Sunday, June 13, 2021
Home बिचार परीक्षाको रोइलो

परीक्षाको रोइलो

नगेन्द्रराज पौडेल,

गतसाल चैत ११ देखि सुरु भएको लकडाउनको अवस्था यतिखेर पुनरावृत्ति भएको छ । नयाँ भेरियन्टसहितको कोरोनाको प्रकोपले नेपाल आक्रान्त छ । यतिबेला सबैको ध्यान कोरोना कहरसँगको एकताबद्ध लडाइँ हो । सक्नेले सक्रिय पाराले र नसक्नेले सामाजिक दूरी कायम गरेर, मास्क लगाएर र नियमित रूपमा साबुन पानीले हात धोएर आफू सुरक्षित हुन र आफ्ना कारणले अर्कोलाई जोखिममा नपार्न सरकारले बारम्बार अनुरोध गर्दै आएको छ । बिरामी ज्यामितीय हिसाबले वृद्धि हुन गएकाले अस्पताल भर्ना लिन नसक्ने अवस्थामा छन् । भर्ना भएकालाई अक्सिजन पुुग्न सकेको छैन । वृद्धवृद्धा मात्र नभएर कोरोनाको प्रभाव समूहमा स्कुले बाबुनानीसमेत परेका छन् । दर्जनांै शिक्षकले कोरोनाकै कारण ज्यान गुमाइसकेका छन् । एक किसिमले राज्यले स्वास्थ्यमा संकटकाल लगाउनैपर्ने समय आइसकेजस्तो छ । यसकारण आजको पहिलो तथा अनिवार्य आवश्यकता कोरोनाविरुद्ध ऐक्यबद्धता नै हो ।

आजसम्म पढाइमा जोड दियौं, अब सिकाइमा दिऔं
आजको पहिलो तथा अनिवार्य आवश्यकता कोरोनाविरुद्ध ऐक्यबद्धता नै हो

यतिबेला नेपालका केही शिक्षाविद्लाई विद्यालयस्तरीय परीक्षा र पठनपाठनको चिन्ता परेको देखिन्छ । उहिल्यै एक जना बटुवा भिरबाट लडेर मरेथ्यो रे । उसलाई उद्धार गर्न जानेहरूमध्ये एक जनाले उसका आँखा हेर्दै ‘मान्छे मरे पनि यति ठूलो भिरबाट लड्दा धन्न भगवान्ले आँखा जोगाइदिएछन्’ भन्थ्यो रे । मान्छे मरेर गइहालेपछि आँखा जोगिनु र नजोगिनुसँग के अर्थ रह्यो र ? यतिबेला दिनहुँ कोरोनाबाट आक्रान्त हुँदा पनि पढाइ, परीक्षा र शैक्षिक सत्रको भुत सवार गराएर कलिला बाबुनानीको दिमागमा थप दबाब दिनु भनेको मरेको मान्छेको आँखा जाँचेजस्तै हो । अहिले जिउ जोगाउनु नै सबैभन्दा ठुलो कुरा हो । आफू जोगिने र आफ्ना कारणले अरूलाई असर नपार्ने उपाय अवलम्बन गर्नु नै सबैभन्दा ठूलो बुद्धिमत्ता हो । समयको माग र आवश्यकता पनि यही हो । ‘जिउ रहे घिउ खाउँला’ यत्तिकै बनेको उखान होइन । परीक्षा, पढाइ र शैक्षिक सत्र ज्यान जोगिएपछि सम्हालौला ।

जतापनि उस्तै

यतिबेला नेपाल मात्र नभएर विश्वका २१० भन्दा बढी देश कोरोना संक्रमणको महामारीमा छन् । राजादेखि रङ्कसम्म सबै त्राहिमामको अवस्थामा छन् । न धनी, न गरिब, न ठूूलो पद न सानो, न जात न भात सबैलाई समान प्रकृतिले आक्रमण गर्ने खुबीका कारण सबै तह र तप्काका मानिस यतिबेला कोरोनासँग तर्सेका छन् । भीमनिधि तिवारीले राजा त्रिभुुवन मर्दा आफैं क्रियामा बस्दै लेखेका थिए, ‘रैतीजस्तै सरल हरियो बाँसमा लम्पसार, के यो होइन, ध्रुुवसरी सत्य साम्यवादी विचार ।’ अहिले लगभग सबैको हालत यही छ । प्रकृतिले एक किसिमले न्याय गरेको छ । विश्वका ७ अर्ब मानिस त्राहीमामको अवस्थामा छन् । कति त घरमै थुनिएर बसेका छन् । मै हुँ भन्नेहरूसमेत घरभित्र छन् । आजसम्म विभिन्न देशका ३२ लाखभन्दा बढीको संख्यामा मानिस मरिसकेका छन् । १५ करोडभन्दा बढी प्रभावित छन् । १ लाख बढीको अवस्था सिरियस देखिन्छ ।

