Saturday, April 4, 2020
Home बिचार समाजको आत्मिक सचेतता

समाजको आत्मिक सचेतता

आत्मकेन्द्रित राष्ट्रिय राजनीतिक संस्कृतिलाई बदलेर लोककेन्द्रित अभ्यासमा रुपान्तरण गर्नु जरुरी छ

समाज विभिन्न तह, वर्ग, क्षमता, सीप, कला, हैसियत एवं पेसा भएका नागरिकको समागम थलो हो । यहाँ अनेक जात, जाति, धर्म, लिंग, वर्गका मानिसको बसोबास हुन्छ । समाजमा रहेका सर्वसाधारण, पढेलेखेका, नागरिकसमाज, बुद्घिजीवी, प्राज्ञ, पत्रकार, कानुनविद्, लेखक, प्राध्यापक, विज्ञ, विशेषज्ञ, कवि, कलाकार, कृषक, कर्मचारीलगायत विभिन्न व्यक्ति एवं व्यक्तित्वमा आआप्mनै राजनीतिक विचार, दर्शन वा स्वतन्त्र चिन्तन हुन्छ । लोकतन्त्रमा स्वतन्त्र अभिव्यक्ति तथा राजनीतिक दललाई समर्थन वा विरोध गर्ने स्वतन्त्रता नागरिकमा निहित हुने भएकाले यो स्वभाविक मानिन्छ । यो लोकतान्त्रिक समाजको सौन्दर्य हो । तर, नागरिकले देश र जनहितको विषयलाई कुनै पनि राजनीतिक आस्थाले ओझेलमा पार्नुहुँदैन भन्ने कुरा समाजले हेक्का राख्नुपर्छ ।

लोकतान्त्रिक समाजको सौन्दर्य खुला समाज हो जहाँ अधिकारसम्पन्न समाजको कल्पना गरिएको हुन्छ । यस्तो समाज अधिकारका साथै देश र समाजप्रतिको आफ्नो कर्तव्यलाई पनि बुभ्mन आवश्यक हुन्छ । अधिकारसहितको कर्तव्यले समाज अनुशासित बनाउँछ । हाम्रो समाजको नागरिक मत विभिन्न राजनीतिक आस्थामा विभाजित छ । राजनीतिक विभाजन अरू विषयभन्दा चोटिलो बनेको छ । राजनीतिका कर्म देश र समाजको हितमा उपयोग हुन सकेको छैन । राजनीतिलाई व्यक्ति, समूहवाद विशेषको फाइदाको लागि उपयोग गरिएको अवस्था छ । यसको सट्टा समाज र देश विकासका लागि सामाजिक चेतना आवश्यक परेको छ । जुन चेतनाका कारण कुनै पनि राजनीतिक दल वा नेता कुनै पनि वादबाट माथि उठ्न सकोस् ।

समाजले पहिले देश, त्यसपछि नेपाली नागरिक अनि मात्र अन्य परिचयलाई आत्मसात् गरी समाजमा घट्ने वा घटाउने परिघटनालाई ठीक र बेठीकको आधारमा छुट्याउन सक्नुपर्छ । हाम्रो समाजमा शैक्षिक चेतनाको कमी भएकाले राजनीतिक आस्थाका आधारमा बेठीकलाई पनि ठीक भन्ने तर्क हुने गरेको पाइन्छ । समाजमा राज्यले गर्ने गलत काममा आमनागरिकको मतक्यैता हुन सकेको छैन । राज्य, व्यक्ति वा उच्चपदस्थ कर्मचारी, व्यापारी, बिचौलिया वा ठेकेदार जो सुकै भए पनि ठीक र बेठीक क्रियाकलापका आधारमा आमधारणा बन्न सकेको छैन ।

फलतः समाजमा समस्या सिर्जना गर्ने बहिष्कृत भएका छैनन् । निर्दोषले सामाजिक न्याय पाउन सकेका छैनन् । देशका न्यायालय, राजनीतिक संघ संगठन, शैक्षिक क्षेत्रलगायतका निकाय गुणस्तरीय सेवा प्रदायक बन्न सकेका छैनन् ।

