Thursday, June 24, 2021
Home बिचार मातृ पूजनको महान् पर्व

मातृ पूजनको महान् पर्व

विश्वनाथ खरेल,

 

भनिन्छ, ‘मातृदेवो भव’ आमालाई देवता समान मान । यस उक्तिको सन्दर्भ मातातीर्थ औंसीमा गाँसिएको छ । यसरी आमाको महत्व र गरिमालाई प्रकाश पार्दै नेपालमा मातृ दिवस तथा आमाको मुख हेर्ने दिन भनी वैशाख कृष्ण अमावाश्यका दिन मातातीर्थ औंसी मनाउने चलन छ । मातातीर्थ औंसी जन्म दिने आमाप्रति आदर व्यक्त गर्न पौराणिक कालदेखि मनाइँदै आएको महान् पर्व पनि हो । आजको दिन आमाले गरेका महान् र कष्टपूर्ण कामको सम्झना गरिन्छ । आजको दिन आमाप्रति सम्मान र आमालाई सम्झने दिन पनि हो । यिनै आमा जसले हामीलाई संसार देखाइन्, पाइला चाल्न तातेताते गर्दै सिकाइन् । १० महिनासम्म गर्भमा राखेर जन्माइन् अनि काखमा राखेर पालिन् । देवीकी प्रतिरूप अनि ममता कि खानी अनि बालापनमा हाम्रा हरेक इच्छा, आकांक्षा अनि चाहिएको कुरा पूरा गरिदिने, कल्पवृक्ष सरी, यस पृथ्वी लोकका सम्पूर्ण आमालाई कोटी कोटी नमन छ । मूलतः हिन्दू संस्कृति अनुसार स्त्री जातिमध्ये आमाको स्थान निकै उच्च हुने भएकाले नै हामी आमालाई आदरणीय एवं पूजनीय स्त्री जातिका रूपमा मान्छौं । आमाकै विशेष स्नेह र लालन पालनमा हामी हुर्किएका हुन्छौं । त्यसैले यस दिनलाई बडो धूमधामसँग आमाको सम्झना र मंगलमय कामना गर्दै मनाइन्छ । आमा हुनेहरू वा नहुनेहरूले पनि यस पर्वलाई परम्परागत रूपमा आफ्नो संस्कृतको एक प्रमुख अंगका रूपमा मनाउने प्रचलन चलिआएको छ ।

पौराणिक कालमा हाम्रो संस्कृतिमा आमालाई पाँच भागमा विभाजित गरेको पाइन्छ । जुन मित्र पत्नी, राजपत्नी, गरिबपत्नी, पत्नीमाता अर्थात् सासू र आफ्नी आमा हुन् । त्यसकारण यी पाँचवटालाई नै सामूहिक रूपमा पञ्चमाताको संज्ञाले पुकारिन्छ । शास्त्रीय वाचनअनुरूप यी आमाहरूको आआफ्नो स्थानमा त्यतिकै महत्वपूर्ण रहेको पाइन्छ । तिनीहरूलाई हामीहरूको बढी माया मोहका रूपमा बन्दनीय तथा पूजनीय गर्ने परम्परा अद्यावधिकै नै रहेको छ । संसारको सबैभन्दा पवित्र नाता, आमा संसारको सबैभन्दा पवित्र सम्बोधन, आमा हामीमध्ये धेरैले सर्वप्रथम बोल्न सिकेको शब्द, आमा अनि पलपलमा सम्झना आउने, सुख दुःखमा झझल्को आउने एउटा अनुहार, आमा हो । हरेक वर्षको वैशाख कृष्णपक्षको औंसीमा आमाको मुख हेर्ने चलन छ । यस घडीलाई मातातीर्थ औंसी, मातृऔंसी एवं मातृ दिवस पनि भन्ने गरिन्छ ।

