Friday, June 18, 2021
Home समाज कोरोना कहरबीच समृद्धि र सुशासनका कुरा

कोरोना कहरबीच समृद्धि र सुशासनका कुरा

सागर पण्डित,

सागर पण्डित

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले आफ्नो प्रमुख धेय नै मुलुकको विकास र आर्थिक समृद्धि भएको बताउँदै आएका छन् । उनले त्यसका लागि भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलताको नीति अख्तियार गरिने प्रतिबद्धतासमेत बारम्बार व्यक्त गर्ने गरेका छन् । अहिले कोरोना कहरबीच सबैतिर त्रास र आतंक छ । आमनागरिकमा कतिबेला मरिने हो भन्ने भयले सताइरहेको छ ।

यस्तो बेलामा सरकारले कोरोना महामारीलाई नियन्त्रण गरी नागरिकलाई पूर्णरूपमा सुरक्षित महसुस गराउनुलाई नै समृद्धि मान्न सकिन्छ । विकास र समृद्धि नागरिकको हित र भलोसँग जोडिएको छ । जब आमजनताले स्वास्थ्य सुरक्षाको पूर्ण प्रत्याभूत गर्न पाउँछन् अनि मात्रै समृद्धि र विकास सम्भव छ । अन्यथा विकास र प्रगतिको मार्ग अवरुद्ध हुन पुग्छ । यद्यपि सुशासन विकास र प्रगतिको अनिवार्य सर्त हो ।

प्रधानमन्त्री ओली साढे ३ वर्षअघि सिहदरबारमा दोस्रोपटक इनिङ गर्दै गर्दा उनले भ्रष्टाचारीमाथि कठोर कदम चाल्ने संकेत गरेका थिए । तर, उनले कम्मल ओढेर घिउ खान पल्केकाहरूको खोजी गरी कारबाही गर्न सकेनन् । पूर्व मुख्य सचिव विमल कोइरालाको अनुभवमा शासकहरूको बोली र व्यवहारमा फरक देखिने विगतकै परम्परा अहिले पनि दोहोरिएको छ ।

बोल्ने एउटा तर गर्ने अर्कै प्रवृत्तिले समृद्धिको साझा लक्ष्यमा गम्भीर प्रश्न चिह्न सिर्जना गरिदिएको छ । समाजवादको आधार तय गर्ने लक्ष्य लिएको सरकार सुरुकै दिनदेखि विभिन्न अल्झनमा परेको विश्लेषण कोइरालाको छ । सुशासन देखाउने दाँत जस्तै हँुदा सरकारको आर्थिक समृद्धिको मार्गमा अवरोध आइरहेको कोइरालाको भनाइ छ । अहिले कोरोना कहरको बीचमा त यसलाई नियन्त्रण गर्न हरेक कार्यक्रम र क्षेत्रमा सुशासन अत्यावश्यक भएको पूर्व मुख्य सचिव कोइरालाको भनाइ छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार समकालीन विश्वमा आर्थिक समृद्धिमा चामत्कारिक प्रगति हासिल गर्दै आएका चीनले भ्रष्टचारीमाथि कठोर कदम चाल्न सक्नाले नै त्यस्तो प्रगति गर्न सकेको हो । अहिले पनि चीनले कोरोना महामारीलाई सहजै रूपमा नियन्त्रणमा लिन सकेको छ । यो सुशासन र असल कार्यसंस्कृतिकै कारण हो । दक्षिण पूर्वी एसियाका मलेसिया तथा सिंगापुरजस्ता राष्ट्रले छोटो अवधिमा नै मुलुकलाई कायकल्प गराउन सक्नुको प्रमुख कारण पनि ती देशले अपनाएको विधिको शासनको कडाइपूर्वकको पालना र भ्रष्टचारमा शून्य सहनशीलताको नीति नै हो ।

यतिखेर सुशासन र आर्थिक समृद्धि हासिल गर्ने प्रधानमन्त्रीको योजनामा उनकै सारथी मन्त्री र स्थायी सरकारका रूपमा रहेको ब्युरोक्रेसी नै अवरोधकका रूपमा देखिएका छन् । प्रधानमन्त्री स्वयंले पनि आफ्नो बोलाइ र गराइमा कतिसम्म एकरूपता कायम गर्न सके ? मुलुकको समृद्धि, विकास र सुशासन उनको बोलाइ र गराइमा आउन सक्ने एकरूपतामा निर्भर रहन्छ ।

यतिखेर सुशासन र आर्थिक समृद्धि हासिल गर्ने प्रधानमन्त्रीको योजनामा उनकै सारथी मन्त्री र स्थायी सरकारका रूपमा रहेको ब्युरोक्रेसी नै अवरोधकका रूपमा देखिएको छ । प्रधानमन्त्री स्वयंले पनि आफ्नो बोलाइ र गराइमा कति सम्म एकरूपता कायम गर्न सके ? मुलुकको समृद्धि, विकास र सुशासन उनको बोलाइ र गराइमा आउन सक्ने एकरूपतामा निर्भर रहन्छ

