Saturday, December 5, 2020
Home प्रदेश प्रदेश ३ ‘कोरोना महामारीपछि कृषिलाई रुपान्तरण गर्न आवश्यक छ’

‘कोरोना महामारीपछि कृषिलाई रुपान्तरण गर्न आवश्यक छ’

काठमाडौँ । विश्वब्यापी महामारीको रुपमा कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) फैलिन थालेको चार महिना नहुँदै मर्नेको सन्ख्या ३ लाख भन्दामाथि र संक्रमितको संख्या ४७ लाख भन्दामाथि पुगेको सर्वबिदितै छ । यसका असरहरु बिभिन्न क्षेत्रमा पर्ने र बेलामा नसोचे जटिल र भयावह हुने आँकडा विश्व स्वास्थ्य संगठन, राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय स्वास्थ्य बिज्ञहरुको आधारमा गरिएको छ ।

लकडाउन सबैतिर हुँदा यसले राजनीतिक, सांस्कृतिक आर्थिक, सामाजिक क्षेत्रमा असर पुर्याइरहँदा खाद्यान्न अभाव अत्यन्त गम्भीर बिषय बनेको छ। एकातिर उत्पादनमा कमी अर्कोतिर उत्पादित बस्तुको ढुवानी र बितरण प्रणाली अबरुद्ध हुन पुगेको छ भने कतै उपलब्ध हुँदा हुँदै पनि रोजागारी गुमेका निम्न तथा मध्यम वर्गका मनिसहरुको क्रयशिक्त पनि एकदम घटेको पाइन्छ।

यो समस्या दिनानुदिन बढ्नेछ। विश्वमा करिब ९० करोड मानिस खाद्य अपर्याप्तको चपेटामा परिसकेका छन । त्यसैले अन्तरराष्ट्रिय रुपमै रोगभन्दा भोकको समस्या बढेर गएको अवस्था छ। कोभिड-१९ सम्बन्धी कोषमा जम्मा गरिएको रकमलाई दीर्घकालीन योजना र देशको अन्य स्रोत साधनको उचित ब्यवस्था सहित आर्थिक योजना बनाइ अघि बढ्नु अहिलेको आवश्यकता हो भन्ने आम नागरिकको गुनासो जायज होइन भनेर कदापी भन्न सकिँदैन । महामारीको बेला पैसा छर्नुभन्दा मनिसको जीवन रक्षा र भाबी दिनमा अझ भनौँ भने कृषिमा केन्द्रित गरेर यस रकम र आगामी बजेट ल्याउनुपर्छ । सो रकमलाई त्यसैअनुसार खर्च गरिनु पर्ने देखिन्छ ।

विकसित देशहरुले पनि हालको महामरीसँग जुध्नको लागि रणनैतिक आर्थिक योजना बनाएर अघि बढेको देखिन्छ, त्यसरी नै भारतले कोभिड-१९ बिरुद्धको लडाईंमा आर्थिक स्रोत अभाव हुन नदिन सांसद विकास कोष २ बर्षको लागि निलम्बन गरेको देखिन्छ । त्यसरी नै हामीले पनि विनियोजित गर्ने र गरिएको रकमलाई अब कृषिमा जोड्न र देशको आर्थिक स्थितीमा टेवा पुर्याउनका लागि कानुन र निती निर्माणमा लगाउन जरुरी छ । कृषि हाम्रो सदाबहार कर्म भएपनि यसलाई सम्मानित पेशा बनाउनका लागि सरकारले निश्चित र थप अबधारणा ल्याउन अहिलेको बिशम परिस्थितीको सामना गर्ने र गराउने एक मात्र माध्यम बन्नेछ।

