सोमवार ९ बैशाख, २०७६ (Monday, 22nd April 2019)
९ बैशाख, २०७६ (22 April 2019)

संगठन गठनका आधारहरू, सिद्धान्तहरू र तिनको समीक्षा (लोकसेवा टिप्स)

राजधानी समाचारदाता
1 week ago
15/04/2019

 

“Skeleten of Bureacracy”
‘An organization structure defined how job/tasks are formally divided, grouped and coordinated’

 सामूहिक प्रयासद्धारा निर्दिष्ट लक्ष्य प्राप्तिका लागि सिर्जना गरिएको स्वरूप ।
Organization – Division of Labor, Source of Authority, Relationship

पूर्वनिर्धारित उद्देश्य हासिल गर्न मानिसहरूलाई एकापसमा संगठित गर्ने काम नै संगठन हो ।

Human Factor
Structure
Procedure
Objectives
Resource
Management

संगठनात्मक स्वरूप
संगठनात्मक स्वरुपले यस्को स्पष्ट खाका र मानचित्रलाई बुझाउँछ । संगठन स्वरुपभित्र संगठनको किसिम, पदसोपान, त्यसमा रहने कर्मचारीको पद तथा तह, उनीहरूको काम, कर्तव्य र अधिकार,उत्तरदायित्व, समन्वय र नियन्त्रणको अवस्था, सुपरिवेक्षण र त्यसको तहका साथै सञ्चार प्रवाहको अवस्थाको समेत स्पष्ट पहिचान गरिएको हुन्छ ।
Mechanistic Structure
बढी औपचारिक
धेरै विभाागहरू भएको
Non participatary Decision Making
Organic Structure

कम औपचारिक

Team Work
Paricipatory
संगठन गठनका आधारहरू
Purpose, Process, Place, Person and Policy

संगठन संरचना निर्माणका चरणहरू
कामको पहिचान
कामको विभाजन
यसका साथै
भौतिक स्रोत साधन,
प्रविधिको प्रयोग
नियन्त्रणको सीमा
समन्वयको अवस्था
आदेशको एकात्मकता
पदसोपानको व्यवस्था
समरूपता

कार्यक्षेत्र र कार्यविधि

संगठनका सिद्धान्तहरू

संगठनको निर्माण कसरी हुन्छ ? अधिकारको वितरण कसरी गर्नुपर्छ ? संगठनात्मक कार्यको नियन्त्रण कसरी गर्नु पर्छ ? भन्ने प्रश्नको जवाफ दिने क्रममा निर्माण गरीएका सिद्धान्तहरू नै संगठनका सिद्धान्तहरू हुन् । जसमा–
पदसोपान
आदेशको एकात्मकता
नियन्त्रणको सिमा
समन्वय
केन्द्रीकरण÷विकेन्द्रीकरण
अधिकार प्रत्यायोन
कार्य विभाजन
ऐक्यभावना र अनुशासन
नेपालको सार्वजनिक प्रशासनको संगठनात्मक स्वरूप
मन्त्रालयदेखि गाउँस्तरसम्म फैलिएको,
सैनिक संरचना सँग मिल्दोजुल्दो,
Bottom Heaviness मा आधारित छ ।
Bureaucratic Structure स्वरूपको,
Pyramid Type को,
संघीय र समावेशी स्वरूप उन्मुख छ ।
नेपालमा संगठनसँग सम्बन्धित समस्याहरू

 अनावश्यक कार्यालयहरू

Overlapping र काममा Duplication  भएका (वन विभाग र वन अनुसन्धान विभाग)
Coordination गर्न गाह्रो
Empire Building  गर्ने प्रवृति
ठूलो आकार र अनावश्यक विस्तार
काम नभए पनि विभागिय उपस्थिति देखाउनु पर्ने
आफू मातहत धेरै निकाय राख्न पाए हुन्थ्यो भन्ने प्रवृति
केन्द्र र तल्लो तह बिचमा अनावश्यक संरचना
संगठन निर्माणको निश्चित आधार पालना नगरिने
कामका लागि संगठन नभै संगठनका लागि काम खोज्ने
सबै संगठनका लागि एउटै निर्देशिका छ ।
बिनाकारण फेरबदल हुन्छ ।
मन्त्रालयको संख्यामा परिवर्तन भइरहने
विभिन्न सेवा समूहको विघटन र गठन
गलत नियतले डिभिजन कार्यालय बनाउने प्रवृत्ति
पदसोपानमुखी छ । ज्ष्भचबचअजथ मा जोड दिइन्छ ।
समन्वय र सञ्चार कमजोर छ ।
सेवा प्रवाह गर्ने ठाउँमा भन्दा केन्द्रमा बढी दरबन्दी छन् ।
आदेशको एकात्मकता छैन ।
क्षेत्रीय कार्यालयको भूमिका प्रभावकारी छैन ।
एउटै कामका लागि समेत विभिन्न निकायको गठन गरिन्छ । जस्तै ः विद्युत् प्राधिकरण र विद्युत् विकास विभाग ।
प्रशासन सुधारले केवल क्तचगअतगचभ सुधारमा मात्र जोड दिने
गरेको छ ।

सुधारका उपायहरू

सरकारको कार्यक्षेत्र Define गर्ने ।
एउटै कार्यलयबाट धेरै किसिमका काम गर्ने फनेल संगठनको निर्माण गर्ने ।
काम र उद्देश्यको आधारमा मात्र संगठन निर्माण गर्ने ।
कार्यविवरण, जिम्मेवारी र उत्तरदायित्व स्पष्ट गर्ने ।
नियमित कामका लागि आयोजना गठन नगर्ने ।
एउटै कामका लागि धेरै संगठन नबनाउने ।
E governance मा जोड दिने,
पदसोपान कम गर्ने ।
नीतिगत तह Pyramid / Operating तह Flat बनाउने ।
निर्णय प्रक्रियामा सुधार गर्ने ।

अन्त्यमा,

संगठन साध्य होइन साधन मात्र हो ।
उद्देश्य र औचित्यका आधारमा मात्र संगठन निर्माण गर्ने,
खारेज गर्ने वा गाभ्ने गरौ ।
Work Culture को विकास गरौं ।
भविष्यपरक दृष्टिकोण अपनाऔं ।
निर्णयका तह घटाऔं ।
जिल्ला र गाविसको संख्या Review  गरांै ।
संगठन निर्माण गर्दा जनतालाई केन्द्रविन्दुमा राखौं ।
Sound Organization त्यो हो, जहाँ Delegation of Authority, Responsibility, Competency / Flexibility हुन्छ ।

(Visited 140 times, 1 visits today)
Loading comments...