यसरी आमाप्रति विशेष भक्ति र भावयुक्त सम्मान गरिएको हुँदा यस दिनलाई आमाको मुख हेर्ने दिन भनिन्छ । यसर्थ बिहान सबेरै उठी स्नान गरी आमालाई उपहार प्रदान गर्ने, मिष्ठात्र भोजन खुवाई आमाको मुख हेर्ने र आशिर्वाद लिने गरिन्छ । आज आमाबाट टाढा रहेका सन्तान आमालाई भेट्न पुग्छन् । आमालाई मीठा खानेकुरा खुवाउँछन् । विवाह गरेर पतिका घर गएका चेलीबेटी पनि मिठा परिकारसहित आमाघर अर्थात् माइत आइपुग्छन् । विभित्र कारणले आमालाई भेट्न नपाएकाले भने सञ्चारका विभिन्न साधनमार्फत पनि सम्झने गर्छन् । यसरी मानिसले सामाजिक सञ्जालका माध्यमबाट पनि आमाप्रतिका भावना सम्झना व्यक्त गर्छन् । पौराणिक कालदेखि नै मनाउँदै आएको यो आमाको मुख हेर्ने दिन आमाले गरेका महान् र कष्टपूर्ण कामको सम्झना गरिन्छ । आमा नभएकाहरूले पनि आमाको आत्माको मुक्तिको कामना गर्दै आज श्राद्धतर्पण गरी मातृत्वको स्मरण गर्छन् । आज काठमाडौं उपत्यकाका नेवार समुदायले भने भक्तपुरको हनुमानघाट पुगी आमाको सम्झनामा परम्परा अनुसार श्राद्ध तर्पण गर्छन् । यदि तपाई पनि आमाबाट पर हुनुहुन्छ भने एकफेर आमालाई फोन गरेर आवाज सुन्ने पो हो कि ? या आमाको याद अनि स्मरण गर्दै साथीभाइसँग आफ्नी आमाको वर्णन र स्नेहको वृतान्त सुनाएर आमाको याद ताजा गर्ने पो हो कि ? जे गर्नुहुन्छ, राम्रो काम गर्नुहोस् जगत्को भलो होस् आमाको माया र उहाँले खुवाउनु भएका दूधका धाराप्रति हामी बफादार र इमान्दार हुन जरुरी छ ।

शास्त्रहरूमा आमालाई पिताभन्दा उच्च स्थानमा राखिएको पाइन्छ
मातातीर्थ औंसी जन्म दिने आमाप्रति आदर व्यक्त गर्न पौराणिककालदेखि मनाइँदै आएको महान् पर्व हो

यसरी हिन्दू संस्कृति या विश्वका जुनसुकै धर्ममा पनि आमाको महत्वपूर्ण स्थान रहेको छ । यसर्थ हाम्रो देशमा भने आफ्नै मौलिक संस्कृतिका धर्म तथा चाडपर्वको आफ्नै किसिमको गरिमा भएको कुरा स्पष्ट छ । नेपालको ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, सामाजिक आदिको आवश्यक ज्ञान चाडपर्वको अध्ययनबिना अपूरो नै हुने हुन्छ । हिन्दू धर्ममा त्रि ऋण पितृ, ऋषि र देव ऋण चुकाउनु नै मानव मात्रको सर्वप्रथम कर्तव्य मानिएको छ । सो आदर्शको परिचालन उपर्युक्त चाडपर्वमा स्पष्ट रूपले देख्न सकिन्छ । वैवाहिक कार्यद्वारा सन्तान उत्पादन गरी वंश परम्परालाई कायम राख्नुको अतिरिक्त मातृ वा पितृ औंसीका दिन मानिस आफ्ना मातापिताप्रति अपार श्रद्धा, भक्ति अर्पित गरेर पनि पितृ ऋण चुकाउँछन् ।