आजको नेपालले माग गरेको कृषिको पुनस्संरचनाको अवसरहरुलाई सहयोग गर्न सकियो भने मात्र जिबिकोपार्जनबाट व्यवसयिकतातर्फ ढाल्न सकिन्छ। रोगसँग लड्नको लागि प्रतिरक्षात्मक शक्तिको आवश्यक पर्दछ र त्यस्को लागि उचित खानपान र पौष्टिक आहारको जरुरी हुन्छ । त्यो भोक भनौँ कि खानपान भनौँ कृषिबाट उत्पादित बस्तुले मेटाउँछ त्यसैले पनि कृषकलाई हेर्ने दृष्टिकोण परिवर्तन गर्नुपर्‍यो । हामीसँग सिप छ, प्रविधि र ज्ञान छ । त्यसैले अब हामीले कृषिलाई विज्ञान र प्रविधिसँग नजोडेसम्म कृषिमा क्रान्ति सम्भव देखिँदैन । यसका लागि स्थानीय सरकारमा कृषिमा कर्म गरिरहेकाहरुको पहिचान गरी क्षमता अभिबृद्धि गर्नुपर्‍यो । स्थानीय उत्पादनलाई जतिसुकै महँगो किन नपरोस् प्रोत्साहन गर्नुपर्‍यो । बिचौलियाको अन्त्य गरी किसानमा प्रेरणा जगाउन र भण्डारण, मुल्य अभिवृद्धि, आकाशे पानी संकलन प्रविधि पनिसँगै जोडेर लैजानु आजको अत्यावश्यक बिषय बनेको छ ।

 Inputs, Production, Processing र Marketing and Distribution को पाटोलाई अलि सोचविचार गरेर अघि बढ्न जरुरी देखिन्छ । प्रशोधनदेखि Post-Harvest लाई जोड्न आवश्यक देखिन्छ । त्यसैले लगानी किन उपलब्धिमुलक भएन त भनेर एकपल्ट सोच्न जरुरी छ । हामी सधैं ८० प्रतिसत जनता कृषिमा आबद्ध छौँ भनेर लेख्छौँ तर यो कहिले पनि मुल्याङ्कन गर्दैनौँ कि यति धेरै किसान हुँदा हुँदै पनि हामी खाद्य असुरक्षाको पाटोमा किन छौँ ? कहिले सोच्दैनौँ हाम्रा बालबालिकाहरु, बृद्धा अनि गर्भवती महिलाहरु कुपोषणको शिकार भइरहेका छन् । त्यसैले समयमा नै उचित ब्यवस्थापन गर्न जरुरी देखिन्छ । कोभिड-१९ सँगै यसले निम्त्याउँदै गरेको खाद्य संकटबाट बच्नको लागि उपाय खोजिएन भने झनै बिकराल रुपको सामना गर्नुपर्नेछ । कृषिमा जोड दिनका लागि युवा पुस्ताको भूमिका सङ्सङै बिउबिजन, मल ब्यवस्थापन र संघीय, प्रदेश र स्थानिय सरकारको समन्वयमा बजारिकरणको राम्रो ब्यवस्था गर्नुपर्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस   १०२४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, १० जनाको मृत्यु

संविधान पछिको संघीय संरचनामा कृषि पेशालाई उचाइमा पुर्याउन स्थानिय सरकारको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । हाल केही स्थानिय तहमा नमुनाको रुपमा कृषि पेशालाई निर्वाहमुखीबाट व्यवसायिकतामा ढालेर कृषि क्रान्तिमा अग्रणी भूमिका खेलेको देखिन्छ । तर अधिकांश (धेरै जसो) स्थानिय तहले कृषि क्षेत्रलाई टालटुल गरेर प्राथमिकतामा नराखी आफ्नो वा कृषिप्रतिको महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउन नसकेको देखिन्छ । सही समयमा सही निर्णय लिन नसक्नु हाम्रो पुस्तालाई मात्र हैन भाबी पुस्तालाई पनि असर गरिरहेका छौँ भन्ने हेक्का रहनुपर्छ ।

