Thursday, April 22, 2021
Home बिचार कोरोनाको आतंक र सामाजिक सञ्जाल

कोरोनाको आतंक र सामाजिक सञ्जाल

,

विश्व यतिबेला कहिल्यै नभोगेको कहरबाट गुज्रिरहेको छ । प्रादेशिक अस्पताल धनगढीमा उपचाररत दुबईबाट आएका ३४ वर्षीय एक पुरुषमा १४ चैतमा कोरोनाको पुष्टि भएको छ । यूएईको सारजाहबाट एयर अरेबियाको उडान नम्बर जी ९५३७ बाट चैत ६ गते स्वदेश फर्किएका ३२ वर्षीय धादिङको नेत्रावतीका ऊरबहादुर तामाङ नेपालीमा कोभिड–१९ बुधवार चैत ११ मा देखिएको छ । दुई दिनअघि मात्रै कतार हुँदै फ्रान्सबाट चैत ४ गते कतार एयरवेजबाट २ सय ५ यात्रुसँगै स्वदेश फर्केकी मैतीदेवीकी १९ वर्षीया सदिच्छा श्रेष्ठमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको थियो । दुई महिनाअघि माघ ८ मा वुहानबाट स्वदेश आएका एक युवामा संक्रमणको पुष्टि भएको थियो । यी सबै स्वदेश आएको ६ दिनपछि मात्र कोरोनाको परीक्षण पुष्टि भएका हुन् । हालसम्म विदेशबाट स्वदेश आएकामा मात्र कोरोना देखिएकाले संक्रमण प्रथम चरणमै छ र संक्रमितलाई आइसोलेसनमै राखेर उपचार गरिँदै आएको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनले मार्च ११ मा कोरोनालाई विश्वव्यापी महामारीका रूपमा घोषणा गरेपछि त्यसै दिन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले पत्रकार सम्मेलन गर्दै महामारी फैलिए पकेट एरिया लकडाउन गर्ने योजना रहेको बताएको थियो । भारतमा पनि जनता कर्पm्यु लगाउने निर्णय प्रधानमन्त्रीले गरेका छन् । महामारी नियन्त्रणका लागि प्रहरीको कठोर निगरानी र सुरक्षामा रहने अर्थात् अनुमतिबिना आवतजावत गर्न नपाउने, विद्यालय, बजार, बंैक, रेस्टुरेन्ट सबै बन्द गर्नु लकडाउन अर्थात् हेल्थ कस्टडी हो । एक प्रकारको कर्पm्युजस्तै हो । तर, मानवीय सहयोगलाई ध्यानमा राख्नैपर्छ । अन्य मुलुकका तुलनामा नेपालले संकटसँग जुध्न पर्याप्त समय र अवसर पाएको हो तर जनतालाई कोरोना संक्रमणबाट सुरक्षित राख्न सरकारले चैत ११ देखि १८ गतेसम्म लकडाउन गरेको छ र स्वास्थ्यका हिसाबले अन्तिम संक्रमण देखिएको १४ दिनसम्म हेर्ने भएकाले लकडाउन थपिने देखिन्छ । भारतले सुरुमै तीन हप्ताको लकडाउन गरेको छ ।

कोरोनाभन्दा ठूलो मिडिया भाइरस
कोभिडबारे सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको हल्लाले मानसिक रोगीमा धेरै डर पैदा गरिदिएको छ । औषधि खाएर सामान्य हुँदै गएकामा पनि डरले रोग बल्झिँदै छ । भ्रामक टिप्पणी जति हेर्छन् उति नै आत्तिने र आउने गरेका मनोचिकित्सक बताउ“छन् । मास्क पाउँदैन, सेनिटाइजर नभए रोग सर्छजस्ता सोचाइले रोगी बढेका छन् । रुघाखोकी, ज्वरो हुनेबित्तिकै कोरोनाकै शंकामा टेकु अस्पतालमा दैनिक २ सय बढीको भीड लाग्छ । चीन, इटली या कोरोना फैलिएको देशबाट फर्किएका या त्यस्ता व्यक्तिको सम्पर्कमा आएपछि खोकी, ज्वरो लाग्ला जस्तो भयो भन्ने धेरै छन् । तर, पनि नजिकैको स्वास्थ्यसंस्थामा मनोपरामर्श वा योग व्यायाम गरेर तनाव कम गर्न सकिने वैकल्पिक उपाय देख्दैनन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनले त यस्ता अफवाहपूर्ण सूचना र जानकारीको महामारी नै फैलिएको र यसको उचित नियन्त्रण गर्न नसकेमा कोरोनाको विश्वव्यापी महामारी नियन्त्रणमा समेत समस्या हुने निक्र्याेल गर्दै निगरानीका निम्ति कार्यदल नै बनाएको छ भने सामाजिक सञ्जाल, गुगल, ट्वीटर, युट्युब, भाइबर, ह्वाट्सएप, फेसबुकले पनि नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी कदम चालिरहेका छन् । तथापि, पूर्णरूपमा नियन्त्रण हुन सकेका छैनन् ।