नेपालमा धेरै राजनीतिक आस्था र दर्शनले बाँधिएका राजनीतिक दल छन् । कुनै पनि अमुक राजनीतिक दर्शनका आधारमा देशको विकास र सुशासनका कुरा असम्भव प्रायः भइसकेको ३० वर्षको प्रजातान्त्रिक अभ्यासबाट पुष्टि भइसकेको छ । राजनीतिक नेता र कार्यकर्तालाई विकासमैत्री एवं जनमुखी हुनभन्दा दलमुखी र नेतामुखी भएको कसैबाट लुकेको छैन । अफ्नो दल र नेता विशेषका भक्तका कारण पनि नेतृत्वको कार्यशैली जनपक्षीय हुन नसकेको हो । भ्रष्टाचार नियन्त्रण नभएको हो । साउनमा आँखा फुटेको गोरुले सधैं हरियो देख्छ भनेझंै दलका नेताले पार्टीगत, स्वार्थ र आत्मगत चिन्तनबाट माथि उठ्न नसक्नुको पछाडि उनीहरूका सल्लाहकार वा कार्यकर्ताले प्रभावकारी भूमिका खेल्न नसकेको जानकार बताउँछन् । कुनै पनि राजनीतिक दल वा नेता गणभन्दा देश र समाजमाथि हुन्छ भन्ने चेतनाको विकास नभएसम्म समाजले गुण र दोषको आधारमा न्याय गर्न सक्दैन । त्यसैले प्रत्येक नागरिकले समाजमा घट्ने र घटाउने परिघटनालाई ठीक वा बेठीकको आधारमा आफ्नो धारणा बनाउनुपर्छ । समाजका हरेक व्यक्तिले पहिले नेपाली नागरिक भएर सोच्ने संस्कृतिको विकास गर्नुपर्छ ।

प्रजातन्त्रमा लोकको डर र लज्जाबोध भएको जनउत्तरदायी सरकारले मात्र देश र जनताको भलो गर्न सक्छ । आजका विकसित राष्ट्रको राजनीतिक विकासक्रमको अध्ययन गर्दा देशलाई दुःख परेको बेला वा राजनीतिले बाटो बिराएको बखतमा आमनागरिक अन्यायविरुद्घमा माहुरीजस्तै गोलिएर राज्यलाई जनहितमा काम गर्न दबाब दिएको पाइन्छ । दृष्टान्तका लागि फ्रान्सको १७८९को राज्य क्रान्तिमा तत्कालिन राजाको अत्याचारविरुद्घ त्यहाँका अग्रजले नेतृत्व लिएर जनताको समर्थन र सहभागितामा भर्सेलिज दरबारबाट राजालाई हटाएर नेपोलियन बोनापार्टलाई राज्यको बागडोर समाल्न लगाए । बोनापार्टले १० वर्षमा मुलुकको कायापलट गरिदिए । देशलाई समृद्घिको मार्गमा हिँडाए । मुलुकका विसंगतिको निर्मूलीकरण गरे । छोटो समयमा फ्रान्सलाई जनचाहानाअनुरूपको समृद्घ देश बनाए । यसरी हेर्दा संसारमा मनपरी गर्ने राज्य वा देशका निकायलाई जनमैत्री बनाउन नागरिकको ठूलो भूमिका हुन्छ ।

अब यो मुलुकमा नयाँ राजनीतिक दर्शनको खोजी आवश्यक छैन । केवल सक्षम नेतृत्व र सचेत समाजको आवश्यकता छ । अहिलेको नेपाल कम्युनिस्ट दलको जननिर्वाचित सरकारले गरेका काम सरकारका लागि असाधारण उपलब्धिका रूपमा देखिएका छन् भने जनताका लागि सरकारले जन पक्षीय काम गर्न नसकेको नसकेको बुझाइ छ । यसरी हेर्दा सरकारले हेर्ने दृष्किोण र जनमानसको अनुभूतिमा काफी भिन्नता देखिन्छ । सरकारका काम देखिने, बुझिने अनुभूति गर्न सकिने हुनुपर्छ । पछिल्ला दिनमा सूचना तथा सञ्चारमन्त्रीले गोकुल बाँस्कोटाले ७० करोडको घोटला गर्ने सेटिङ गर्दै गरेको भिडियो टेप सार्वजनिक भएपछि कम्युनिस्ट नेताको अर्को भ्रष्टाचारकाण्ड छर्लंग भएको छ । त्यसो त उनले राजीनामा दिइसकेका छन् । तथापि, समाजमा जनआक्रोश बढेको छ ।