स्थानिय तहले किसानसँग लागत मुल्य भन्दा थोरै माथि राखेर खरिद गर्ने र स्थानिय तहले नै बजारिकरण गर्न सहजीकरणको भूमिका गर्दिने हो भने मानिसहरुमा यसमा आउन लालायित हुनेछन् जस्तो लाग्छ । बजारिकरण व्यवस्थित गर्नको लागि स्थानिय तहले ठुलो भूमिका राख्छ र राख्नुपर्छ जसले गर्दा कृषिमा लाग्ने मानिसको संख्या बढ्छ । स्थानिय तहमा प्राविधिकहरु हुनुहुन्छ उहाँहरुको पनि मनोबल उच्च बनाएर के गर्न सकिन्छ (Pocket, Super Zone) छुट्याएर गर्नुपर्छ । कृषिकर्मीले पनि मेरो जागिर मात्र हो भन्ने ठानेर हैन मैले गर्न सक्ने र मेरो कृषि पेशा, देशको माटो र संस्कृति हो । मैले दिन सक्ने र गर्न सक्ने अनि ज्ञान बाँड्ने भनेर मनन भयो भने बैदेशिक आगमनबाट निम्त्याउने ठुलो समस्या प्रतिसतले हल हुन्छ भन्ने मेरो बुझाई हो ।

कृषिमा मुल्य बढाउन सकियो भने कृषकहरु क्रमिक रुपमा बढ्नेछन् नत्र प्रविधि र अनुदान दिँदासम्मको लागि प्रयोग हुन्छ । नेपाल कृषि प्रधान मुलुक भएर पनि हरेक व्यक्तिलाई आवश्यकता अनुसारको खाद्यन्न उपलब्ध हुन नसकेको अवस्था छ । मनसुनी वर्षामा आधारित निर्वाहमुखी परम्परागत कृषि प्रणाली र कृषियोग्य जमिनको असमान वितरणका कारण देशको ठूलो जनसंख्या खाद्य सुरक्षाबाट वञ्चित रहनु परेको छ । करिब ६३ प्रतिशत जनसंख्या कृषिमा निर्भर रहेको र कुल ग्रार्हस्थ उत्पादनमा ३२ प्रतिशत योगदान रहेको कृषि क्षेत्र उपेक्षित रहेको पाइन्छ ।

७०% अनुदान दिँदैमा कृषिमा परिवर्तन हुँदैन लगाब र मेरो हो भन्ने भावना जागरुक हुनुपर्छ । नागरिकका आधारभूत आवश्यकता सम्बन्धी नीतिमा कृषि क्षेत्रमा लगानी अभिवृद्धि गर्दै खाद्य सम्प्रभुताको मान्यता अनुरुप जलवायु र माटो अनूकुलको खाद्यन्न उत्पादनलाई प्रोत्साहन गरी खाद्यन्नको दिगो उत्पादन, आपूर्ति, सञ्चय, सुरक्षा र सुलभ तथा प्रभावकारी वितरणको व्यवस्था र कृषकले उत्पादन गरेको बस्तुको उचित मुल्य निर्धारण गर्न जरुरी छ । मुल्य बढ्यो भने बजारिकरण बढ्नेछ र यसका लागि Seed – Agro channel- Production System–Storage–Postharvest लाई ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । त्यसका लागि कृषकहरुलाई सामुहिक प्रयासबाट उनीहरुको गाउँमा खेती भइरहेका रैथाने तथा उन्नत जातको थरिथरिका बिउ कृषकहरुलाई सुलभ रुपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ ।

त्यो सँगसंगै भूमिको उत्पादनशीलता, प्रकृति तथा वातावरणीय सन्तुलन समेतका आधारमा नियमन र व्यवस्थापन गर्दै त्यसको समुचित उपयोग गर्ने गर्नुपर्छ जसले गर्दा जमिन बाँझो रहँदैन र परनिर्भरतामा पनि कमी देखिन्छ जुन अब आउँदो परिस्थितीसँग जुध्नु देशको आधारभुत आवश्यकता हो जस्तो लाग्दछ । त्यसैले औधोगिकरणको नितीलाई सही उपयोग गरी रोजगारीको सिर्जना गरी स्थानीय ज्ञान, सीप, क्षमताको सही उपयोग र परिचालन गरी, योजना निर्माण प्रकृयामा रूपान्तरण गरिनुपर्छ ।