सुशासनको अवधारणाअनुसार सुशासनमाथिबाट सुरु हुनुपर्छ । प्रधानमन्त्री, मन्त्री, सचिव र कार्यालय प्रमुखहरू नैतिकवान् र इमानदार हुन सके भने धेरै हदसम्म सुशासन कायम हुन सक्ने सुशासनका क्षेत्रमा कार्यरतको अनुभव छ । अर्थात् मुहान सफा भए त्यहाँबाट आउने पानी स्वतहः सफा हुन्छ । तल धेरै सफा गरिरहनुपर्दैन भन्ने मान्यता पनि छ ।

ओलीले आर्थिक समृद्धि र त्यसका लागि सुशासन पहिलो सर्त भनिरहँदा उनलाई काँध थापेर अगाडि बढाउने उनका टिमका रूपमा रहेका मन्त्रीहरू र कर्मचारीतन्त्रको प्रवृत्तिमा आमूल सुधार जरुरी रहन्छ ।

बारम्बार सुशासनको पाठ पढाउँदै आइरहेका ओलीले हालको कर्मचारीतन्त्रको प्रवृत्तिलाई राम्ररी मनन गर्दै सो प्रवृत्ति हटाउन दीर्घकालीन योजना र विशेष कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ । कस्तो छ त हाम्रो कर्मचारीतन्त्र ? चिरफार गर्न जरुरी छ ।

भ्रष्ट संस्कृतिको अन्त जरुरी
स्थायी सरकारका रूपमा रहेको कर्मचारीतन्त्र भ्रष्ट र स्वार्थीहरूको जमातजस्तै बन्न पुगेको छ । अहिलेको नेपालको कर्मचारीतन्त्र प्रशासनका पिताका रूपमा रहेका विड्रो विल्सनले भनेजस्तै कोमामा पुगेको छ ।

तर, प्रधानमन्त्री र अन्य मन्त्रीहरूमा दृढ इच्छा शक्ति, इमानदारिता र र नैतिकताको पारो बढाउन सक्ने हो भने यसलाई ‘सञ्जीवनी बुटी’ खुवाएर तंग्राउन नसकिने भने होइन । त्यो सञ्जीवनी बुटी भनेको दण्डहीनताको अन्त हो । पुरस्कार र दण्डको व्यवस्थालाई कडाइ गर्नु हो ।

नेपाली ब्युरोक्रेसीलाई प्रणालीमा हिँडाउन सकियो भने यसबाट सजिलैसँग काम लिन सकिन्छ । ओली सरकारलाई सफलतामा पु-याउन पनि यसले ठीकै भूमिका खेल्न सक्छ । तर, यो समूहलाई निरन्तर खार्दै र जिम्मेवार बनाउँदै अगाडि लैजानुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।

समृद्धिका लागि सबल प्रशासन
प्रधानमन्त्री ओलीले साँच्चै नै मुलुकलाई सुशासनयुक्त र आर्थिक समृद्धिको गन्तव्यमा पु¥याउने हो भने उनी र उनका राजनीतिक सारथीहरू नैतिकवान त बन्नैपर्छ । यसका साथसाथै सिंगो प्रशासनतन्त्रमा पनि आमूल परिवर्तन गराउन सक्नुपर्छ । प्रशासनले सबैभन्दा पहिला जनताको भावना र मुटुमा स्पर्श गर्न सक्ने गरी काम गर्न सक्नुपर्छ ।

यसका लागि प्रशासक तथा कर्मचारीले कार्यसम्पादन गर्दा समग्र राष्ट्र र जनताको वृहत्तर हित, समावेशीकरणको मान्यतालाई आत्मसात् कानुनको शासन तथा काम कारबाहीमा पारदर्शिता, वस्तुनिष्ठता, जवाफदेहिता, इमानदारिता, आर्थिक अनुशासन एवं भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलतालाई आत्मसात् गर्नुपर्छ । लोभलालच र विलासितालाई पूरै त्याग गर्न सक्नुपर्छ ।

सेवा प्रवाहलाई सरल, सहज र गुणस्तरीय बनाउन सक्नुपर्छ । जनताबाट आउने गुनासाको तत्काल सम्बोधन गर्न सक्नुपर्छ । साथै सार्वजनिक प्रशासनलाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासनको मूल्य मान्यताप्रति प्रतिबद्ध बनाउँदै जनताको सहभागितामा नै नीति नियम बनाउने, सार्वजनिक सेवालाई बहुलसांस्कृतिक स्वरूपमा रूपान्तरण गर्ने र विविधताको व्यवस्थापन न्यायोचित रूपमा गर्ने, व्यावसायिक र सक्षम बनाउन सोहीअनुसारको योग्यता प्रणाली अवलम्बन गर्नुपर्छ ।

