Thursday, December 3, 2020
Home बिचार क्यान्सर र यसको रोकथाम

क्यान्सर र यसको रोकथाम

डा. प्रकाश बुढाथोकी

हरेक वर्ष नेपालमा मात्रै २६ हजार नयाँ क्यान्सरका बिरामी थपिन्छन् । १९ हजारको मृत्यु हुने गरेको तथ्यांक क्यान्सर काउन्सिल नेपालद्वारा मंगलबार आयोजित कार्यक्रममा जानकारी दिइएको हुन्छ । विश्वमा सन् २०२० मा १६.९ मिलियन क्यान्सरका नयाँ बिरामी देखिने र १०.२ मिलियन बिरामीको मृत्यु हुने अनुमान छ । नेपालमा हरेक वर्ष २० हजारले क्यान्सर रोगका कारण जीवन गुमाइरहेको तथ्यांक छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले दक्षिण एसियाको जीन र वातावरणको अध्ययन गर्दा नेपालमा बर्सेनि २ हजारको हाराहारीमा क्यान्सरका बालबालिका पत्ता लाग्नुपर्ने उल्लेख छ । कान्ति बाल अस्पतालमा २ सय, भक्तपुर र भरतपुर क्यान्सर अस्पतालमा ३ सय गरी जम्मा ५ सय बालबालिका मात्र उपचारका लागि सम्पर्कमा आउने गरेकाले बाँकी बिरामी खोज्न र उपचार गर्न सरकारले समुदायमा अभियान चाल्नुपर्ने देखिएको छ ।


क्यान्सरको उपचारमा भन्दा खान बस्नमा धेरै खर्च लाग्ने गरेको छ । कुल खर्चमा ८० प्रतिशत खान बस्नमा र २० प्रतिशत औषधि उपचारमा लाग्ने गर्दछ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार हरेक १० लाख जनसंख्यामा १ रेडिएसन थेरापीको मसिन हुनपर्छ, जसअनुसार नेपालमा २९ वटा हुनपर्नेमा ६ अस्पतालमा नौवटा मेसिन मात्र छन । विपन्न नागरिक औषधि तथा उपचार कोषबाट आव २०७५÷७६ मा कुल ५३ हजार ३ सय ३० लाभान्वित भएकामा ३७ हजार १ सय २१ जना क्यान्सरका बिरामी छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनले क्यान्सर भएका बिरामी सन २०३० सम्म ६० प्रतिशत बाचून् भन्ने लक्ष्य लिएको छ ।


विश्वमा सर्भाइकल क्यान्सरका नयाँ बिरामी बर्सेनि ५ लाख १० हजार भेटिन्छन् । नेपालमा नेपालमा परिवार कल्याण महाशाखाको तथ्यांकमा २ हनार ३ सय ३२ को उपचार र १ हजार ३ सय ६७ को मृत्यु हुने गरेको तथ्यांक छ । सर्भाइकल स्क्रिनिङ सेवा २.४ प्रतिशतले मात्र लिने गरेको र एचपीभी खोपको अहिले ग्लोबल सर्टेज रहेकाले यसको उपलब्धता अझै दुई वर्ष लाग्ने स्थिति छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनको प्रक्षेपणमा नेपालमा प्रत्येक वर्ष ३ हजार ५ सय ४ नयाँ बिरामीको उपचार हुनुपर्ने र १ हजार ८ सय ७२ जनाको मृत्यु हुने प्रक्षेपण छ ।


कारण ः अर्बुदरोग हुने सम्भावना निश्चित रूपले बढाउनेमा करिब ९० प्रतिशत क्यान्सर खानपिन, रहनसहन, वातावरण, जीवनशैली आदिको कारणले र १० प्रतिशत शरीरको आन्तरिक कारणले हुने गर्दछ । सुर्ती तथा सुर्तीजन्य पदार्थ, मादकपदार्थ, खानपिन, पोषणको कमी भिटामिन ए, ई र सी, खनिजतŒव ः फलाम, जस्ता, तामा र म्यागनिज, तयारी खाना, बासी खाना र बढी चिल्लो भएको खाना, प्रदूषण ः विषालु रसायन, आर्सेनिक, निकेल, अस्वेस्टस, अलकत्रा र तार, विकिरण ः एक्सरे, अल्ट्राभाइलेट किरण, भाइरस ः ईबीभ, एचपीभी, एचएसभी, सीएमआई, भेरिसेला जस्टर, हेपाटाइटिस, असुरक्षित यौनव्यवहार, हर्मोन ः स्ट्रोजेन र टीएसएच, उमेर र वंशानुगत पर्दछ ।