(Visited 365 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

बेथितिको विकासले ‘जलचर संकटमा’

दैलेख । संघीय राज्यपछि स्थानीय सरकारसँगै जथाभाबी खनिएका सडकले नागरिकलाई सुविस्ताभन्दा सास्ती खेप्नुपरेको छ । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन नगरी खनिएका सडकले वातावरणीय सन्तुलन बिग्रनुका...

कोरोना संक्रमणबाट एक पुरुषको मृत्यु

लहान । कोरोना सङ्क्रमणबाट सिरहामा गएराति थप एक पुरुषको मृत्यु भएको छ । विराटनगरस्थित नोबेल अस्पतालमा उपचारका क्रममा मिर्चैया नगरपालिका–१ निवासी ७५ वर्षीय पुरुषको...

हुलाकी सडकका लागि अतिक्रमित संरचना धमाधम हटाइँदै

सप्तरी । तराई–मधेशका इलाका जोडने बहुप्रतिक्षित हुलाकी सडक निर्माणका लागि बाधक बनेका अतिक्रमण र संरचना धमाधम हटाउन र भत्काउन थालिएको छ । हुलाकी राजमार्ग...

जाडो छल्न भेडाका बथान बेँसीमा

ताप्लेजुङ । सिरिजङ्घा गाउँपालिका–७ खेवाङका भक्तबहादुर सार्की भेँडीगोठसहित गाउँबाट बेँसीमा झरेका छन् । बर्खाभर उच्च हिमाली क्षेत्रमा गोठ राखेका भक्तबहादुर जाडो बढेसँगै बेँसीमा झरेका...

चीनले गाड्याे चन्द्रमामा आफ्नो झण्डा

एजेन्सी । चीनले चन्द्रमामा आफ्नो झण्डा गाडेको छ । चीन चन्द्रमामा आफ्नो झण्डा फहराउने दोस्रो देश बनेको छ । यसअघि अमेरिकाले ५० वर्ष भन्दा...

साताका लोकप्रिय समाचार

स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर विद्यालय खोल्ने तयारीमा

काठमाडौँ । कोरोनाले शिक्षण संस्था बन्द हुँदा शैक्षिक कार्यतालिका नै प्रभावित भएपछि सङ्घीय सरकारले स्थानीय तहलाई विद्यालय चलाउन अनुमति दिएसँगै काठमाडौँका अधिकांश स्थानीय तह...

तनहुँ घटनाप्रति कांग्रेस आक्रामक

काठमाडौं । वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेललाई पुल उद्घाटन गर्न जाने क्रममा प्रहरीले तनहुँमा पक्राउ गरेको घटनाप्रति प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेस आक्रामक बनेको छ । स्थानीय...

बलात्कार अभियुक्त छ वर्षपछि पक्राउ

पाँचथर । नेपाल प्रहरी एक बलात्कार आरोपीलाई छ वर्षपछि पक्राउ गर्न सफल भएको छ । चौध वर्षीया बालिकालाई बलात्कार गरी फरार रहेका मिक्लाजुङ गाउँपालिका–२...

परीक्षा निरिक्षण गर्न गएकी शिक्षिकाको मृत्यु

डोटी । जिल्लाको जोरायल गाउँपालिका–४ घण्टेश्वर माध्यमिक विद्यालयमा बालविकास सहजकर्ताका रुपमा कार्यरत २६ वर्षीया शिक्षिका टिकेश्वरी शाहु (खड्का) को आज बिहान अकस्मात मृत्यु भएको...