अनुगमन र विशेष निगरानी
प्रधानमन्त्री ओली र उनको सरकारले प्रशासन यन्त्रलाई लक्ष्यअनुसार हिँडाउन सबै तहका निजामती कर्मचारीको नैतिकता, सदाचार, आचरण, अनुचति कार्य र भ्रष्टाचारजन्य क्रियाकलापविरुद्ध निरन्तर अनुगमन गर्न जरुरी छ । प्रमुख विषय त प्रधानमन्त्री ओली र उनको सिंगो टिम सदाचारयुक्त र नैतिकवान हुनैपर्छ । आफंै नैतिकवान नभई अरूलाई नैतिकताको पाठ पढाउन सकिँदैन ।

त्यसपछि मात्रै प्रशासनमा रहेका सबैको अनुगमन गरी कमजोर नैतिकता, सदाचार र आचरण प्रदर्शन गर्ने तथा अनुचित कार्य गर्ने कर्मचारी उपचार कडा कानुनी काबारहीको व्यवस्था गर्नुपर्छ भने उच्चस्तरका नैतिकता, सदाचार र आचरण देखाउनेलाई पुरस्कृत गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । वित्तीय अनुशासन कायम गर्न र जवाफदेही बनाउन उपयुक्त संयन्त्र बनाउनुपर्छ । सरकारका लक्षित नीति योजना, बजेट, कार्यक्रम कार्यान्वयन गराउन प्रधानमन्त्री कार्यालयमा नै कार्यान्वयन संयन्त्र स्थापना गरेर कार्यान्वयन तहलाई सशक्त बनाउनुपर्छ । भ्रष्टाचारविरुद्ध हरेक कर्मचारीलाई संकल्प गराउन लगाउनुपर्छ ।

यसका लागि ओली सरकारका मन्त्रीहरू पनि भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलताको अभियानमा वास्तविक रूपमा लाग्नेगरी मन्त्रीहरूलाई पनि सोहीअनुसार हिँडाउनुपर्छ । भ्रष्टाचारविरुद्धमा कार्यरत ओभरसाइट एजेन्सीहरूलाई पनि शक्तिशाली र स्रोत साधन सम्पन्न बनाउनुपर्छ । अहिले कोरोना कहरको समयमा यसलाई नियन्त्रण गर्न पनि भ्रष्ट प्रवृत्तिको समूल नष्ट गर्नुपर्छ ।

(Visited 37 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

प्रदेश सरकारको प्रभावकारिता

‘सरकारै सरकार ७ सय ६१ सरकारको देश’ ‘एक नागरिक तीन तहका सरकारको शासन’, ‘तीन तहका सरकारलाई कर भुक्तानी गर्ने एक नागरिक’, ‘तीन तहका सरकार...

बाढीपहिरो जोखिमबाट बच्न भौगर्भिक अध्ययन जरुरी

अहिले पनि सिन्धुपाल्चोकलगायतका भूबनोट कमजोर भएका जिल्ला बाढी तथा पहिरोबाट निकै प्रभावित भएका छन् । यी जिल्लामा २०७२ सालको भूकम्पपछि लगातार धनजनको क्षति हुँदै...

खोप खरिदमा ‘नन डिस्क्लोजर एग्रिमेन्ट’ सर्त

काठमाडौं । खोप उत्पादक राष्ट्रहरूले कोरोनाविरुद्धको खोप खरिदका लागि ‘नन डिस्क्लोजर एग्रिमेन्ट’ नीति अवलम्बन गर्नुपर्ने बताएपछि सरकारले सो सर्त पालना गर्ने भएको छ । नेपालले...

साताका लोकप्रिय समाचार

लकडाउन हटेसँगै छायांकनमा जुटे अक्षय कुमार

मुम्बई । कोरोनाको संक्रमण घटेपछि भारतको मुम्बईमा लकडाउन हटाइएको छ । धेरैभन्दा धेरैलाई खोप लगाएर मुम्बईको बजार विस्तारै खुल्न थालेका छन् । यसै क्रममा...

नयाँ दल दर्ता गर्दै ठाकुर–महतो

काठमाडौं । जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) अध्यक्ष महन्थ ठाकुर र वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतो समूह नयाँ दल दर्ता तयारीमा जुटेको छ । जसपामा अल्पमतमा...

अब नेपालमै पहिलोपल्ट लिक्विड अक्सिजन प्लान्ट

काठमाडौं । अब नेपालमै पहिलोपटक लिक्विड अक्सिजन प्लान्ट निर्माण हुने भएको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले मुलुककै पहिलो लिक्विड (तरल) अक्सिजन ग्यास प्लान्टको...