विषम परिस्थितिमा सूचना प्रसार कसरी गर्ने भन्ने ज्ञान नभएको, सरकारी तहबाट व्यवस्थित सूचना प्रसार नभइरहेका अनि सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रसारित अपुष्ट सूचनामा छिट्टै विश्वास गर्ने समाज रहेका कारण अफवाहको संक्रमण झनै तीव्र हुने खतरा रहन्छ । खुला सीमा र सीमावर्ती नाकामार्फत भइरहेको हजारौंको सहज आवागमनले सम्भावित जोखिम बढिरहेको छ । पछिल्ला दिनमा सामाजिक सञ्जालमार्फत भ्रम र अफवाह फैलाउने केही व्यक्तिको पहिचान गरेर प्रहरीले नियन्त्रणमा लिन थालेको छ । तर, मन्त्रीहरू, दलका नेताहरूबाट नै आश्वस्त पार्नेभन्दा भ्रम फैलाउने काम गरिरहेका छन् । पर्यटन मन्त्रीको कोरोनामुक्त देशको प्रचार गर्दै पर्यटक भिœयाउने, भूमि व्यवस्थामन्त्रीको नेपालीको रोगसँग लड्न सक्ने क्षमता रहेकाले कोरोनाले केही नगर्ने मन्तव्यले समेत अफवाह फैलाएको छ । सूचनाको तलतल स्वाभाविक हो, तर सूचना लिने मिडिया हेरेर, सुनेर आजित छन्, के हेर्न खोज्यो, सुन्न खोज्यो अब त फोन गर्न खोज्दा पनि कोभिडकै सूचना छ । के सामाजिक सञ्जाल, टिकटक, गीतसंगीत चारैतिर कोरोनाकै चर्चा छ । सरकार पनि सभा, सम्मेलन, सार्वजनिक स्थलमा २६ जना हुँदा भाइरस सक्रिय हुने, रोग सर्ने र २५ हुँदासम्म कोरोना निष्क्रिय भई रोग नसर्ने गरी सन्देश दिनेमा व्यस्त रहेको छ ।

प्रवक्ता तोक्ने र उसले दैनिक सूचना प्रवाह गर्नेलगायत प्रभावकारी सञ्चारनीति तर्जुमा गरी सूचना प्रवाह गर्नु आवश्यक सर्त बनाइनुपर्छ

आमनागरिकमा सन्त्रास फैलाउने महामारीलगायतका घटना परिघटनाबारे आधिकारिक जानकारी दिने एकद्वार पोर्टलको अभाव छ । त्यसको ज्वलन्त समस्या हाल फैलिरहेको कोरोना भाइरसको संक्रमणबारे भ्रमपूर्ण सूचना र जानकारी सार्वजनिक भइरहँदा जनसमुदायमा बढ्दो डर, त्रास र सन्त्रास व्याप्त छ । मन्त्रालयको वेभसाइटमा सीमित प्रेस विज्ञप्ति मात्र छन् । स्वास्थ्य आपतकालीन परिचालन केन्द्रमा भाइरसबारे केही जानकारी छ तर त्यो पनि अंग्रेजीमा छ । सरकारको तदारुकता र विश्वसनीयता बढाउन, अद्यावधिक र आधिकारिक सूचना प्रवाहले आमजनमानसमा सकारात्मक मनोवैज्ञानिक असर पर्छ । प्रवक्ता तोक्ने र उसले दैनिक सूचना प्रवाह गर्ने तथा प्रभावकारी सञ्चारनीतिको तर्जुमा गरी सञ्चारमाध्यमबाट सूचना प्रवाह गर्नु आवश्यक सर्त भए पनि लकडाउनपछि वामे सरेको भान भएको छ । जबकि छिमेकी भारतले स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण मन्त्रालयले एकद्वार सूचना प्रणाली विकास गरी नेसनल हेल्थ पोर्टलमा कोरोनाबारे विभिन्न भाषामा जानकारी, निर्देशिका र ट्राभल एडभाइजरीलगायत प्रशिक्षकलाई सूचना दिने सामग्री केन्द्रीय तथा राज्यस्तरमा स्थापित हेल्पलाइन राखेको एक महिना भइसकेको छ ।