प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीले सुशासनको क्षेत्रमा केही कदम उठाएको त देखिन्छ । अहिले उनले आफ्नो अस्वस्थ्य अवस्था, पार्टीगत किचलो, अन्तर्राष्ट्रिय दबाब र प्रभाव, जनआक्रोश आदि जस्ता समस्यासँग लड्दै देश विकास र सुशासनमा मुलुकलाई अगाडि बढाउने अग्निपरीक्षामा सफल हुनुपर्छ । अहिले उनको आफ्नै दलभित्र नै सरकारलाई ढाल्ने खेल भइरहेको छ भन्ने उनकै विश्लेषण छ । यस्तो परिस्थितिमा समाजले के बुझ्नुपर्छ भने नेपाल कम्युनिस्ट दलभित्र आजको दिनमा जालझेल गरेर प्रधानमन्त्री हुने अनुहार उनी जत्तिकै सक्षम छन् कि छैनन् ? भन्ने कुराको हेक्का राख्नुपर्छ ।

सरकारको दुईवर्षे कार्यशैलीप्रति नागरिक उत्साहित छैनन् । सरकारले केही पनि गरेन भन्ने पनि अतिवादी सोच हो । यो सरकारले केही विकास योजनाको सुरुवात गरेको छ । जनताको प्रत्यक्ष जीवनमा अनुभूति हुन सक्ने काम नभएकाले जनआक्रोश बढेको हो । प्रधानमन्त्रीले कुमालेले आफ्नो हाँडीको प्रशंसा गरेजस्तो यो दुई वर्षमा असाधारण काम भएका छन् भने तापनि नागरिकले सरकारको भनाइलाई व्यवहारमा महसुस गर्न सकेका छैनन् । तथापि तत्काल सरकारको विकल्प देखिँदैन । प्रतिपक्षमा रहेको देशको जेठो प्रजातान्त्रिक दल नेपाली कांग्रेसको अवस्था मियोबिनाको दाइँजस्तो छ । हाम्रो देशमा पाकिस्तानमा इमरान खान उदय भएजस्तो अथवा दिल्लीमा केजरीवाललाई जनमत प्राप्त भएजस्तो नयाँशक्तिको उदय पनि त्यति सजिलो देखिँदैन । विकल्पमा भएका दल पनि अवसर खोज्ने राजनीतिक व्यवसायी नै हुन् भन्ने कुरा समाजले बुझ्न आवश्यक छ । यस सन्दर्भमा देशमा भएका ठूला दललाई नै सच्चाउनु अहिलेको नागरिक कर्तव्य हुन आउँछ ।

राजनीतिक नेतृत्वलाई सही मार्ग दर्शन गराउन पार्टीका कार्यकर्ताले नसक्ने प्रमाण नेपालको इतिहासले पुष्टि गरिसकेको छ । इतिहासमा कार्यकर्ताकै लुछाचुँडीका कारण नेपाली कांग्रेस गुट र उपगुटको स्वार्थमा रुमलिएको छ । यो इतिहास तत्कालीन एमाले र माओवादी पार्टीभित्र पनि देखिएकै हो । अहिले पनि दलभित्र गुट र समूहगत स्वार्थको खिचडी पाकिरहेकै छ । यसरी हेर्दा दलगत आस्थामा लागेका कार्यकर्ताले देश र समाजको हितमा काम गर्न नसकेको प्रस्ट छ । त्यसैले अब आत्मकेन्द्रित राष्ट्रिय राजनीतिक संस्कृतिलाई बदलेर लोककेन्द्रित अभ्यासमा रूपान्तरण गर्न राजनीतिक दलका कार्यकर्ता, स्वतन्त्र नागरिक, वुद्घिजीवीलगायतले राज्यको कार्यशैलीलाई ठीक र बेठीकको कसीमा छुट्टयाउनुपर्छ । समाज र देशको हितमा काम गर्नुपर्छ ।

(Visited 109 times, 1 visits today)
Loading comments...