लक्षण ः क्यान्सर बालबालिकादेखि वृद्धसम्म सबैलाई लाग्न सक्छ । तर, पनि जति उमेर बढ्दै गयो त्यति नै क्यान्सर लाग्ने सम्भावना बढ्दै जान्छ । नेपालमा देखिएका क्यान्सरहरूमा पुरुषमा मुख तथा घा“टीको, फोक्सोको र ठूलो आन्द्राको सबैभन्दा बढी पर्दछ भने स्त्रीमा पाठेघरको मुखको, स्तन र फोक्सोको क्यान्सर तथा बालबालिकामा रगत र आ“खासम्बन्धी क्यान्सर बढी देखिएको छ । तर, क्यान्सर एउटा लक्षण, निदान र उपचारमा अपजसिलो रोग हो । सुरुका आठ लक्षणहरूमा बिनाकारण वजन घट्ने, अपच वा खाना निल्न गाह्रो हुने, दिशा वा पिसाबको बानीमा फरक पर्ने, असाधारण रक्तस्राव वा पिप आउने, उपचारद्वारा निको नहुने पुरानो घाउ हुने, हतपत निको नहुने खोकी वा घोक्रो स्वर हुने, कोठीको रंग र आकारमा परिवर्तन देखा पर्ने, स्तन वा शरीरका अन्य भागमा दुख्ने वा नदुख्ने गिर्खा आउने, अंगअनुसार लक्षणहरू पनि फरक हुने वा फरक देखिने गर्दछन् । क्यान्सर लागिसकेपछि व्यक्ति दुब्लो, पातलो, कमजोर हु“दै जाने, भोक नलाग्ने, रक्तअल्पत्ता हुने र प्यारानियोब्लस्टिक सिन्ड्रोम हु“दै सिकिस्त हुन्छ र मृत्यु हुन्छ ।
निदान ः बिरामीको इतिहास सविस्तार जाँच गरेर, रगत, दिशा, पिसाबको परीक्षण गरेर, सियोले गिर्खाबाट पानी झिकी परीक्षण गरेर (एफएनएसी) तन्तु वा कोषको बायोप्सी गरेर, साधारण तथा स्पेसल एक्सरे अल्ट्रासोनोग्राम, सीटी स्क्यान, एमआरआई र इन्डोस्कोपिक जाँच गरेर क्यान्सरको निदान गर्न सकिन्छ । क्यान्सरको स्टेजअनुसार उपचार फरक पर्ने भएकोले क्यान्सरको स्टेजिङ गर्ने गरिन्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस   बिमा कम्पनीहरूको गैरजिम्मेवारीपन


उपचार ः कुनै पनि क्यान्सरको उपचार कति सफल रहन्छ भन्ने कुरा क्यान्सरको अवस्था, स्थान, प्रकार तथा किसिमले साथै बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था र उमेरले पनि निर्धारण गर्दछ । वयस्कमा ४० क्यान्सर निको हुन्छ भने बच्चामा ६०–९० प्रतिशत निको हुन्छ । यदि सुरुकै अवस्थामा नै क्यान्सरको निदान हुन सक्यो र उपचार सुरु गरियो भने उमेर ढल्किसकेका र रोगको अवस्था जटिल तथा ढिलो भइसकेकोमा भन्दा सफल रहन्छ र क्यान्सर निको भई धनजनको क्षति न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । शल्यक्रिया, केमोथेरापी, रेडियोथेरापी, हार्मोनथेरापी र इम्युनोथेरापी क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग गरिन्छन् ।


