Saturday, January 23, 2021
Home बिचार जीवन र जीविकाको सवाल

जीवन र जीविकाको सवाल

वर्तमान नेपाली समाजमा आर्थिक अभाव मात्र होइन, मानसिक चिन्ता पनि हुर्किरहेको छ

नेपालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएको ३० वर्ष बित्यो । गणतन्त्र ल्याएको पनि १५ वर्ष भयो । नेपालका राजनीतिक दलहरूले प्रजातन्त्रलाई जनताको गाँस, बास, कपास, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीको ग्यारेन्टी गर्ने माध्यमको रूपमा व्याख्या गरे । गला सुकन्जेल भाषण गरे । जनतालाई विकासका सपनाहरू बाँडे । देश विकासको बाधक राजसंस्थालाई ठाने । जनतालाई जनयुद्धमा होमे । सडकमा उतारे । समाजमालाई राजनीतिक भागबण्डामा विभाजित गरे । सामाजिक फाटो ल्याए । राजनीतिक दलहरूका कुरा पत्याउँदै सर्वसाधारणहरूले राजनीतिक परिवर्तनका लागि ज्यानको बाजीलगाए । १७ हजारले ज्यान गुमाए । हजारौं घाइते, अपांग तथा बेपत्ता भए ।

माथि उल्लिखित घटनाहरूको योगमा राजतन्त्र गयो । लोकतन्त्र आयो । देशलाई संघीयतामा लगियो । शक्ति पृथकीकरणको सैद्घान्तिक अभ्यास सुरु गरियो ७ सय ६१ वटा सरकार बनाइयो । यी सबै राजनीतिक परिवर्तन देश विकास र नागरिकहरूको सहज जीवनयापनका लागि भनियो । तर, होइन रहेछ । आज पनि नेपाली जनताको जीवन र जीवनयापनसँग जोडिएका सवालहरू उस्तै छन् । बरु अझै कष्टकर बन्दै छन् । मुलुक समस्या नै समस्याहरूको दलदलमा फसिरहेको छ ।

हाम्रा देशमा लोकतन्त्र, गणतन्त्र, जनतन्त्र, नागरिकतन्त्र, समुदायतन्त्र तथा जातीय अग्राधिकार जस्ता राजनीतिक शब्दजालमा नागरिकहरूलाई पारेर सीमित व्यक्ति र समूहले राज्यको सुविधामा हालीमुहाली गरी रहेको घामजस्तै छर्लंग छ । समाजमा पिछडिएका महिला, जनजाति, मुस्लिम, थारू, सीमान्तकृत, गरिब, दलित, पूर्वहलिया, कमलरी, माझी, कुसुन्डा, भूकम्पपीडित, बाढीपहिरो पिडितलगायतका रोग, शोक र भोकमा डुबेका नागरिकहरूको जीवनयापनमा सुधार भएको छैन । उनीहरूको शैक्षिक, आर्थिक एवं सामाजिक जीवन ज्युँका त्युँ छ । आवाजविहीनहरू भोकाको भोकै छन् । नांगाको नांगै छन् । मुसहरहरू मुसहर नै रहे । राउटेहरू राउटे नै रहे । चेपाङहरू चेपाङ नै रहे । सकुम्बासीहरूको अवस्था उस्तै छ । यसरी हेर्दा लोकतन्त्रले सर्वसाधारणको जीवनमा के परिवर्तन ल्यायो त ? हात लाग्यो शून्य ।

नेपाली जनताको जीवन र जीवनयापनसँग जोडिएका सवालहरू समस्या नै समस्याको दलदलमा फसिरहेको छ