बिरालो बाँधेर श्राद्ध नगरौं

यतिबेला नेपालका केही मिडिया र सरकारी सम्बद्ध पक्षको ध्यान पठनपाठनतिर र खासगरी कोरोना संक्रमणकै कारण हुन नसक्ने देखिएको एसइई परीक्षातर्फ केन्द्रित देखिन्छ । कक्षा १० को अन्त्यमा लिइने एसइई परीक्षा तयारी भएर पनि कोरोनाका कारण अन्योलमा छ । तर, अहिलेको समय परीक्षाको चिन्ता लिने समय होइन ।

परिस्थिति सामान्य हुँदो हो त यतिबेला नयाँ शैक्षिक सत्रको सुरुको समय हो । अब हिजोझैं २ सय २० दिन विद्यालय खोल्नुपर्ने, १ सय ८० दिन पढाइ हुनुपर्ने भनेर कर्मकाण्डीय विधि पूरा गर्नेबेला आज छैन । आजसम्म हामीले बिरालो बाँधेर श्राद्ध ग¥यौं । अब खोजीखोजी बिरालो नबाँधांै । अब विद्यालय कतिदिन खोल्नुपर्छ, शैक्षिक सत्र कहिले सुरु गर्ने र कहिले अन्त्य गर्ने यो चासो होइन । चासो सिकाइ भयो कि भएन भन्ने हो । आजसम्म पढाइमा जोड दियौं । अब सिकाइमा दिऊ । सिकाइका तीन तह हुन्छन् । औपचारिक, अनौपचारिक र अरीतिक ।

अहिलेको समय भनेको कोरोना संकटको समय हो । यतिबेला प्रत्येक विद्यार्थीलाई जोेसँग पहुँच छ, उनीहरूलाई नेट, इन्टरनेटद्वारा सोधखोज गरी सिकाइका लागि प्रेरित गर्न सकिन्छ । जोसँग मोबाइल वा ल्यान्ड लाइन मात्र छ, उनीहरूलाई त्यसकै माध्यमबाट प्रश्नोत्तर गरी सिकाइ जारी राख्न भन्न सकिन्छ । परीक्षा पद्धति पनि यसैगरी सञ्चालन गर्न सकिन्छ । आम्नेसाम्ने मोडमा मात्र सिकाइ मापन सम्भव छ भन्ने कुरालाई चुनौती दिन सक्नुपर्छ । परीक्षाका औपचारिक, अनौपचारिक सबै पद्धति अवलम्बन गर्नुपर्छ । अब घरका अग्रजबाट सिकाइ गर्न भन्न सकिन्छ ।

बाउले आरनमा हँसिया अर्चापेको हेरेर कतिपयका सन्तान त्यस्तै बनेका कंैयन् उदाहरण हाम्रा समाजमा आज पनि पाइन्छन् । सिकर्मीको छोराले बाबुले नसिकाउँदा नसिकाउँदै पनि बाबुको काम हेरेर ऊभन्दा सिद्धहस्त बनेर निस्केका बग्रेल्ती उदाहरण हामीसँग छन् । उखु पेल्ने कोल बनाउन हामीलाई कुनै विज्ञानले सिकाएको थिएन । पानीघट्ट धेरै पढेर बनाइएको प्रविधि थिएन । हाम्रा पुर्खाका यी सीप कुनै वैज्ञानिकका भन्दा कम छैनन् । यसैले अहिलेको विषम् परिस्थितिमा सिकाइका विकल्प अनेक छन् । शैक्षिक सत्र खेर गयो भनेर चिन्ता लिन जरुरी छैन । जब जागा तब सबेरा भनेझैं जब सिकाइ उपलब्धि पूरा हुन्छ तब शैक्षिक सत्र भन्न किन नसक्ने ?