कोरोना फोबिया
अनावश्यक त्रास हुँदा देखिन सक्ने लक्षणमा आफूलाई कोरोना भयो कि भन्ने शंका भइरहने हुन्छ । त्यसले गर्दा अत्यधिक त्रास उत्पन्न भई सामान्य खोकी मात्र लाग्दा पनि कोरोना नै भयो कि भनेर डरले सताउँछ । त्रासका कारण दैनिक कामकाजमा ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुन्छ । डरका कारण एक्कासि सास बढेजस्तो, श्वास लिन गाह्रो भएजस्तो, मुटुको धड्कन बढेजस्तो हन्छ । त्रासकै कारण निद्रा नलाग्ने, बेचैनी, छटपटी हुने, सामाजिक घुलमिलमा डर लाग्ने हुन्छ । आफ्नो स्वास्थ्यबारे अनावश्यक र अत्यधिक चिन्ता हुने गर्छ । यही मानसिक रोगका कारण अनावश्यक चिन्ता र त्रासले रोग बल्झिने वा बढी च्याप्ने समस्या देखिन्छ । कोरोना प्रभावित देश र क्षेत्रबाट फर्किएका वा क्वारेन्टाइनमा रहेकामा यी समस्याले सताउने सम्भावना बढी हुन्छ । यसमा सामाजिक सञ्जालमा आउने वा गाउँघरमा चल्ने अनावश्यक र अफवाह, हल्लाले बढी भूमिका खेल्छ । स्वाभाविक हो कि कोरोनाको फैलावट बढ्दै गएपछि मानिसका दैनिकी र जनजीवन खुम्चिँदै जान्छन् ।

जोखिममा स्वास्थ्यकर्मी
संक्रमणले सबैभन्दा असर पु-याउने स्वास्थ्यकर्मीलाई हो । अस्पताल २४सै घण्टा खुला रहनुपर्छ । स्वास्थ्यकर्मी छुट्टीमा बस्न पाउँदैनन् । आफू मात्र नभई बिरामीलाई बचाउने बढी तनावमा हुन्छन् । निद्रा, आराम, व्यायाम, आधारभूत आवश्यकता खाना, पानी र आवासकै नियमितता हुँदैन । परिवार, घर र समाजबाट टाढा भइरहेका हुन्छन् । उनीहरूलाई फोन र सामाजिक सञ्जालमार्फत सम्पर्कमा राख्नुपर्छ । धुम्रपान, मद्यपान र लागूपदार्थको लतमा रहने सम्भावना रहन्छ । उपत्यकालगायत देशका सहरमा चिकित्सकलाई घरभाडाबाट निकाल्ने क्रम बढ्दै छ । मानसिक स्वास्थ्यकर्मीको मनोवैज्ञानिक ढाडसबाट उनीहरूको प्राथमिक उपचार गर्न जरुरी छ । सही सूचनाको जानकारी अनिवार्य सर्त हो । खेलकुद, प्रार्थना, ध्यान, मनोरञ्जनको व्यवस्था पनि जरुरी छ ।

रोकथाम
आधिकारिक निकायका वेभसाईटबाट भरपर्दाे र विश्वसनीय जानकारी सत्यतथ्य बुझ्ने, भ्रमबाट टाढै बस्ने गर्नुपर्छ । समाचार दैनिक एकपटक हेर्ने गर्दा राम्रो हुन्छ । स्वस्थ खानेकुरा, पर्याप्त निद्रा, आवश्यक आराम, नियमित शारीरिक व्यायाम, नशाजन्य पदार्थको सेवन नगर्ने, काममा व्यस्त, सकारात्मक सोच अपनाउने यसले रोगसँग लड्न सक्ने प्रतिरोधात्मक शक्ति बढाउँछ । रोग सर्न सक्ने जोखिमको न्यूनीकरण गर्न संक्रमितदेखि १ देखि २ मिटर टाढा बस्ने, भीडभाडमा नजाने, रुघाखोकी लाग्दा घरमै आराम गर्ने गर्नुपर्छ । सार्वजनिक स्थानका अनेकन स्थानमा नछुने, छोइहाले नाक मुख, आ“खामा नछुने छिट्टै साबुनपानीले हात धुने वा सेनिटाइजर प्रयोग गर्ने गर्नुपर्छ । हात मिलाउनुका साटो नमस्कार गर्ने उपाय अपनाउनुपर्छ । आवश्यकताअनुसार विशेषज्ञको परामर्श लिनुपर्छ । प्रभावित देशबाट भर्खरै फर्केको वा उनीहरूसँग सम्पर्कमा आएको भए क्वारेन्टाइनमा जानुपर्छ । यदि कोरोनाको लक्षण पुष्टि भएमा आइसोलेसन र जटिलता भए अस्पताल भर्नाको जरुरत पर्न सक्छ ।