झलनाथ खनाल अस्पताल भर्ना

  काठमाडाैं । नेकपा (एमाले)का नेता झलनाथ खनाल थापाथलिस्थित नर्भिक इन्टरनेशनल अस्पताल भर्ना भएका छन् । नियमित उपचारका क्रममा अस्पताल आउनुभएका नेता खनाललाई चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नै...

ट्रेन्डिङ

अतिक्रमित भूमि फर्काउन राष्ट्रिय एकता

काठमाडौं । सत्ता पक्ष र प्रतिपक्षबीच दूरी बढिरहेका बेला लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानीको सीमा विवादले फेरि एकपटक दुवै शक्तिलाई एकै ठाउँमा उभ्याएको छ ।...

जनकपुरमा पनि एक पत्रकारसहित दुई जनामा कोरोना संक्रमण

जनकपुरधाम । जनकपुरधाममा पनि एक पत्रकारसहित दूई जना कोरोना संक्रमित भएका छन् । पत्रकार संक्रमित रहेको धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कोषहरि निरौलाले पुष्टि गरेका छन्...

बाइडेनको जितले विश्वमा कस्तो प्रभाव पर्ला ?

काठमाडौं । अमेरिकाको ४६औं राष्ट्रपतिमा निर्वाचित जोइ बाइडेनले कार्यभार सम्हालेसँगै विदेशी नीतिमा केही परिवर्तन आउने अनुमान गरिएको छ । यसअघि ट्रम्पको नेतृत्वले विश्वव्यापी अवधारणामाथि...

म्ह्युपी अजिमाको महिमा र जात्रा

हरेक वर्ष चैत्र कृष्ण प्रतिपदाका दिनदेखि तीन दिनसमम्म खट जात्रा गरिँदै आएको म्ह्युपी अजिमाको ठूलो महत्व रही आएको छ । गोंगबुबाट नजिकै रहेको डाँडाको...

पत्रकार डेकेन्द्र थापाको हत्यामा संलग्न शाही पक्राउ

दैलेख । पत्रकार डेकेन्द्रराज थापा हत्या प्रकारणमा जेल सजाय तोकिएका फरार प्रतिवादी पक्राउ परेका छन् । महाँबु गाउँपालिका वडा न.६ जय बहादुर शाहीलाई घरबाटै...

‘लकडाउन’मा थिएटर मलको भर्चुअल नाटक उत्सव

काठमाडौं । विश्व रंगमञ्च दिवसको अवसर पारेर भर्चुअल रंगमञ्च महोत्सव ‘क्वारेन्टाइन क्याम्पेनिङ थिएटर फेस्टिभल २०२०’ हुने भएको छ । ‘लक डाउन’को गम्भीर समयलाई मध्यनजर...

पोखरेलको ‘रिभर इन दि मिरर’ बुसानको एपीएममा

काठमाडौं । निर्माता रामकृष्ण पोखरेलले निर्माण गर्न लागेको फिल्म ‘रिभर इन दि मिरर’ बुसानको एसियन प्रोजेक्ट मार्केट (एपीएम)मा छनोट भएको छ । भुटानी निर्देशक...

सगरमाथामा युवा संघको झण्डा फहराउने शेर्पाको अन्त्येष्टि

काठमाडौं । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा आरोही दानुरी शेर्पाको अन्त्यष्टि गरिएको छ । सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री पार्वत गुरुङले बिहीबार स्वयम्भूस्थित समाधिस्थलमा उनको पार्थिव...

सरकारी अस्पतालको सेवा झन्झन् कमजोर

काठमाडौं । सरकारी अस्पतालले प्रवाह गर्ने सेवा दिन प्रतिदिन कमजोर बन्दै गएको पाइएको छ । अधिकांश सरकारी अस्पताल बिरामीमैत्री हुन नसक्दा र सेवाप्रवाह सहज...

राप्रपाले संविधान संशोधनको पक्षमा मतदान गर्ने

काठमाडौं । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) ले निशान छाप परिवर्तन गर्न संसदमा प्रस्तुत संविधान संशोधन विधेयकको पक्षमा मतदान गर्ने निर्णय गरेको छ । राप्रपाका अध्यक्षत्रय...

एमसीसीको अनावश्यक विरोध

लक्ष्मीविलास कोइराला संयुक्तराज्य अमेरिका सरकारले ‘मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन’ (एमसीसी)अन्तर्गत नेपाललाई उपलब्ध गराउन लागेको करिब ५५...

मलाई ज्यान मार्ने धम्कि आयो : उद्योगमन्त्री

काठमाडौं । उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री लेखराज भट्टलाई ज्यान मार्ने धम्की आएको छ । बिहीबार संसदको उद्योग तथा वाणिज्य श्रम तथा उपभोक्ता हित समितिको...

ई-पेपर

1

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 175 times, 1 visits today)