‘आयुर्वेदिक औषधीले कोरोना निको पार्छ, खोपमा अर्बौं खर्च गर्नुपर्दैन’

काठमाडौं । जडिबुटी अनुसन्धान तथा प्रशोधन केन्द्रका अध्यक्ष शिवलाल रोकायाले सरकारले कोरोना भाइरविरुद्धको खोप किन्न अरबौं रकम खर्च गर्नुभन्दा पनि आयुर्वेदिक औषधिहरुमा लगानी गर्नु...

ट्रेन्डिङ

एकै गाउँपालिकाका ५ जनामा कोरोना पुष्टि भएसंगै त्रास बढ्यो

बैतडी । बैतडीको एकै स्थानियतहका ५ जनामा कोरोना भाइरसको संक्रमण पुष्टि भएपछि स्थानीयबासीहरुमा त्रास बढेको छ । भारतबाट फर्केकाहरुमा कोरोनाको संक्रमण पुष्टि भएकाले स्थानीयस्तरमा...

नारायणगढ–मुग्लिन सडक थप धसियो

चितवन । नारायणगढ–मुग्लिन सडकखण्डको १७ किलोमा सोमबार राति सडक थप धसिएपछि सवारी एकतर्फी भएको छ । सो ठाउँमा सोमबार बिहान ग्राबेल हालेर सडक सञ्चालनमा...

काठमाडौंमा नै छैन क्वारेन्टिन

काठमाडौं । कोरोना भाइरस रोकथाम तथा नियन्त्रणका होटल, लज र रिसोर्टलाई क्वारेन्टिनका रूपमा विकास गर्न सकिने सुझाव दिइएको छ । शहरी विकास मन्त्रालय र...

प्रदेश २ को सरकारलाई नै स्थायीत्व दिनु आवश्यक छ : कमल थापा

जनकपुरधाम । प्रदेश २ मा सरकार परिवर्तनको हल्ला चलि रहेको समयमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापाले प्रदेश सरकारलाई स्थायीत्व प्रदान गर्नु...

कगंनाविरुद्ध किसान

एजेन्सी । मुम्बई । बलिउड अभिनेत्री कंगना रनावत एकपछि अर्को विवादलमा फस्दै गएकी छन् । एउटा विवादका कारण गत साता आफ्नो मुम्बईको अफिस गुमाएकी...

सुस्त गतिमा ट्राफिक व्यवस्थापन कार्ययोजना

काठमाडौं । जिम्मेवार निकायको बेवास्ताका कारण सरकारले अघि सारेको उपत्यका ट्राफिक व्यवस्थापन अल्पकालीन कार्ययोजना सुस्त देखिएको छ । गृहमन्त्री रामबहादुर थापालगायत जिम्मेवार...

निषेधाज्ञा उल्लंघन गर्दै जनप्रतिनिधि

बाजुरा । निषेधाज्ञाका बेला बाजुरामा राजनीतिक दलहरू चुनावी झल्को दिने गरी पार्टी प्रवेश गराउने अभियानमा तँछाडमछाड गर्दै लागेका छन् । नेपाली कांग्रेसका अभियानले कोरोना रोकथामका...

कालिकोटमा चार महिने शिशुसहित २५ जना कोरोना जितेर घर फर्किए

कालिकोट । कालिकोटमा पहिलो पटक कोरोना संक्रमणको पुष्टि भएका चार महिने शिशुसहित २५ जना अस्पतालबाट आइतबार डिस्चार्ज भएका छन् । भारतका विभिन्न क्षेत्रबाट आएका...

RAJDHANIDAILY VIDEO

HAMRO PATRO

प्रमुख

१०२४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, १० जनाको मृत्यु

काठमाडौँ । पछिल्लो २४ घण्टामा मुलुकभर एक हजार २४ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसैगरी गत २४ घण्टामा २ हजार २०६...

नेकपा सचिवालय बैठक बालुवाटारमा सुरु

काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को सचिवालय बैठक प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा शुरु भएको छ । केहीबेरअघि बैठक शुरु भएको प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका...