जहाँसम्म कक्षा १० को अन्त्यमा लिने एसइई परीक्षा हो । यसै पनि यो परीक्षा ऐन, कानुनविपरीत छ । नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ८ ले माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा स्थानीय तहलाई दिइसकेको छ । सो तहलाई नै परीक्षा व्यवस्थापनको जिम्मा दिँदा पनि हुन्छ

अबको विकल्प

परिवर्तित सन्दर्भमा कक्षा १– ८ आधारभूत र ९–१२ माध्यमिक तह मानिन्छ । अहिलेसम्मको हाम्रो अभ्यासले सिकाइ उपलब्धिको प्रमाणीकरण परीक्षाबाट मात्र गर्न भन्दछ । यसमा पुनर्विचार गर्नैपर्छ । कक्षाको अन्त्यमा लिइने परीक्षा विद्यालय आफैंले लिन सके पनि आधारभूत तहको अन्त्यमा भने तेस्रो पक्षबाट मात्र परीक्षा सञ्चालन गर्ने कानुनी व्यवस्था छ । यसरी हेर्दा आधारभूत तहको अन्त्यमा लिने परीक्षा भनेको कक्षा ८ र १२ को परीक्षा मात्र हो । मौजुदा ऐन, कानुनले कक्षा ८ को परीक्षा ७५३ स्थानीय सरकारमार्फत् लिने व्यवस्था गरेको छ । यसका लागि ठाउँ, अवस्था र अनुकूलता हेरी स्थानीय तहले कुनै पनि बेला परीक्षा सञ्चालन गर्न सक्ने हुँदा संघीय सरकारले चिन्ता लिइरहन जरुरी देखिँदैन ।

जहाँसम्म कक्षा १० को अन्त्यमा लिने एसइई परीक्षा हो । यसै पनि यो परीक्षा ऐन, कानुनविपरीत छ । नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ८ ले माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा स्थानीय तहलाई दिइसकेको छ । सो तहलाई नै परीक्षा व्यवस्थापनको जिम्मा दिँदा पनि हुन्छ । एसइई परीक्षा व्यवस्थापनको काम प्रदेशस्तरमा हुने पनि उल्लेख छ । यसो गर्दा राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड बेरोजगार हुने र परम्परागत विरासत धानी आएको परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय पनि भूमिकाविहीन हुने डरले मात्र संघीय सरकारले सो परीक्षा विकेन्द्रीकृत गर्न सकेको छैन । यसका लागि थप कार्यविधि र नियमावली बनाउन सरकारले नै आलटाल गरेको छ । सरकार तदर्थ पारामा अघि बढन खोजेको छ ।

गत साल यसरी रोकिएको परीक्षा पुनः होम सेन्टरमा सञ्चालन गर्ने विषयमा छलफल गर्ने भनी परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले परिपत्र गरेको थियो । तत्कालीन शिक्षामन्त्रीले यस विषयमा छलफल चलाएको कुरा शिक्षा प्रवक्ताले सूचना जारी गरेर जानकारी दिएका थिए । अन्त्यमा कोरोना कहरका कारण परीक्षाका सबै विकल्प सम्भव नदेखी विद्यालयले लिएको आन्तरिक परीक्षालाई नै आधार मानी नतिजा प्रमणीकरण गरिएको थियो । सोही बेलादेखि एसईई अब उप्रान्त संघीय सरकार मातहत सञ्चालन नगर्ने बहस भए पनि यो वर्ष पुनः संघीय सरकारमार्फत् नै सञ्चालन गर्नेगरी समय तालिका प्रकाशित भइसकेको थियो । सरकार शैक्षिक विकेन्द्रीकरणका लागि अझैसम्म पनि तयार हुन सकेको देखिँदैन ।

अहिलेको अवस्थामा कक्षा १० कुनै पनि तहको अन्त्य होइन । तहको अन्त्य त कक्षा ८ र १२ मात्र हुन् । तेस्रो पक्षले लिने भनेको यिनै तहको परीक्षा मात्र हो । यसैकारण एसईईका हकमा विद्यालयलाई नै पुरा जवाफदेही बनाउन सकिन्छ । यो सम्भव नभए स्थानीय तहले व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ । उसलाई जिम्मा दिन सकिन्छ । यसका लागि अब कम्तीमा पनि परीक्षा केन्द्र र परीक्षाको तानाबुना केन्द्रबाट नबुनीकन परीक्षा विद्यालयस्तरबाट लिने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । हरेक विद्यालयलाई परीक्षाको तिथि मिति दिएर परीक्षा सञ्चालन तथा नतिजा प्रकाशनको जिम्म्मा दिन उपयुक्त हुन्छ । यसको समन्वय स्थानीय शिक्षा शाखालाई दिन सकिन्छ । यसो हुँदा कसैमाथि पनि परीक्षाको दबाब पर्दैन । सहज वातावरण हुन्छ । नियम कानुनको पनि पालना हुन्छ ।