अन्त्यमा भन्नुपर्दा आजभोलि विभिन्न कारणले आमा बुवालाई वास्ता नगर्ने अनि वृद्धाश्रमलगायत आगन्तुक ठाउँमा लगेर राख्ने चलन बढ्दै गएको छ । जुन मानवताप्रति नै एउटा आक्षेप हो । समय त खोला न हो, आफूले गरेका कुरा आफंैलाई फर्किने समय पनि आउँछ । बगेको समयमा आफ्नो दायित्वबाट विमुख हुनु मानव चरित्र पक्कै होइन है । यसरी अरूको लाख, आमाको काख भनिन्छ । आमाको ममताको अगाडि जुनसुकै मूल्य पनि कम हुन्छन् । तसर्थ, त्यो ममता किनेर पाइँदैन । हाम्रा लागि धर्तीले जति बोझ थामेकी हुन्छिन्, सन्तान र परिवारका लागि आमाले त्यत्तिकै कष्ट सहेकी हुन्छिन् ।

अतः शान्ति, क्षमा, करुणा, वात्सल्य, दान र दयाको स्रोत मानिन्छ आमालाई । यसर्थ गर्भकालदेखि नै आफ्ना सन्तानप्रति आमाको आत्मिक सम्बन्ध हुन्छ । यद्यपि, आमा भएर पनि आमाको महत्व नबुझ्ने पनि यो संसारमा होलान् । तर ती मानवरूपी धारी मात्र हुन् । यसरी बाहिर ठूलाठूला कुरा गर्ने केही व्यक्ति घरभित्र भने आमालाई हेला गर्ने दृश्य तथा परिदृश्य हाम्रो सामु नभएको घटना भने होइन । यिनै महिमा बोकेकी आमाको मुख हेर्ने दिन अर्थात् मातातीर्थ औंसी । शास्त्रमा आमालाई पिताभन्दा उच्च स्थानमा राखिएको पाइन्छ । यसरी श्रद्धा, भक्ति, सम्मान र आदर गरिएकी आमालाई मिठो खान तथा राम्रो लगाउन दिई छोराछोरीले आमाबाट शुभ आशिर्वाद ग्रहण गर्ने चलन छ । आमाप्रति विशेष भक्ति र भावयुक्त सम्मान गरिएको हुँदा यस दिनलाई आमाको मुख हेर्ने दिन भनिन्छ । यस घडीलाई मातातीर्थ औंसी, मातृऔंसी एवं मातृ दिवस पनि भन्ने गरिन्छ ।

आजको दिन आमाप्रति सम्मान र आमालाई सम्झने दिन हो । यसर्थ समष्टि रूपमा अवलोकल गर्दा उल्लेखित पाँच आमामध्ये जन्मभूमिप्रतिको कर्तव्य पूरा गर्नुपर्ने पनि हामी सबैको कर्तव्य त छँदै छ । यसकारणले होला उनीहरूलाई श्रद्धा, आदर, हमेसा गर्नु पर्नेहुन्छ । यस दिन आमा हुनेका लागि आमाको मुख हेर्ने र आमा नहुनेका लागि आमाका सम्झनाको श्रर्दा गर्ने दिन हो । तसर्थ वैशाखकृष्ण औंसीका दिन मातृभक्त आआफ्ना छोराछोरीहरूले श्रद्धा र सम्झना गर्ने महत्वपूर्ण दिन हो । यसैले यस दिन सबै नेपालीहरूले आआफ्नो आमा हुने या नहुने सबैले यो पर्व धुमधामसाथ मनाउने गर्छन् । यसैले होला यो जन्म दिने आमा तथा जन्मभूमि स्वर्गभन्दा प्यारो र पवित्र दिन पनि हो ।

(Visited 59 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

साढे २ घण्टापछि चल्याे टेलिकमको मोबाइल सेवा

काठमाडौं । नेपाल टेलिकमको ल्यान्ड लाइन र मोबाइल सेवा अवरूद्घ भएके साढे २ घण्टापछि सञ्चालनमा अएके छ । टेलिकमको कोर नेटवर्कमा समस्या आउँदा टेलिकमका...