देशविकास हुन नसक्नुमा आम नागरिकले राजनीतिक दलहरूलाई दोष दिएको पाइन्छ । देशमा गरिबी, विभेद, अन्याय, भ्रष्टाचार, कुसंस्कार र राजनीतिक असमझदारी बढाउनमा हरेक कालखण्डमा बनेका सरकारहरू नै बढी जिम्मेवार भएको जानकारहरूको बुझाइ छ । मुलुकमा वैज्ञानिक, अनुसन्धानमूलक, जीवन उपयोगी, व्यावहारिक एवं व्यावसायिक शिक्षाको अभाव भएकाले विकासले गति लिन नसकेको शिक्षाशास्त्रीहरू बताउँछन् । सरकारले किसानहरूको पक्षमा काम गर्न नसकेको कृषकहरूको गुनासो छ । राज्यले उद्योगी व्यापारीहरूलाई प्रोत्साहन गर्न नसकेको लगानीकर्ताहरू बताउँछन् । शिक्षालयहरूमा दलका कार्यकर्ताहरूलाई भर्ती केन्द्र बनाएपछि शिक्षा क्षेत्र कसरी गुणस्तरीय हुन सक्छ ? भन्ने आम जनगुनासो छ । अहिले जननिर्वाचित शक्तिशाली सरकार भएको समयमा पनि केन्द्रदेखि प्रान्तीय सरकार हुँदै स्थानीय प्रतिनिधिलगायत कर्मचारीतन्त्रमा भ्रष्टाचार व्याप्त छ । सरकार भ्रष्टाचारीहरूको संरक्षक हो भन्ने आलोचनात्मक दृष्किोण रहेको छ । यसरी हेर्दा मुलुक एक्कासि यो अवस्थामा पुगेको होइन । राज्य कहाँ चुक्यो ? राजनीतिक दलहरू कहाँ चुके ?

समाजको पिछडा वर्गका लागि लोकतन्त्र हात्ती आयो हात्ती आयो फुस्सा भनेझंै भएको छ । जनआन्दोल २०६२/६३ पछाडि दलहरूले संविधानसभाले संविधान बनाएपछि देशमा तीव्र आर्थिक विकास हुने भ्mयाली पिटियो । जनताले पत्याए । अर्बौं खर्च गरी संविधान बनाइयो । संविधान बनिसकेपछि स्थानीय निर्वाचनपश्चात् स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूले विकासको लहर ल्याउँछन् भनियो । जनता मख्ख परे । राजनीतिक स्थायित्व र विकासको लागि भनेर तत्कालीन माओवादी र एमालेले पार्टी एकीकरण गरे । आम नागरिकमा फेरि एकपटक आशाको जागरण भयो । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीले चुनावी घोषणापत्रमा नागरिकहरूलाई आकर्षक गर्ने विकास योजनाहरू ल्यायो । जनताले विश्वास परे । तर, समय बित्दै जाँदा ती फगत् जनतालाई झुक्काउने पुलिन्दा रहेछन् । जनतालाई भ्रममा पार्न सिपालु हाम्रा दलहरूले समाजको गरिबीमाथि राजनीति गरी रहे । देश विकास र जनताको जीवनमा सुधार हुन सकेन ।

वर्तमान नेपाली समाजमा आर्थिक अभाव मात्र होइन । मानसिक चिन्तनमा पनि नकारात्मक तरिकाले हुर्किरहेको छ । विशेषगरी १० वर्षे माओवादी जनयुद्धले जन्माएको सांस्कृतिक, धार्मिक एवं सामाजिक विचलनले समाजमा जरो गाडेको छ । समाजमा जातीय, क्षेत्रीय एवं वर्गीय विद्वेष फैलाइएको छ । उल्लिखित सामाजिक विशेषताबिनाको विकासले समाजमा शान्ति अमनचयन एवं मेल मिलाप हुन सक्दैन । मानवता झाँगिदैन । सामाजिक सद्भाव कायम हुँदैन ।