कक्षा ११ का हकमा पनि त्यही गर्न सकिन्छ, जो कक्षा १० का लागि गरिन्छ । किनभने यो पनि तहको अन्त्यको कक्षा होइन । विद्यालय आफैंले यो कक्षाको परीक्षा व्यवस्थापन र नतिजा प्रकाशनको काम गर्दा राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको केही रोजगारी त गुम्छ तर, त्योभन्दा बढी परीक्षा किफायती हुन गई बचत भएको रकमसमेत कोरोना कोषमा राख्न सकिन्छ ।

कक्षा १२ माध्यमिक तहको अन्तिम कक्षा भएको र यसको नतिजाका आधारमा विद्यार्थीको आगामी पठनपाठन दिशानिर्देश हुने हुँदा परिस्थिति साम्य भएपछि राष्ट्रिय रूपमा सञ्चालन गर्न सकिन्छ । यसका लागि आवश्यक परे केही महिना शैक्षिक सत्र धकेलिए पनि आपत्ति मान्नु हुँदैन । किनभने यो अवस्था नै विषम परिस्थितिको अवस्था हो । अहिले नै शैक्षिक सत्रबारे चिन्ता लिनुजरुरी छैन ।

(Visited 146 times, 2 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

हिमाल सागर असारदेखी अमेरिकामा कन्सर्टमा सहभागी हुने

  काठमाडौं । अमेरिकामा एकल सांगीतिक कार्यक्रम गर्न गएका गायक हिमाल सागरले त्यहाँ कोरोनाको महामारीका कारण कन्सर्ट गर्न पाएका थिएनन् । अब भने यही ५...

‘कसले भन्छ किसानले अनुदान पाउदैनन्, मलाई हेर्नुस्’

काठमाडौं । खेती किसानीमा लागेका किसानहरुको एउटा सदाबहार गुनासो हुन्छ । ‘वास्तविक किसानले कहिल्यै अनुदान पाउदैनन्, कागजपत्र मिलाएरै नक्कली किसानले सरकारी अनुदान असुल्छन ।...

चेक गणतन्त्रकी बारबोरालाई फ्रेन्च ओपन उपाधी

पेरिस । चेक गणतन्त्रकी बारबोरा क्रेजसिकोभाले यो सिजनको फ्रेन्च ओपन महिलातर्फको उपाधी जितेकी छन् । गएराती सम्पन्न फाइनल खेलमा क्रेजसिकोभाले रसियाकी आनास्तासिया पाभल्यु चेनकोभालाई...

साताका लोकप्रिय समाचार

जोकोभिच फ्रेन्च ओपनको फाइनलमा

पेरिस । सर्बियन टेनिस खेलाडी नोभाक जोकोभिच फ्रेन्च ओपन टेनिसको फाइनलमा प्रवेश पुगेका छन् । फ्रान्सको पेरिसस्थित रोलाँ ग्यारोमा गएराति भएको खेलमा साविक विजेता...

समाचारकाे विषयमा गाउँपालिका अध्यक्षको धम्किप्रति संघको ध्यानाकर्षण

  काठमाडौं । प्रकाशित समाचारको विषयलाई लिएर नुवाकोट जिल्लास्थित पञ्चकन्या गाउँकालिकाका अध्यक्ष तेजबहादुर तामाङले समाचार प्रकाशन प्रसारण गर्ने संचारमाध्यम र सोमा कार्यरत पत्रकारलाई दिएको धम्कीप्रति...

कोरोना संक्रमणबाट आमाकाे मृत्यु भएको चार दिनपछि छोराको मृत्यु

  उदयपुर । उदयपुरको चौदण्डीगढी नगरपालिका– ७ बेल्टार बजारमा कोभिड १९ को संक्रमणबाट ४ दिनको अन्तरालमा आमा छोराको मृत्यु भएको छ । बेल्टार बजारको प्रतिष्ठित...

त्रिकोणात्मक सिरिज स्पेनमा हुन

काठमाडौं । आईसीसी विश्वकप लिग–२ अन्तर्गत नेपाल, स्कटल्यान्ड र नामिबियाबीचको खेल स्पेनमा हुने पक्का भएको छ । स्कटल्यान्डमा जुलाईमा हुने भनिएको सो त्रिकोणात्मक सिरिज...

२१ दिनभित्र सम्पर्कमा नआए ललिता निवासको जग्गा सरकारको नाममा

काठमाडौं । बालुवाटारस्थित ललिता निवासको सरकारी जग्गा व्यक्तिको नाममा गर्ने ४९ जनाविरुद्ध भूमिसुधार तथा मालपोत कार्यालय काठमाडौंले २१ दिने सूचना प्रकाशित गरेको छ ।...

