महामारीले सिकाएको पाठ

सेवाको गुणस्तर तथा उपचार प्रविधिको जतिसुकै ठूला गफ गरिआए पनि हाम्रा अधिकांश अस्पतालमा सामान्य अवस्थामा पनि सेवाग्राहीले सुरक्षित पिउने पानी, सफा शौचालय, हात धुने ठाउँ र पानीको व्यवस्था, स्वास्थ्यजन्य संक्रमित तथा अन्य फोहोरको सुरक्षित व्यवस्थापनजस्ता आवश्यक आधारभूत सेवासम्म पाउन सकेका छैनन् । औषधि खान फार्मेसीमा पानी किन्नुपर्छ, शौचालय छिर्न नाक थुन्नपर्छ, फोहरकै कारण संक्रमण फैलाउने थलो बन्दै छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनको ताजा तथ्यांकमा विश्वभरि कम्तीमा १५ प्रतिशत बिरामी अस्पताल बसाइका क्रममा एक वा त्यो भन्दा बढी संक्रमणबाट ग्रस्त हुन्छन् । द गार्जियनमा २०१९ मा प्रकाशित रिर्पाेटमा विश्वभर वार्षिक झन्डै १० लाख व्यक्तिको मृत्यृ अव्यवस्थित फोहोर व्यवस्थापनका कारण उत्पन्न संक्रमण तथा रोग फैलिएर हुने गरेको छ । हाम्रो जस्तो देशमा अवस्था झन् भयावह रहेको सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।

गाउँबाट उपचारमा आएकालाई दाउरा नबाल्न र बालिरहे तीन महिना बढी बचाउन नसक्ने भन्ने स्वास्थ्यकर्मी पनि छेउमै पोलिथिन बालिरहँदा केही बोल्दैनन् । नेपालमा दैनिक प्रति शøया बढीमा २ केजी उत्पादन तथा एकपटक अटोक्लेभ स्थापना भइसकेपछि प्रतिकेजी १० देखि २० रुपैयाँ खर्च लाग्छ । स्वास्थ्यजन्य फोहर कुल फोहरको २ प्रतिशत तथा संक्रमित फोहर कुल स्वास्थ्यजन्य फोहरको १५ देखि ३० प्रतिशत रहन्छ । स्रोतमा फोहर छुट्टयाउने नगर्दा ७५ प्रतिशत बढी फोहर हानिकारक र संक्रमित बन्छ । महामारीका समयमा झनै फोहरको मात्रा धेरै गुणा बढी हुन्छ ।

परीक्षणको दायराको कुरा गर्दा अमेरिकामा त रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रले पत्ता लागेका भन्दा १० गुणा बढी संक्रमित रहेको अनुमान गरेको छ भने हामीकहाँ दैनिक ५ हजारको परीक्षण गर्दा धेरै संक्रमित अहिले पनि पहिचान भइनसकेको अवस्थामा रहेका हुन सक्छन् । नेपालमा अन्य देशको भन्दा कोरोनाको मृत्यृदर कम भएको समाचार आइरहेका छन् । जसलाई सम्मानीय प्रधानमन्त्रीले नेपालीको रोग प्रतिरोधी क्षमता बढी भएकाले यसो भएको जिकिर संसद्मै गरे ।

हामीकहाँ कुपोषण उच्च भएकाले प्रतिरोधी क्षमता कमजोर छ भनेको भए वैज्ञानिक तर्क रहन्थ्यो । भाइरसले मुख्यतः फोक्सोमा असर गरेर मानिसको मृत्यृ हुने भए पनि साइटोकाइन स्ट्रोम, एआरडीएस र भाइरेमियाले मल्टिअर्गन फेलर तथा कतिपयमा मृत्युको कारण अध्ययनकै विषय छ । सस्तो लोकप्रियता र अल्पज्ञानको आधारमा हाम्रो मृत्यृदर कम छ, हाम्रो इम्युनिटी राम्रो छ, हामीलाई रोगले केही गर्न सक्दैन, लसुन, अदुवा र बेसार खादा कोरोना जितिन्छ भनेर समय बर्बाद गर्नुभन्दा सबै जना गम्भीर भएर हाम्रो अवस्था अरू देशको भन्दा भयावह हुन नदिन आजै, अहिलेदेखि नै सुरक्षाका सावधानी र रोकथामका उपायहरूलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु अहिलेको आवश्यकता हो ।