अन्त्यमा, रोग त्यसैमा क्यान्सर रोग स्वीकार्न त्यति सजिलो छैन हाम्रो समाजमा । डाक्टरले तिमीलाई क्यान्सर छभन्दा त छानाबाट खसेझैं हुने गर्दछन् बिरामी र उनका आफन्तहरू । स्वस्थ हुनका लागि औषधोपचारको साथै जीवनमा अरू पक्षहरूले अहं भूमिका खेल्ने गर्दछन् । जसमा चिकित्सक नर्सका सद्व्यवहार, परिवारको स्याहार सुसार, आफन्त र साथीहरूको शुभकामनाले पनि स्वास्थ्यमा सुधार र सकारात्मक असर परी रोगीको मनोबल बढ्छ । फलस्वरूप रोगस“ग लड्ने क्षमता बढ्दै जान्छ । तसर्थ, क्यान्सर रोगले दिने शारीरिक र मानसिक पीडालाई तथा चुनौतीलाई सामना गर्न पारिवारिक सहयोग सद्भावले अहं भूमिका खेल्दछ । सम्पूर्ण मानवजातिका लागि माया र ममता अति आवश्यक चिज हो । जसको अभावमा मानिस त्यतिकै पनि रोगी हुन सक्छ । कुनै रोगीले माया र ममता प्रचुर मात्रामा पायो भने औषधि बन्न सक्छ । तसर्थ आफन्त र परिवारजनको मायाले रोगीको बा“की जीवन मानसिक सन्तुष्टिका साथ बिताउन मनोवल बढ्छ ।

(Visited 65 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

चन्द्रपुरमा उपमेयर कप महिला राष्ट्रिय कराते प्रतियोगिता हुने

रौतहट । रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा उप मेयर कप महिला राष्ट्रिय कराते प्रतियोगिता हुने भएको छ । प्रतियोगिता आउदो मंसिर २८,२९ र ३० गते चन्द्रनिगाहपुर स्थित...

रौतहटका ८ वटा क्रसर उद्योग बन्द गर्ने प्रशासनको निर्णय

रौतहट । मापदण्ड बिपरित चलेका रौतहटका ८ वटा क्रसर उद्योग बन्द हुनेभएका छन् । मंगलबार क्रसर उद्योगहरुको बिस्तृत अध्ययन तथा अनुगमन समितिको बैठकले मापदण्ड...

सन्दीप लामिछाने कोरोनामुक्त

काठमाडौं । नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका लेग स्पिनर सन्दीप लामिछाने कोरोना (कोभिड–१९) मुक्त भएका छन् । सन्दीपले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफू कोरोनामुक्त भएको जनाएका छन्...

बालाई कुटेर मार्नेहरु छोरीलाई धम्कि दिँदैछन्, प्रहरी रिमते !

काठमाडौं । पूर्वी रुकुमको पुठा उत्तरगंगागाउँपालिका वडा नम्बर ८ स्थित् ७४ वर्षीया रणबहादुर घर्तीलाई सांघातिक हमलापछि हत्या भएको र उजुरी दिँदा पनि अहिलेसम्म दोषीहरु...

‘आयुर्वेदिक औषधीले कोरोना निको पार्छ, खोपमा अर्बौं खर्च गर्नुपर्दैन’

काठमाडौं । जडिबुटी अनुसन्धान तथा प्रशोधन केन्द्रका अध्यक्ष शिवलाल रोकायाले सरकारले कोरोना भाइरविरुद्धको खोप किन्न अरबौं रकम खर्च गर्नुभन्दा पनि आयुर्वेदिक औषधिहरुमा लगानी गर्नु...

साताका लोकप्रिय समाचार

चेल्सी र टोटनह्याम बराबरी, युनाईटेडको जीत

लन्डन । इग्लिस प्रिमियर लिग फुटबलमा शीर्ष स्थानको टोटनह्याम हट्सपर र तेस्रो स्थानको चेल्सीले गोलरहित बराबरी खेलेका छन् । गएराति चेल्सीको मैदानमा भएको लण्डन...

रोल्पाको लाँकुरीको शवस्टेशन चार्ज

रोल्पा । रोल्पाको लाँकुरीमा नेपाल विद्युत प्राधिकरणको ३३÷११ केभी शवस्टेशन चार्ज भएको छ । ऊर्जा, जलश्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुन अनन्तले प्राधिकरणको पूर्ण स्वामित्वमा...

प्रतितोला ७०० ले घट्यो सुनको मूल्य

काठमाडौँ । स्थानीय बजारमा आज पहेंलो धातुको मूल्य पुनः ओरालो लागेको छ । आज सुनको मूल्य प्रतितोला रु ७०० ले ओरालो लागेको छ । यही...