बेथितिको विकासले ‘जलचर संकटमा’

दैलेख । संघीय राज्यपछि स्थानीय सरकारसँगै जथाभाबी खनिएका सडकले नागरिकलाई सुविस्ताभन्दा सास्ती खेप्नुपरेको छ । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन नगरी खनिएका सडकले वातावरणीय सन्तुलन बिग्रनुका...

कोरोना संक्रमणबाट एक पुरुषको मृत्यु

लहान । कोरोना सङ्क्रमणबाट सिरहामा गएराति थप एक पुरुषको मृत्यु भएको छ । विराटनगरस्थित नोबेल अस्पतालमा उपचारका क्रममा मिर्चैया नगरपालिका–१ निवासी ७५ वर्षीय पुरुषको...

भर्खरै

ओली र प्रचण्डको प्रस्ताव स्थायी कमिटीमा लगिने

काठमाडौँ । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) भित्र उत्पन्न सङ्कट समाधानका लागि दुवै अध्यक्षले प्रस्तुत गरेको प्रतिवेदन (पत्र) स्थायी कमिटीमा लगिने भएको छ ।...

हुलाकी सडकका लागि अतिक्रमित संरचना धमाधम हटाइँदै

सप्तरी । तराई–मधेशका इलाका जोडने बहुप्रतिक्षित हुलाकी सडक निर्माणका लागि बाधक बनेका अतिक्रमण र संरचना धमाधम हटाउन र भत्काउन थालिएको छ । हुलाकी राजमार्ग...

कोभिड–१९ विरुद्धको खोप ल्याइने

काठमाडौँ । सरकारले कोभिड–१९ को विरुद्धको खोप २० प्रतिशत नागरिकलाई पुग्नेगरी ल्याउने भएको छ । विभिन्न देशमा अन्तिम परीक्षण भइरहेको खोप कूल जनसङ्ख्या २०...

१०२४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, १० जनाको मृत्यु

काठमाडौँ । पछिल्लो २४ घण्टामा मुलुकभर एक हजार २४ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसैगरी गत २४ घण्टामा २ हजार २०६...

धेरै पढिएका

तनहुँ घटनाप्रति कांग्रेस आक्रामक

काठमाडौं । वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेललाई पुल उद्घाटन गर्न जाने क्रममा प्रहरीले तनहुँमा पक्राउ गरेको घटनाप्रति प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेस आक्रामक बनेको छ । स्थानीय...

बीरगञ्जमा नक्कली जग्गा प्रकरण : अग्रवाल पक्राउ

वीरगन्ज । नम्बरी जग्गाको नक्कली कागजात बनाएर ५० करोड मूल्य बराबरको जग्गा रजिष्ट्रेशन गराएको प्रकरणमा वीरगन्जका गिरधारीलाल अग्रवाल पक्राउ परेका छन् । उनलाई पर्सा...

नेकपा संकट : अध्यक्षद्वय आरोप–प्रत्यारोपमै

काठमाडौं । सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)को सचिवालय बैठकमा पार्टीभित्र देखिएको संकट र विवाद औपचारिक तथा अनौपचारिक छलफलमार्फत समाधान खोजिने गरी छलफल भएको छ...

नवौं राष्ट्रिय खेलकुद ‘पर्ख र हेर’को नीति

काठमाडौं । निर्धारित समयअनुसार नेपाली खेलकुदको कुम्भमेला नवौं राष्ट्रिय खेलकुद गण्डकी प्रदेशमा फागुन अन्तिम साता हुने तय छ । तर, यसपटक कोरोना महामारीका कारण...

ई-पेपर

छुटाउनुभयो कि?

यो पनि पढ्नुहोस   कोभिड–१९ विरुद्धको खोप ल्याइने

बौद्धमा आमाछोरी मृत फेला, श्रीमान अचेत

(Visited 90 times, 1 visits today)