जनस्वास्थ्य व्यवस्थापन प्रणालीको विकासमा लगानी गरी कोरोनाजस्ता महामारीलाई नियन्त्रण गरिनुपर्छ

सरकारका कमजोरी : लकडाउनको अवधिमा धेरैभन्दा धेरै संभावित संक्रमित खोज्ने, शंकास्पद व्यक्तिको नमुना संकलन तथा परीक्षण गर्ने र त्यस्को नतिजा नआउन्जेल क्वारेन्टाइनमा राख्ने क्रमलाई तीव्रता दिनुपर्ने तर क्वारेन्टाइन र आइसोलेसनमा रहेकालाई सम्मानपूर्वक र मानवीय व्यवहार गरिनुपर्ने तथा त्यहाँ बसेकालाई परिवार, समाज र देशमा रोग फैलनबाट रोक्न यसो गरिएको ’bout मनोचिकित्सा सेवा दिनुपर्ने थियो । हरेक सरसल्लाहमा हाम्राभन्दा राम्रालाई विश्वास गर्न सक्नुपथ्र्याे ।
यसका साथै, बेलैमा स्वास्थ्य सामग्रीको जोहो गर्न नसक्नु, हल्का टिप्पणी र कोरोनामुक्त देशको घोषणामा तयारी, सीमामा आएका नागरिकलाई अलपत्र पार्नु र संक्रमण झन् बढेपछि भिœयाउनु, विदेशबाट आएका तथा क्वारेन्टिनकालाई आरडीटी मात्र गरेर घर पठाउनु र क्वारेन्टिन व्यवस्थित नहुनु यसका अन्य प्रमुख कारण रहेका छन् । साथै, योजना र अनुगमनबिना लकडाउन खोल्नु, होम क्वारेन्टिन तथा आइसोलेसनको पालना र निगरानी नहुनु पनि कम जिम्मवार छैनन् ।

असरका साथै अवसर : विश्व तथा नेपालको सुदूर इतिहासमा सरकारले जनस्वास्थ्यका विषयमा यति महŒवको विषय कहिले बनाएको छैन । हाल माहोल तातेको छ । समग्र स्वास्थ्य प्रणाली, जनशक्ति र पूर्वाधारमा निकै बजेट र प्राथमिकताका साथ नीति, योजना, कार्यक्रम र बजेट तय हुनुपर्छ । बिरामी प्रधानमन्त्री रहेकाले पनि लेगासी यसमा जोडिन्छ । दोस्रो विश्वयुद्धले सर विन्स्टन चर्चिललाई विश्वप्रसिद्ध राजनेताका रूपमा पहिचान बनाइदियो । रुजवेल्टलाई अमेरिकाको विशेष राजनेता र राष्ट्रपतिको सूचीमा दर्ज गरायो । अहिलेको नेतृत्वलाई पनि नेता मात्र नभई राजनेता बन्न, एउटा अभूतपूर्व चुनौती र त्यसलाई अवसरमा बदल्ने ऐतिहासिक जिम्मेवारी दिएको छ, जसलाई कुशलतापूर्वक जिम्मेवारी निभाउन सफलताको कामना गर्दे जिम्मेवारी वहन तथा जनताको नजरमा पनि सफल देखिन र विश्वास जित्न अनुरोध छ ।
सधैं छाया तथा ओझेलमा पर्ने मन्त्रालय हाल महŒवपूर्ण बनेको छ । स्वास्थ्यकर्मीलाई सिपाही र नायकको रूपमा भूमिका निभाउने, जनताको पूर्ण विश्वास जित्ने, आदरसम्मान जित्ने, थप गौरवान्वित बन्ने मौका मिलेको छ । नीति निर्मातालाई सांगठनिक संरचना, स्वास्थ्यका संरचना, स्वास्थ्यकर्मीको दरबन्दी, सेवा, सुविधा, औजार, उपकरणको आवश्यक हेरफेर गर्ने स्वर्णिम अवसर पनि हो । बजेट बढाइ कम्तीमा २ अंकको बनाउन लबिङ त पुगेन नै । तथापि, सीडीसी, स्वास्थ्य संरचना, महामारी व्यवस्थापनका लागि तयारी संरचना, तीनै तहमा संरचना र तयारी गर्ने मौका मिलेको छ ।
प्रहरीको आँखा छलेर टनाटन यात्रु कोच्ने यातायात सञ्चालक तथा जसरी पनि पुग्नुछ भनेर कोचाकोच गरेर चढ्ने यात्रु दुवैले आफ्ना बानी सुधार्नपर्छ । सीडीसीले हालै पखाला, बान्ता, नाक बन्द, पानी बग्ने, घाँटी दुख्ने, जिउ दुख्नेजस्ता लक्षण पनि थपिएका छन्, जुन बर्सेनि देखिने झाडापखाला, हैजा, रुघाखोकी, फ्लुसँग मिल्छ । स्वास्थ्यकर्मी अब तर्सिन थाले अन्य रोगको पनि उपचार नहुने र मानवीय क्षतिको डर छ ।