सार्थक कूटनीतिक प्रयासको खाँचो

लामो समयदेखि विवादित रहँदै आएको नेपाल भारतको सीमा समस्या उच्चस्तरीय कूटनीतिक प्रयासबाट हल खोजिनु राम्रो कुरा हो । यसले दुवै देशका बीचमा कूटनीतिक स्थायीत्व...

बालाई कुटेर मार्नेहरु छोरीलाई धम्कि दिँदैछन्, प्रहरी रिमते !

काठमाडौं । पूर्वी रुकुमको पुठा उत्तरगंगागाउँपालिका वडा नम्बर ८ स्थित् ७४ वर्षीया रणबहादुर घर्तीलाई सांघातिक हमलापछि हत्या भएको र उजुरी दिँदा पनि अहिलेसम्म दोषीहरु...

ट्रेन्डिङ

विद्युत आपूर्ति कटौतीप्रति मोरङ ब्यापारसंघको आपत्ति

मोरङ, ५ चैत । उद्योगहरुको विद्युत आपूर्ति कटौती गरेको भन्दै मोरङ व्यापार संघले आपत्ति जनाएको छ । बुधबार मोरङ व्यापार संघले विद्युत आपूर्ति कटौती...

प्रधानमन्त्रीको राजिनामा माग गर्दै नेविसंघको मसाल जुलुस

इलाम । नेपाली कांग्रेसको भातृ संस्था नेपाल विद्यार्थी संघले इलाममा मसाल जुलुस निकालेको छ । जिल्ला...

मनसुन फेरि सक्रियः तीन दिन वर्षा हुने

काठमाडौँ । मनसुन सक्रिय भएसँगै देशको अधिकांश स्थानमा वर्षा भइरहेको छ । गए रातिदेखि न्यून चापीय रेखा (वर्षा गराउने प्रणाली) नेपालको तराई भू–भाग नजिक...

बैतडीमा क्वारेन्टाइनमा बस्नेको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै

बैतडी । बैतडीमा भारतबाट आएर क्वारेन्टाइनमा बस्नेहरुको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ । भारतमा लकडाउन खुकुलो हुँदा भारतमा रोजगारी गर्न गएका नेपाली नागरिक धामाधम...

अवैध सम्पत्ति थुपार्नेविरुद्ध आक्रामक बन्दै सरकार

काठमाडौं । सरकारले सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी रेटिङ हुने समय नजिकिँदै गर्दा अवैध सम्पत्ति थुपार्नेविरुद्ध कडा अनुसन्धान र निगरानी थालेको छ । गैरकानुनी माध्यमबाट...

नेपालले ठोरी क्षेत्रको सिमामा यसरी लगायो काँडेतार (भिडियो सहित)

 ठोरी (पर्सा) । लिपुलेक र कालापानी क्षेत्रमा भारतीय पक्षले मिचेको सीमाको विषयलाई लिएर सडकदेखि सदनसम्म सीमा क्षेत्रमा काँडेतार लगाउनुपर्ने भन्दै विरोधको आवाज उठिरहेको बेला...

बर्दियामा बन्यो महिलामैत्री क्वारेन्टाइन

बर्दिया । बर्दिया सदरमुकाम गुलरिया नगरपालिकामा महिलामैत्री क्वारेन्टाइन निमार्ण गरिएको छ । महिलाहरु मात्र बस्न पाउने गरि क्वारेन्टाइन निर्माण गरिएको हो । गुलरिया नगरपालिका...

प्रधानमन्त्रीको फोटो बिगारेर प्रकाशन गर्ने पक्राउ

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको तस्विरको स्वरुप परिवर्तन गरेर प्रकाशन गर्ने एक युवालाई प्रहरी प्रधान कार्यालय साइबर ब्युरोले पक्राउ गरेको छ । सिन्धुली जिल्ला...

RAJDHANIDAILY VIDEO

HAMRO PATRO

प्रमुख

‘आयुर्वेदिक औषधीले कोरोना निको पार्छ, खोपमा अर्बौं खर्च गर्नुपर्दैन’

काठमाडौं । जडिबुटी अनुसन्धान तथा प्रशोधन केन्द्रका अध्यक्ष शिवलाल रोकायाले सरकारले कोरोना भाइरविरुद्धको खोप किन्न अरबौं रकम खर्च गर्नुभन्दा पनि आयुर्वेदिक औषधिहरुमा लगानी गर्नु...