(Visited 147 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

ईपीजी प्रतिवेदन टुंगोमा पु-याऊ

सीमारेखा झट्ट हेर्दा एउटा देशको सीमाजस्तो देखिए पनि यो अन्तर्राष्ट्रिय सीमांकन हो । नेपाल–भारतबीच रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा अद्यावधिक गर्न लामो फिल्ड वर्कसहित दुवै देशका...

विद्यार्थीमा कोरोना संक्रमण भएपछि धनकुटा नगर क्षेत्रका विद्यालय नौ दिन बन्द

धनकुटा । विद्यार्थीमा कोरोना भइरसको संक्रमण देखिएकाले धनकुटा नगर क्षेत्रका विद्यालय नौ दिन बन्द गरिने भएको छ । धनकुटा नगरपालिका संकट व्यवस्थापन समितिको वुधवार...

मेरियट होटलमा ओली–नेपाल पुनः छलफल

काठमाडौं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र नेता माधवकुमार नेपालबीच मेरियट होटलमा भेटवार्ता सुरु भएको छ । बुधबार साँझ दुई नेताबीच मेरियट होटलमा...

ओली–नेपाल वार्ता सकियो

काठमाडौं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालबीच आज भएको दोस्रो दिनको वार्ता सकिएको छ । नक्सालमा...

नेपाल र नेदरल्यान्ड्स फाइनलमा

काठमाडौं । मलेसिया र नेदरल्यान्ड्सले बराबरी खेलसँगै घरेलु टोली नेपाल त्रिकोणात्मक टी–२० आई सिरिजको फाइनलमा प्रवेश गरेको छ । वर्षाले प्रभावित खेलमा मलेसियालाई जितका...

साताका लोकप्रिय समाचार

कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको संख्या ३० लाख बढी

पेरिस । विश्वभर कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या ३० लाख २३ हजार नाघेको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन र जोन हप्किन्स विश्वविद्यालयको विवरण अनुसार...

विघटन उन्मुख नेपाली समाजको प्रमुख कारण राजनिति

१.बिषय प्रबेश : समाज आफैमा एउटा बृहत संगठन हो । जसका आफनै मुल्य,मान्यता र सञ्चालन शैली रहेका छन । यसैले हरेक समाज को दिशा...

बिरामीमा कोरोना सङ्क्रमण पुष्टि भएपछि सिरहा जिल्ला अस्पताल सिल

 लाहान । उपचाररत एक महिलामा कोरोना सङ्क्रमण देखिएपछि सिरहा जिल्ला अस्पतालको आकस्मिकबाहेक सबै सेवा बन्द गरिएको छ । अस्पतालमा उपचारका लागि गत आइतबार भर्ना...

१२ सय ८१ जनामा कोरोना संक्रमण, ८ जनाकाे मृत्यु

काठमाडाैं ।  नेपालमा सोमबार थप १२ सय ८१ जनामा कोरोना भाइरसको संक्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको विवरणअनुसार १२ सय २७...

वैशाखमा परेको हिउँले जुम्लाका स्याउ बगैंचामा क्षति

जुम्ला । जुम्लामा सामान्यतः पुस, माग, फागुन महिनामा हिउँ पर्छ । तर यो वर्ष वैशाखमा हिमपात भएको छ । मंगलवारदेखि पर्न थालेको हिउँले जुम्लाका...

ट्रेन्डिङ

विश्व किर्तिमानी शेर्पा कांग्रेस प्रवेश

काठमाडौं । विश्व किर्तिमानी मिङमा शेर्पा सहिका पर्यटन व्यवसायीहरु नेपाली कांग्रेसमा प्रबेश गरेका छन । संखुवासभा मकालु गाउपालिकाका शेर्पा सहित सात जना पर्यटन व्यवसायीलाई...