शताब्दीआंैदेखि नेपाली समाज गरिब थियो । अभावले जकडिएको थियो । परन्तु समाजमा धार्मिक, परोपकारी, नैतिकवान्, लोकहितकारी एवं सद्भावले भरिएका मनहरू थिए । समाज दुष्कर्म गर्न डराउँथ्यो । देशमा संविधान, कानुन नबनेको समयमा पनि मानिसको ईश्वरसँग गहिरो भावनात्मक सम्बन्ध थियो । धार्मिक एवं नैतिक उपदेशका आधारमा समाज चलेको थियो । स्वर्ग र नर्कको बयानले समाजलाई मर्यादामा बाँध्न महŒवपूर्ण भूमिका खेलेको थियो । अहिले समाजमा उल्लिखित चिन्तनहरू हराउँदै गए । भौतिकवादी चिन्तन हाबी हुँदै गयो । ‘मै खाऊँ मै लगाऊँ, सुखसयल वा मोज म गरूँ’को चिन्तनबाट व्यक्ति र समाजका प्रभावित बन्दै गयो । परिणामतः सामाजिक सम्बन्धहरू बिग्रदै गएको अवस्था छ । सम्बन्ध विच्छेदका घटनाहरू बढिरहेका छन् । चोरी, डकैती एवं व्यभिचार बढ्दो छ । बलात्कार, आत्महत्या गर्नेहरूको संख्यामा पनि दिन प्रतिदिन बढोत्तरी भएको छ । मानसिक रोगीहरूको संख्यामा वृद्घि हुँदै गएको तथ्यांक छ । यसरी हेर्दा समाज नकारात्मक दिशातर्फ उन्मुख देखिन्छ ।

समाजमा निराशा फैलन र भ्रष्टाचारले जताततै जरा गाड्नुमा राजनीतिक दलहरू र राज्यको कार्यशैली जिम्मेवार देखिन्छ । लेकतान्त्रिक राज्यको बागडोर समालेको व्यक्तिमा शासकीय क्षमता, विकासको मार्गचित्र र जनविश्वास हुन जरुरी हुन्छ । देशका संयन्त्रहरूलाई पारदर्शी रूपले सञ्चालन गर्ने प्रशासनिक क्षमताको खाँचो हुन्छ । ठीक र बेठीकको आधारमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय निर्णयहरू लिन सक्ने विवेकको आवश्यकता हुन्छ । देश विकास गर्ने प्रवल इच्छाशक्तिका साथै मुलुकको आर्थिक व्यवस्थालाई चुस्त, दुरुस्त बनाउने, भ्रष्टाचारलाई नियन्त्रण गर्ने, विधिको शासनमा विश्वास गर्ने, देश र जनताका लागि काम गर्ने क्षमता भएको व्यक्तिले मात्र देश हाँक्न सक्दछ । विकासको मूल फुटाउन सक्दछ । देशमा रोजगारीको सिर्जना गरी नागरिकको जीवन र जीविकाको सवालसँग जोडिएका तमाम कुरालाई ध्यानमा राखेर काम गर्न सक्दछ । तर, विडम्बना ! हाम्रो देशको नेतृत्वमा उल्लिखित क्षमताको अभाव रह्यो ।

जनताको भारी मत पाएर बनेको अहिलेको सरकारले गर्न चाहेको भए देशका नीति नियम फेरबदल गर्न, योजनाहरू बनाउन, निर्णय गर्न÷गराउन, अपराधीहरूलाई दण्ड दिन, भ्रष्टहरूलाई कारबाही गर्न, हरेक क्षेत्रका सिन्डिकेट हटाउनलगायतका काम गर्न कहीँ कतैबाट रोकछेक थिएन । बाधाव्यवधान थिएन । दुई तिहाइको सरकारले पुरुषलाई महिला र महिलालाई पुरुष बनाउनबाहेक देशका सबै कुरा परिवर्तन गर्न सक्दछ भन्ने प्रजातन्त्रको जननी भनिने बेलायतको भनाइ रहेका पाइन्छ । यति शक्तिशाली भनिएको सरकार हरेक क्षेत्रमा आलोचनाको पात्र बनेको छ । दलका शीर्ष भनिने नेतागणमा अहंकार, उत्तेजना, परम्परावादी चिन्तन, एवं आपसी खिचातानीको तानावानाका मतियार हुनबाहेक रचनात्मक काम गर्ने क्षमता देखिएन ।