विकासविरोधी तत्व मौलाएको भन्दै मौलापुरमा विकासको पक्षमा प्रदर्शन

  गौर । प्रदेश २ मै विकासको गतिमा सदैब एक कदम अगाडि रहने रौतहटको मौलापुर नगरपालिकामा बुधबार बिशाल जनप्रदर्शन भएको छ । विकास तथा सत्यको लडाईमा...

मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वर्षा नसकिउन्जेल पानी नआउने

  काठमाडाैं ।  निरन्तर वर्षापछि गएको पहिराले मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा र एक अर्ब रूपैयाँ भन्दा बढीको क्षति भएको छ । आयोजनाका मुख्य संरचना सुरुङ र...

प्रतिनिधिसभा विघटनविरुद्धको रिटमा १५ घन्टा बहस हुने

काठमाडौं । दोस्रोपटक प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गरेको प्रतिनिधिसभा विघटनविरुद्ध दायर भएको रिट निवेदनमा आजबाट बहस सुरु भएको छ । बहसमा रिट निवेदक पक्षले...

कौशीमा हराभरा तरकारी

काठमाडौँ । २०७२ साल १२ वैशाखमा विनाशकारी भूकम्प गएपछि काठमाडौँ उपत्यकाका घरमा कौसी रित्तो हुन थाले । कौसीमा राखेका गमलाहरु झरेर दुर्घटना हुन सक्ने...

साताका लोकप्रिय समाचार

पृथु बन्द प्रशिक्षणमा सहभागी नहुने

काठमाडौं । नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका मध्यक्रमका ब्याट्सम्यान पृथु बास्कोटा मंगलबारदेखि सुरु हुने बन्द प्रशिक्षणमा सहभागी नहुने भएका छन् । नेपालले अर्को महिना स्पेनमा...

बजेट खर्च कमजोर

काठमाडौं । पछिल्लो समय नयाँ भेरियन्टसहित तीव्र रूपमा फैलिएको कोरोना महामारीका कारण मुलुकमा आर्थिक गतिविधि खुम्चिएसँगै त्यसको नकारात्मक असर सरकारको बजेट खर्चमा पनि देखिएको...

थपिए दुई हजार ४०० कोरोना सङ्क्रमित, ३४ जनाकाे मृत्यु

  काठमाडाैं ।  नेपालमा थप दुई हजार ४०० जना कोभिड–१९ (कोरोना भाइरस) का सङ्क्रमित भेटिएका छन् । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा...

वर्षेनी बाढीको त्रासमा इटहरी गैरीगाउँका बासिन्दा

  इटहरी । झन्डै चार बर्षअघि विनासकारी बाढीबाट इटहरीमा एकै घरका तीन जनासहित दस जना बेपत्ता भए । जसमध्ये ८ जनाको शव भेटियो । दुईजना...

घर आउँदै गरेकी किशोरीलाई लछारपछार पारी बलात्कार गर्ने पक्राउ

  दल्लु ।  जबर्जस्ती बलात्कार गरेको आरोपमा प्रहरीले एकजनालाई पक्राउ गरेको छ । प्रहरीका अनुसार बलात्कार गरेको आरोपमा गुराँस गाउँपालिका–३ का ३६ वर्षीय भद्रबहादुर बुढालाई...

ट्रेन्डिङ

दुई जना एसिडपीडित महिलालाई आयल निगमले दियो जागिर

काठमाडौँ । नेपाल आयल निगमले तेजाब आक्रमणमा परेका दुई जनालाई रोजगारी दिने भएको छ । निगममले ओखढुंगाकी पवित्रा कार्की र नवलपरासीकी बसन्ती परियारलाई सहायक...

निजी क्षेत्रको मनोबल र आत्मविश्वास बढाउँछौं : अर्थमन्त्री पौडेल

काठमाडौं । अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले सरकारले निजी क्षेत्रको मनोबल र आत्मविश्वास बढाएर काम गर्ने बताएका छन् । नेपाल चेम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष राजेशकाजी श्रेष्ठ लगायतको...