लक्षण नभएकालाई पनि एप्सद्वारा निगरानीमा राख्ने, देश भित्रिएकालाई परीक्षण र निगरानी, हरेक ५ किमीमा अस्थायी अस्पताल, जोखिम वर्ग, उमेर र समूहको विशेष सुरक्षा र सावधानी, जनचेतना गाउँगाउँमा फैलाउने, हरेक घरमा थर्माेमिटर र रिर्पाेट ईमेलमार्फत पठाउने र २१ दिनको लक्षण हेरेर वर्गीकरण गर्ने, मोबाइल स्क्यानरमार्फत निगरानीमा राखिनपर्छ ।
हालको बेला मात्र हैन, हरेक दिन आउन सक्ने आकस्मिकताका लागि हरेक स्वास्थ्यसंस्था र निकायले भविष्यका लागि सबै तयारी गर्नुपर्ने देखिन्छ । तथापि, सुविधासम्पन्न सहरमा भएका सबै अस्पतालमा पनि आकस्मिक सेवामा व्यापक सुधार गर्नुपर्ने अवस्था छ । उकालो चढ्दै गरेको सवारी दुर्घटनामा पर्ने घाइतेको बिचल्लीले हाम्रो आकस्मिक सेवाको अनुहार देखाइरहेको छ ।

महामारीमा स्थायी संरचना निस्तेज पार्दै अस्थायी संरचना र समिति सक्रिय भए । तयारी गर्ने बेला कोरोनामुक्त देश भन्दै भ्रमण वर्षको प्रचारमा पर्यटनमन्त्री भट्टराई, बेइजिङमा पानी पर्दा न्युरोडमा छाता ओढ्न नपर्ने स्वास्थ्यमन्त्री ढकालले प्रतिनिधिसभामा बोल्दै हिँडे । हाल पनि यति यति काम ग¥यौं र अब जस्तोसुकै अवस्थामा पनि नागरिकको ज्यान जोगाउन सक्ने तयारीमा हामी छौं र तपार्इं पनि एसएमएस मान्दिनुस् भन्नुुपर्नेमा जनतालाई मोतीबिन्दु लागेको भन्दै हिँडेका छन् ।
अन्तमा, राष्ट्रिय बजेटको ६ प्रतिशत बढी स्वास्थ्यमा छुट्याएको मौकामा उक्त रकमले स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म नै बलियो जनस्वास्थ्य व्यवस्थापन प्रणालीको विकासमा लगानी गरी भोलि आइपर्ने कोरोनाजस्ता महामारीलाई सजिलै नियन्त्रण गर्न सक्छ । तसर्थ, आजको नेतृत्वको चुनौती र अवसर दुवै बनेको घरदैलोसम्म पुगेको गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्रणाली व्यवस्थापनको विकास हो ।

तपाइको प्रतिक्रिया
(Visited 90 times, 1 visits today)

Ads Space Available

epaper

भर्खरै

केही समय बसेर सकियो कार्यदलको बैठक

कुरी-कुरी