अन्त्यमा लामो समयसम्म प्रजातन्त्रका लागि लडेका नागरिकको चाहना देश विकास र जीवनयापनसँग जोडिएका सवालहरूको सहजीकरण थियो । विपन्नवर्गको चुल्होमा लोकतन्त्रको पहुँच भएको अनुभव गर्न चाहेका थिए । पढेलेखेका युवाहरूले आप्mनै देशमा रोजगारी प्राप्त गर्न सकून् भन्ने अपेक्षा गरेका थिए । सामाजिक न्याय र विभेदका सीमाहरू साँघुरिदै जाऊन् । भ्रष्टाचाररहित राज्य व्यवस्था, सुशासन र जनसेवामुखी कर्मचारी होऊन् भन्ने चाहनामा राज्यको बागडोर हात लिएर बसेकाका कारण जनचाहनालाई तुषारापात भएको छ । यो सरकारको अझै पनि झिनो अवसर बाँकी छ । अग्रपंक्तिमा उल्लेख गरिएका कार्य गर्न सक्ने क्षमता ईश्वरले प्रदान गरून् ।

(Visited 90 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

प्रधानमन्त्रीलाई गालीको वर्षा, सडकबाटै हटाउने चेतावनी

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) दाहाल–नेपाल समूहले प्रतिनिधिसभा विघटनको विरोधमा शुक्रबार काठमाडौंमा शक्ति प्रदर्शन गरेको छ । सो प्रदर्शनमा देशभरबाट मानिस सहभागी गराइएको...

राष्ट्रिय एकता र सुरक्षामा उल्लेख्य प्रगति गरेको सरकारको वार्षिक प्रतिवेदन

काठमाडौं । सरकारले एक वर्षको अवधिमा राष्ट्रिय एकता र सुरक्षाको सवालमा उल्लेख्य काम भएको स्पष्ट पारेको छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयले नेपालको संविधानको...

साताका लोकप्रिय समाचार

नेपालमा ३ जनामा नयाँ प्रजातिको कोरोना भाइरस पुष्टि

काठमाडौं । नेपालमा तीन जनामा नयाँ प्रजातिको कोरोना भाइरसको सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । नेपालमा २८ वर्षीया महिला तथा ३२ र ६७ वर्षीय पुरुषमा...

सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारमा मन्त्रीमण्डल फेरबदल हुने सम्भावना

महेन्द्रनगर । सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारमा मन्त्रीमण्डल फेरबदल हुने सम्भावना बढेको छ । प्रतिनिधिसभा विघटनपछि दुई समूहमा विभाजित नेकपा सुदूरपश्चिमका ओली समूहका भौतिक पूर्वाधार विकास...

हामी रातो झण्डा फहराउनेवाला हौँ, काला झण्डा बोकेर हिँड्नेवाला होइनौँ : प्रधानमन्त्री

काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सांसद् किनबेचको खेल पुनः हुन थालेको जनाउँदै त्यसैले आफू प्रतिनिधिसभा विघटन गरी ताजा निर्वाचन जान लागेको बताएका छन्...

सोल्टिनी भन्दै उर्मिलासँग सुनिलको फेरि रोमान्स

काठमाडौं । हरेकपटक ल्याएका गीत श्रोताले रुचाएपछि उत्साहित हुँदै आएका लोक पप गायक सुनिल गिरीले यतिबेला आफ्नो नयाँ गीत ‘दिउँला माया तिमीलाई...’ को भिडियो...

१० लाख कोरोना खोप आज आइपुग्ने

काठमाडौं । नेपाल सरकारको पहलमा भारत सरकारले अनुदानस्वरूप उपलब्ध गराएको १० लाख मात्रा कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप आज (बिहीबार) काठमाडौं आइपुग्दै छ । सो खोप...

