन्तित भएका छन् । संस्कृति र मल्लकालीन इतिहास ब्युँताउने सम्पदा रानीपोखरी पुनर्निर्माण विवादमा अल्झिँदा सम्पदा संरक्षणमा चासो राख्ने निराश भएका छन् ।

अहिले पुरानै परम्रागत तवरले निर्माण गर्ने सहमति कायम भए पनि मन्दिर निर्माण शैली र पोखरीमा राखिने पानी सन्दर्भमा ठोस निर्णय नहुँदा रानीपोखरी पुरानो शैलीको पर्खाइमा छ । इतिहास अन्वेषक एवं संस्कृतिविद् डा. रमेश ढुंगेल रानीपोखरी सहरको गहना भए पनि अहिले यसमा देखिएको वेथितिले ऐतिहासिक धरोहरको मर्ममाथि घात भएको प्रस्ट पार्छन् ।
‘प्रताप मल्लले निर्माण गर्न लगाएको रानीपोखरी धार्मिक, सामाजिक र सहरको सौन्दर्य देखाउने उद्देश्यले भए पनि पछिल्लो समय रानीपोखरी परम्परागत ऐतिहासिक शैली र संरचनाको निहुँमा रुमलिएको छ,’ उनले भने, ‘मल्लकालमा सहरबाहिर रहेको रानीपोखरी अहिले सहरको मुटुमै छ तर पुनर्निर्माण नभएर त्यतिकै बस्दा पीडादायी देखिएको छ ।’
रानीपोखरीले सहरको सौन्दर्य मात्र दिएको थिएन । वर्षको एकपटक भाइटीकाका दिन खुल्ने बालगोपालेश्वर मन्दिरमा दाजुभाइ दिदीबहिनी नहुने गएर टीकासमेत लगाउ“दा धार्मिक र सांस्कृतिक महŒव पनि दर्शाउने गरेको संस्कृतिविद् बताउ“छन् ।

पुनर्निर्माणका नाममा भएका राजनीतिले अहिले घाँसे मैदानमा परिणत भएको रानीपोखरी देख्दा सम्पदा संरक्षणमा लाग्नेको मन कु“डिने गरेको छ । ‘अहिले रानीपोखरीको हविगत देख्दा आँसु आउँछ,’ इतिहास अन्वेषक, संस्कृति तथा सम्पदा संरक्षणकर्मी डा. ढुंगेलले भने, ‘स्वार्थी नेताले गर्दा रानीपोखरीजस्ता इतिहास बोल्ने सम्पदा मर्नै लागेको छ ।’
१२ वैशाख २०७२ को महाभूकम्पपछि बिग्रिएको बालगोपालेश्वर मन्दिर र रानीपोखरी पुनर्निर्माण शिलान्यास नहुँदासम्म रानीपोखरीमा पानी थियो । २ माघ २०७२ मा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीबाट शिलान्यास भएपछि पुनर्निर्माणको निहु“मा त्यहाँको पानी सुकाइयो । पानीसँगै ‘क्वाचा’ नामक कालोमाटो, जसका कारण पानी जमिनमा ‘लिकेज’ हुँदैनथ्यो । त्यो पनि क्रेन लगाएर निकालिएको सम्पदा संरक्षणविद् भीम नेपालको दुःखेसो छ ।

रानीपोखरी भूकम्पपछिको सम्पदा पुनर्निमाणको वेथिति चरमोत्कर्षको उदाहरण भएको उनी बताउँछन् । ‘पुनर्निर्माण विषयमा देखिएको जटिलतालाई लिएर प्रश्न गर्छन्, किन हामी दिशाविहीन पुनर्निर्माण उब्जाइरहेका छौं त ?,’ उनले भने, ‘यहाँ पुरातŒव, काठमाडौं महानगर, राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण मिल्नेमा अनेक झमेलामा फसेका छन्, जनताको आवाजकै कारण मनलाग्दी निर्माण हुनबाट रोकिएको छ ।’
काठमाडौं महानगर उपप्रमुख हरिप्रभा खड्गी रानीपोखरी जसरी भए पनि परम्परागत शैलीमै बनेरै छाड्ने बताउँछिन् । ‘रानीपोखरीको निर्माण महानगरले गर्छ, ठेक्काका लागि टेन्डर आह्वान भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘रानीपोखरीभन्दा पनि बालगोपालेश्वर मन्दिर विषयमा विवाद छ ।’

पुरातŒव विभाग मन्दिर निर्माण जिम्मा लिएर छलफलमै अड्किएको छ । ‘हामी कुन शैलीमा बनाउने भन्ने छलफलमै छौं,’ विभाग प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले भने, ‘रानीपोखरी नबन्दाको चिन्ता हामीलाई पनि छ, हतारमा निर्माण गरेर फेरि भत्काउनुभन्दा घनीभूत छलफल गरेर दीर्घकालीन हिसाबले जाऔं ।’

(Visited 6 times, 1 visits today)