राष्ट्रिय सहकार्यको खाँचो

कोरोना महामारीको रोकथामलाई प्रभावकारी बनाउन र देशलाई नियमित गतिविधिमा प्रवेश गराउन अझै पनि राष्ट्रिय सहकार्यको जरुरी छ । सिंगो देश लकडाउनमा रहेको अवस्थामा आन्तरिक...

भारतमा कोभिड–१९ बाट दैनिक सङ्क्रमितभन्दा निको हुनेको सङ्ख्या बढी

नयाँदिल्ली । भारतमा कोभिड–१९ बाट दैनिक सङ्क्रमण पुष्टि हुनेको सङ्ख्या भन्दा निको हुनेको सङ्ख्या बढी भएको केन्द्रीय स्वास्थ्य मन्त्रालयले शुक्रबार जानकारी गराएको छ...

फत्तेमानको स्मृतिमा फत्तेमान स्मृति प्रतिष्ठान स्थापना

काठमाडौं । दिवंगत गायक फत्तेमान राजभण्डारीको योगदानको चर्चा गर्दै काठमाडौंमा उनको पुण्यतिथि मनाइएको छ । करिब ६ दशक लामो नेपाली संगीत क्षेत्रमा उनको योगदानको...

लिभ इन रिलेशनमा बस्नेहरुको विवाहपछिको यौन जीवन खल्लो

पछिल्लो समयत लिभ इन रिलेशनसिप निकै लयेकप्रिय हुँदै गएको छ शहरी क्षेत्रमा । केही अध्ययनहरुले लिभ इन रिलेशनमा बस्नेहरुको विवाहपछिको यौन जीवन निरस हुने...

त्रिशुलीमा ट्रक खस्दा तीन जना घाइते

मुग्लिन । त्रिशुली नदीमा ट्रक खस्दा तीन जना घाइते भएका छन् । पृथ्वीराजमार्ग अन्तरगत चितवनको इच्छाकामना गाउँपालिका ४ धारापानी नजिकै भैरहवाबाट काठमाण्डौ जाँदै गरेको...

राष्ट्रिय एकता र सहकार्य आवश्यक

मुलुकको पश्चिमी सीमा क्षेत्रमा रहेको लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेकमाथि वर्षांैदेखि भारतीय पक्षले धावा बोल्दै आइरहेको छ । अहिले फेरि नेपाली भूभागलाई मिचेर लिपुलेक क्षेत्रमा...

घरआँगनमै प्रसुति भवन, पाचालाका महिला हर्षित

दैलेख । ठाटिकाँध गाउँपालिका– ६ को पाचालामा बर्थिङ सेन्टर बनेपछि स्थानीय महिला हर्षित भएका छन् । सुरक्षित सुत्केरीका हुनका लागि घरआँगनमै बर्थिङ बनेपछि स्थानीय...

कोरोना भाइरस संक्रमण : जोखिमभन्दा त्रास बढी

काठमाडौं । कोरोना भाइरस (कोभिड–१९)बाट विश्वभरी संक्रमित भएका १ लाख १० हजार ७७ जनामध्ये ८६ प्रतिशत बढि सामान्य अवस्थामा फर्केका छन् । कोरोनाबाट संक्रमित...

भोलिदेखि मध्यम र लामो दूरीको बस सञ्चालनको तयारी

काठमाडौँ । झण्डै छ महिनादेखि थन्किएका मध्यम र लामो रुटका बस सञ्चालनका लागि तयारी भइसकेको यातायात व्यवसायीले बताएका छन् । यातायात व्यवसायी र चालक महासङ्घ...

स्थानीय सरकार र बजार अनुगमन

हाल विश्व नै कोरोना भाइरसको संक्रमणले त्रसित अवस्थामा छ । हाम्रो मुलुकमा पनि संघीय सरकारले मुलुकव्यापी लकडाउनको घोषणा गरेको छ । यस अवस्थामा चाहेर...

ई-पेपर

1

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 175 times, 1 visits today)