ट्रेन्डिङ

नेपाल प्राध्यापक संघका ८ पूर्व अध्यक्षहरुले भने : संसद विघटन दुर्घटनाको संकेत

काठमाडौं । नेपाल प्राध्यापक संघका ८ जना पूर्व अध्यक्षहरुले संसद विघटन संविधानमा तोकिएको व्यवस्था विपरित भएको र यसले दुर्घटनाको संकेत गरेको बताएका छन । संघका...

हेलिकोप्टरबाटै कालापानी क्षेत्रको निरीक्षण गरेर फर्किए उपप्रधानमन्त्री पोखरेल

दार्चुला । जिल्ला सदरमुकाम खलङ्गाबाट आज बिहान कालापानी क्षेत्रको निरीक्षण भ्रमणमा निस्कएका उपप्रधानमन्त्री ईश्वर पोखरेल हवाई निरीक्षण गरेर फर्किएका छन् । व्यास...

कोरोना संक्रमणबाट बच्न बोकाको बलि दिएर कुल पूजा

कालिकोट । विश्वभर फैलिदै गइरहेको कोरोना भाइसर (कोभिड) १९ कालिकोटमा नफैलियोस् भन्दै स्थानियले कुल देवताको पूजा गरेका छन् । जिल्लाको रासकोट नगरपालिका वडा र्न ७...

किशोरीलाई बन्धक बनाएर यातना दिने पक्राउ

काठमाडौं । १९ वर्षीया किशोरीलाई बन्धक बनाई यातना दिएको अभियोगमा महालक्ष्मी नगरपालिका–८ ससिडोल बस्ने ३३ वर्षीय सुरज राउतलाई बुधबार साँझ प्रहरीले पक्राउ गरेको छ...

अख्तियारका १५ कर्मचारीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि

काठमाडौं । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा कार्यरत १५ जना कर्मचारीमा कोरोना संक्रमण देखिएको छ । आइतबार १ सय ८२ जनाको स्वाब संकलन गरिएकोमा १५...

सुर्खेतमा जीप दुर्घटना, ३ जनाको मृत्यु, ४ घाइते

दैलेख । दैलेखबाट सुर्खेततिर जाँदै गरेकाे जीप सुर्खेतको राउटे गल्छीमा दुर्घटना हुँदा तीन जनाको मृत्यु भएको छ । रातानाङला –धरमपोखरा सडकखण्डको विरेन्द्रनगरनगरपालिका १५ राउटे...

कोरोनाबाट झापामा एक महिलाको मृत्यु

झापा । कोरोना भाइरसको सङ्क्रमणबाट झापा कन्काई नगरपालिकाकी ४५ वर्षीया महिलाको मृत्यु भएको छ । धरानस्थित बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको कोरोना विशेष अस्पतालमा...

‘लकडाउन’ले बढायो निराशा

काठमाडौं । सरकारले घोषणा गरेको बन्दाबन्दीको ४६ दिनको अवधिमा ७ सय २१ जनाले आत्महत्या गरेका छन् । गत ११ चैतदेखि २७ वैशाखसम्मको तथ्यांकअनुसार ७...

RAJDHANIDAILY VIDEO

हाम्रो पात्रो

प्रमुख

लखेटी–लेखटी चौधरीको हत्या गर्ने ३ जना पक्राउ

तुलसीपुर । दाङमा एक जनाको हत्या गरेको आरोपमा तीन जनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । बिहिबार दिउँसो राप्ती गाउँपालिका ६ बस्ने बर्ष ४० को...

तस्विरमा प्रतिनिधिसभा विघटन विरुद्ध प्रर्दशन

काठमाडौं । प्रतिनिधिसभा विघटनको विरोधमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) दाहाल–नेपाल समुहले शुक्रवार काठमाडौंमा शक्ति प्रर्दशन गरेको छ । काठमाडौंको विभिन्न स्थानहरुबाट निस्किएको जुलुस रत्नपार्कमा...