ट्रेन्डिङ

पोखरा उद्योग वाणिज्य संघमा नारायण कोइराला निर्वाचित

पोखरा । पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ अध्यक्षमा नारायण कोइराला निर्वाचित भएका छन् । संघको ३३ औं महाधिवेशनअन्तर्गत शनिबार भएको मतदानको अन्तिम मतगणना परिणाममा अध्यक्षका प्रत्यासी...

रुपन्देही, बाँके र पाल्पामा १२ सङ्क्रमितको मृत्यु

रुपन्देही । रुपन्देही, बाँके र पाल्पामा गरी पछिल्लो २४ घण्टामा १२ कोरोना सङ्क्रमितको मृत्यु भएको छ । रुपन्देही, अर्घाखाँची, कपिलवस्तु र सल्यानका गरी छ कोरोना...

एक घण्टा अक्सिजन आपूर्ति बन्द हुँदा सात बिरामीको निधन

  पाेखरा । पोखरास्थित गण्डकी प्रदेशको सबैभन्दा ठूलो सरकारी अस्पताल पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पतालमा अक्सिजन आपूर्र्ति बन्द हुँदा एक सुत्केरीसहित सात कोरोना सङ्क्रमितको निधन भएको छ...

दुर्घटनामा एकको मृत्यु, १५ घाइते

लहान । पुर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत सिरहाको छट्टाछुटै स्थानमा भएको सवारी दुर्घटनामा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने १५ यात्रु घाइते भएका छन्...

नवनियुक्त बोर्ड सदस्यद्वारा शपथग्रहण

काठमाडौं । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप)का नवनियुक्त बोर्ड सदस्यहरूले पद तथा गोपनीयताको सपथ लिएका छन् । त्रिपुरेश्वरस्थित राखेपमा सोमबार युवा तथा खेलकुदमन्त्री जगतबहादुर विश्वकर्मा...

राजविराजमा थपिए ७ जना कोरोना संक्रमित

सप्तरी । दैनिक रुपमा कोरोना संक्रमण बढ्दै गएको राजविराजमा शुक्रबार एक घरेलु महिला कामदार तथा चिया पसले परिवारसहित ७ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको...

सुवेदीलाई सर्वोच्चको न्यायाधीश बन्ने बाटो खुल्यो

काठमाडौं । सर्वोच्च अदालत स्थायी न्यायाधीश सिफारिस उच्च अदालतका मुख्य न्यायाधीश नहकुल सुवेदीको योग्यतामाथि प्रश्न उठाउँदै दायर रिट खारेज गरिदिएको छ । सर्वोच्चका न्यायाधीश...

कुनै दिन सिंगै काठमाडौं मसानघाट बन्यो भने …

काठमाडौंमा लगातार तीन दिन पानी परिरह्यो भने खोला छेउछाउमा भएका ढिस्का ढिस्की पहिरो जान सक्छ । त्यसपछि काठमाडौंका सबै खोला र नदिमा पानीको बहाब...

नेपाल आइपुग्यो रेल, यस्ताे छ सुविधा

काठमाडौं । धनुषाको कुर्थादेखि भारतको जयनगरसम्म रेल सञ्चालनका लागि रेल सेट नेपाल आइपुगेको छ । नेपाली समयानुसार अपराह्न १२ बजे सो रेल नेपाली भूमिमा...

राईको नाममा फेक ट्वीटर खोलेर भ्रम छरिदै

काठमाडौ । ओली सरकारले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको प्रमुख आयुक्तमा सिफारिस गरेको पुर्व गृहसचिव प्रेम कुमार राईको नाममा नक्कली ट्वीटर खोलेर भ्रम फैलाउन खोजेको...

‘मेरोबारे भ्रम नपाल्नु’

राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का नवनियुक्त सदस्यसचिव रमेशकुमार सिलवालले आफ्नोबारे अनियमितता र भ्रष्टाचारको भ्रम नपाल्न अनुरोध गरेका हुन् । दोस्रोपटक सदस्यसचिवमा नियुक्त भएपछि बुधबार पदभार ग्रहण...

थेग्नै नसक्ने गरी संक्रमण फैलिए घरमै उपचार

काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले समुदायबाट समुदायमा संक्रमण फैलिएको अवस्थामा त्यसलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा लिने गरी घरमै उपचार गर्ने व्यवस्था मिलाउने तयारी थालेको...

ई-पेपर

1

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 170 times, 1 visits today)