HAMRO PATRO

प्रमुख

अब लकडाउन बढ्छ कि बढ्दैन ? आज मन्त्रिपरिषद् बैठक बस्दै

काठमाडौं । आज शनिबार ४ बजे प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा मन्त्रिपरिषद् बैठक बस्ने भएको छ । बैठकमा मुलुकभर लगाइएको...

कोरोनाबाट भारतमा एकै दिन १६ को मृत्यु, संक्रमणको उच्च जोखिम

काठमाडौं । छिमेकी मुलुक भारतमा कोरोना भाइरसबाट शुक्रबार एकैदिन १६ जनाको मृत्यु भएको छ । योसँगै भारतमा कोरोना भाइरसबाट मृत्यु हुनेको संख्या...

स्वास्थ्य सेवा विभागका महानिर्देशकसँग अख्तियारको सोधपुछ

काठमाडौं । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले स्वास्थ्यजन्य उपकरण खरिदमा अनियमितता भएको विषयमा छानबिन प्रक्रिया अघि बढाउँदै स्वास्थ्य सेवा विभागका महानिर्देशक महेन्द्र श्रेष्ठसँग...

बिरामीको हात समाएर उपचार नगरेको भन्दै स्वास्थ्यकर्मीलाई गाउँ छाड्न धम्की

दैलेख । दैलेखको नौमुले गाउँपालिका स्वास्थ्यकर्मीलाई गाउँपालिका छोड्न धम्की दिएका छन् । नौमुले गाउँपालिकामा रहेको प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रका...

भर्खरै

थप ३ जनामा कोरोना भाइरस संक्रमण

काठमाडौं । कोरोना भाइरस संक्रमित थप ३ जना फेला परेका छन् । आज शनिबार ३ जनामा संक्रमण भएको पुष्टि भएको हो ।...

प्रधानमन्त्रीद्वारा एक्यबद्धता प्रकट

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले चीन सरकार र त्यहाँका जनताप्रति एक्यबद्धता प्रकट गरेका छन् । कोरोना भाइरसको सामना गर्दागर्दै दिवङ्गत भएका...

विद्युतीय सवारी सञ्चालन गर्ने सरकारको योजना अलपत्र

काठमाडौं । सरकारको विद्युतीय सवारी सञ्चालन गर्ने योजना अलपत्र परेको छ । चालू आर्थिक वर्ष २०७६-७७ को बजेटमा काठमाडौं उपत्यका र सातै...

सरकारी कार्यालयलाई बजेट खर्चमा अंकुश

काठमाडौं । कोरोना भाइरस रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि स्रोत परिचालन गर्नुपर्ने भएपछि अर्थ मन्त्रालयले सबै सरकारी कार्यालयलाई अत्यावश्यकबाहेकका बजेट खर्च गर्न रोक...

धेरै पढिएका

थप ३ जनामा कोरोना भाइरस संक्रमण

काठमाडौं । कोरोना भाइरस संक्रमित थप ३ जना फेला परेका छन् । आज शनिबार ३ जनामा संक्रमण भएको पुष्टि भएको हो ।...

प्रधानमन्त्रीद्वारा एक्यबद्धता प्रकट

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले चीन सरकार र त्यहाँका जनताप्रति एक्यबद्धता प्रकट गरेका छन् । कोरोना भाइरसको सामना गर्दागर्दै दिवङ्गत भएका...

विद्युतीय सवारी सञ्चालन गर्ने सरकारको योजना अलपत्र

काठमाडौं । सरकारको विद्युतीय सवारी सञ्चालन गर्ने योजना अलपत्र परेको छ । चालू आर्थिक वर्ष २०७६-७७ को बजेटमा काठमाडौं उपत्यका र सातै...

सरकारी कार्यालयलाई बजेट खर्चमा अंकुश

काठमाडौं । कोरोना भाइरस रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि स्रोत परिचालन गर्नुपर्ने भएपछि अर्थ मन्त्रालयले सबै सरकारी कार्यालयलाई अत्यावश्यकबाहेकका बजेट खर्च गर्न रोक...

ई-पेपर

(Visited 23 times, 1 visits today)