थप ३०२ जनामा कोरोना पुष्टि, ७ जनाको मृत्यु

काठमाडौँ । देशभर पछिल्लो २४ घण्टामा थप ३०२ जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो...

ओलीलाई तह लगाउन नसकेकोमा प्रचण्डद्धारा आत्मालोचना

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी दाहाल नेपाल समुहका पक्षका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले केपी ओलीलाई तह लगाउन नसकेको बताएका छन् । शुक्रवार राजधानीमा आयोजित प्रदर्शनपछिको...

भर्खरै

मकवानपुरकाे फाखेलमा सवारीसाधनमा आगजनी,मनहरी खोलामा ‘बम’

हेटौँडा । मकवानपुरको फाखेलमा अज्ञात समूहले पिकअप भ्यानमा आगजनी गरेको छ। कुलेखानी–फाखेल सडकखण्ड अन्तर्गत इन्द्रेसरोबर गाँउपालिका –४ मा हेटौँडाबाट काठमाडौं तर्फ जाँदै गरेको बा...

प्रधानमन्त्रीलाई गालीको वर्षा, सडकबाटै हटाउने चेतावनी

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) दाहाल–नेपाल समूहले प्रतिनिधिसभा विघटनको विरोधमा शुक्रबार काठमाडौंमा शक्ति प्रदर्शन गरेको छ । सो प्रदर्शनमा देशभरबाट मानिस सहभागी गराइएको...

राष्ट्रिय एकता र सुरक्षामा उल्लेख्य प्रगति गरेको सरकारको वार्षिक प्रतिवेदन

काठमाडौं । सरकारले एक वर्षको अवधिमा राष्ट्रिय एकता र सुरक्षाको सवालमा उल्लेख्य काम भएको स्पष्ट पारेको छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयले नेपालको संविधानको...

६ महिनामा ६ खर्बभन्दा बढीको व्यापार घाटा

काठमाडौं । चालू आर्थिक वर्षको साउनदेखि पुससम्म विदेशी वस्तुको आयातमा ५ प्रतिशतले कमी आएको छ भने निर्यातमा ६ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । भन्सार विभागका...

धेरै पढिएका

पेट्रोलियम पदार्थको आयात ११ प्रतिशतले घट्यो

काठमाडौँ । पेट्रोलियम पदार्थको आयात घटेको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा यसवर्ष पेट्रोलियम पदार्थको आयात ११ प्रतिशतले घटेको हो । विश्वभरी महामारीका रुपमा फैलिएको...

सर्लाहीमा यात्रु बस पल्टियो, दुईको मृत्यु १९ जना घाइते

पूर्वपश्चिम लोकमार्गअन्तर्गत सर्लाही हरिवनमा भएको सवारी दुर्घटनामा दुई जनाको ज्यान गएको छ भने १९ जना घाइते भएका छन् । पूर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत हरिवन नगरपालिका–४ स्थित...

‘जनकपुर–जयनगर रेल्वे’ माघ अन्तिमदेखि सञ्चालनमा आउँदै

धनुषा । ‘जनकपुर–जयनगर रेल्वे’ यही माघको अन्तिम सातादेखि सञ्चालनमा आउँदैछ । नेपाल रेल्वे कम्पनीका महाप्रबन्धक गुरु भट्टराईले रेल्वे सञ्चालनका लागि आवश्यक तयारी अन्तिम चरणमा...

एकता पहलको अनिवार्यता

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले अनायासै संसद् विघटन गरी मध्यावधि निर्वाचनको घोषणा गरेपछि मुलुक यतिबेला अस्थिरता, अन्योल, अराजकता तथा राजनीतिक संकटबाट गुज्रिन बाध्य...

ई-पेपर

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 102 times, 1 visits today)