इलाममा प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्रीको पुत्ला दहन

इलाम । इलाम चोकबजारमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र गृहमन्त्री राम बहादुर थापा ‘बादल’ को पुत्ला दहन भएको छ । नेपाल बिद्यार्थी संघ इलामले...

विमानस्थलमा लागेको आगो नियन्त्रणमा

सिमकोट । सिमकोटस्थित विमानस्थलको कर्मचारी बस्ने क्वाटरमा लागेको आगो नियन्त्रणमा आएको छ । आज बिहान ४ बजे लागेको आगो ३ घण्टापछि पूर्णरुपमा नियन्त्रणमा आएको...

धान काट्दा विवाद भएपछि छोराले गरे लाठिले हानेर बाबुको हत्या

काठमाडौं । आफ्नै ७० वर्षीय बुबालाई हत्या गरेको अभियोगमा ४० वर्षिय पुरुष पक्राउ परेका छन् । गाेरखाकाे सिरानचोक गाउँपालिका ८ धन्सार बस्ने तुलाराम ढकालको हत्या...

भर्खरै

कोरोना संक्रमणबाट ९७ बर्षीय बृद्धको निधन

लमजुङ । लमजुङमा कोरोना संक्रमणका कारणले बिहीबार ९७ बर्षीय एक बृद्धको कोरोना संक्रमणपछि निधन भएको छ । लमजुङ जिल्ला अस्पतालको आइसोलेसनमा उपचारको क्रममा उनको...

मुकेशको हत्यामा संलग्न २ पूर्पक्षका लागि जेल चलान

वीरगन्ज । पर्साको विन्दवासीनी गाउँपालिकाको नेपाल कम्युष्टि पार्टी (नेकपा) गाउँ कमिटिका सचिव मुकेश चौरसियाको हत्या आरोपमा पक्राउ परेका ५ अभियुक्त मध्ये २ जना पूर्पक्षका...

भारतीय कलाकार रजनीकान्तद्धारा नयाँ पार्टी खोल्ने घोषणा

मुम्बइ । भारतका चर्चित चलचित्र कलाकार रजनीकान्तले नयाँ पार्टी खोल्ने घोषणा गरेका छन् । विषेश गरेर तमिल सिनेमाबाट धेरै चर्चामा रहेका रजनीकान्तले आफूले नयाँ...

भारतको गोवामा एक नेपालीको मृत्यु

गाेवा । गएकाे डिसेम्बरमा रोजगारीका सिलसिलामा भारत‍ गएका दाङ बबई गाउपालिका वाडा नं ४ सुन्दरखाल निवासी वर्ष ३४ का कविराज नेपालीको मृत्यु भएकाे छ...

धेरै पढिएका

ज्याकलिनले केही समय पारिश्रमिक नबढाउने

मुम्बई । बलिउड अभिनेत्री जैकलिन फर्नाडिज पछिल्लो समय अभिनेता सलमान खानसँग जोडिएकी छन् । अभिनेता सलमानसँग फिल्म किकमा काम गरेपछि यी अभिनेत्री चर्चामा आएकी...

विकी कौशलसँग जोडिइन् सारा अली खान

मुम्बई । अभिनेत्री सारा अली खान यतिबेला नयाँ फिल्म ‘द इम्मार्टल अश्वत्थामा’मा नायिकाको रूपमा आबद्ध भएकी छन् । यो फिल्ममा अभिनेता विकी कौशलको जोडी...

नेकपा सचिवालय बैठक मङ्सिर २० गते

काठमाडौँ । शीर्ष तहमा देखिएको विवादका विषयमा छलफल गर्न जारी सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को सचिवालय बैठक यही मङ्सिर २० गतेसम्मका लागि स्थगन...

जन्ती बोकेको जीप दुर्घटना हुँदा चारको मृत्यु

जाजरकोट । जन्ती बोकेको जीप कच्ची सडकमा दुर्घटना हुँदा रुकुम पश्चिम आठबीसकोट नगरपालिका–७ पोखरामा चारको मृत्यु भएको छ ।
यो पनि पढ्नुहोस   टेलिभिजनहरूको नाममा विभेद किन र कहिलेसम्म ?
आठबीसकोट–२ घारीखोलाबाट जन्ती लिएर आठबीसकोट–८ दाँजेतर्फ...

ई-पेपर

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 90 times, 1 visits today)