धारिलो हतियार प्रयोग गरी श्रीमतीको हत्या, श्रीमान गम्भीर घाइते

महेन्द्रनगर । कञ्चनपुरको बेलौरी नगरपालिका–७ भगतपुरमा गए राति धारिलो हतियार प्रयोग गरी अज्ञात समूहले ५५ वर्षीय बेलु खातीको हत्या गरेको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय...

शिक्षकबाटै क्याम्पसमा ताला

पोखरा । आंशिक शिक्षकहरुले ‘समान कामको समान ज्याला’ माग गर्दै त्रिवि इतिहासमै पहिलोपटक क्याम्पसमा ताला ठोकेका छन् । पोखरास्थित पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा आन्दोलनरत् आंशिक शिक्षकहरुले आइतबार...

कोरोना संक्रमणका विषयमा अनलाईन वक्तित्वकला जेसी छतेन्द्र प्रथम

हेटौंडा । हेटौंडा जेसिआइ हेटौंडाद्वारा आयोजित बिश्व बन्दाबन्दी, चुनौती र अवसर बिषयक अनलाइन वक्तित्वकला प्रतियोगितामा जेसी छतेन्द्र आचार्य प्रथम भएका छन । बिहिबार आयोजित...

शिक्षा आयोगको प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने संस्था कारबाहीमा

काठमाडौँ । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले सरकारको अनुमतिबिना तत्कालीन उच्चस्तरीय राष्ट्रिय शिक्षा आयोगको प्रतिवेदन, २०७५ मा सरकारी लोगो प्रयोग गरी प्रकाशन तथा सार्वजनिक...

पूरा भएको मेलम्ची सपना

सपनाका कुराझैं लाग्ने सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची खोलाको पानी काठमाडौं उपत्यकामा आइपुगेपछि काकाकुल अवस्थामा रहेको काठमाडौं सहर अबका केही वर्षसम्म त्यो समस्याबाट मुक्त रहने अपेक्षा गरिएको...

पिकअप भ्यान सहित दुई जना पक्राउ

सप्तरी । भन्सार छलेर पिकअप भ्यानमा लौड गरी ल्याएको कपडा सहित प्रहरीले दुई जनालाई पक्राउ गरेको छ । भारतबाट भन्सार छली अवैध रुपमा को २...

सेभिल्ला कीर्तिमानी छैटाैँ पटक च्याम्पियन

म्युनिख । स्पेनिस क्लब सेभिल्ला कीर्तिमानी छैटौंपटक युरोप लिगको च्याम्पियन बनेको छ । शुक्रबार राति जर्मनीको कोल्नमा भएको फाइनलमा इटालियन क्लब इन्टर मिलानमाथि ३–२...

कृषि मन्त्रालयले माग्यो २ अर्ब बजेट

काठमाडौं । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले अर्थ मन्त्रालयसँग २ अर्ब बजेट माग गरेको छ । मुलुक लकडाउन हुँदा कृषकले ठूलो नोक्सान बेहोर्नुपरेकाले राहतका...

एक्सन स्टार सुमी र पुष्पको रिल रोमान्स (फोटोफिचर)

काठमाडौं । एक्सन स्टारको रुपमा चिनिने सुमि मोक्तान पछिल्लो समय डान्सिङ स्टारको रुपमा परिचित हुन थालेकी छिन् । डान्सिङ स्टार्स नेपालमा सहभागी भएपछि उनको...

मदिरा सेवनबाट मृत्यु भएकाका परिवारलाई राहत

जनकपुरधाम । महोत्तरीमा रक्सी सेवनबाट मृत्यु भएका परिवारलाई प्रदेश २ सरकारले १-१ लाख दिने घोषणा गरेको छ । पीडित परिवारलाई किरियाकर्म खर्चबापत प्रतिपरिवार १-१...

कोरोना संक्रमित सबै निको हुने क्रममा

काठमाडौं । नेपालमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएका नौ जनामध्ये आठ जनाको स्वास्थ्य अवस्था ‘सुधारोन्मुख’ हुँदै गएको छ । एक जना उपचारपछि निको भएर घर...

ई-पेपर

RAJDHANIDAILY VIDEO

हाम्रो पात्रो

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 137 times, 1 visits today)