Tuesday, December 1, 2020
Home Editor-Picks वैकल्पिक खेतीले दिएको खुसी

वैकल्पिक खेतीले दिएको खुसी

कर्णाली जालाधार क्षेत्रमा हरेक वर्ष आउने बाढीजन्य प्रकोपका कारण जोखिममा पर्दै आएका समुदायमध्येकी एक हुन्, बर्दिया राजापुर नगरपालिका–१ मृगहवाकी निर्मला चौधरी । पूर्वी किनारकी उनी र परिवारले प्राकृतिक विपत्तिसँग पौठेजोरी खेल्दै धेरै वर्ष बिताए । तर, बितेका तीन वर्षयता उनको दिनचर्या फेरिएको छ ।

पाँच जनाको परिवारको भरणपोषणका लागि निर्मलाको १० कठ्ठा खेत छ । उनी त्यो खेतमा परम्परागत रूपमा धानखेती गर्दा मुस्किलले चार÷पाँच क्विन्टल धान फल्ने । तर, त्यो अन्नले वर्षभर त के तीन महिना पनि खान नपुग्ने अवस्था हु“दै आएको थियो ।

उनले तीन वर्षदेखि सोही खेतमा वैकल्पिक खेतीका रूपमा व्यावसायिक तरकारी लगाउन थालेकी छन् । ‘चार कठ्ठामा तरकारी खेती छ । पा“च जनाको परिवारको आम्दानीको मुख्य स्रोत नै तरकारी बिक्री हो,’ उनी भन्छिन्,
‘पहिला मुस्किलले त्यो खेतमा चार÷पाँच क्विन्टल धान फल्थ्यो तर त्यो अन्नले वर्षभर त के तीन महिना पनि खान पुग्दैनथ्यो । अब खान लगाउन राम्रै पुगेको छ । वर्षमा ३०÷३५ हजार रुपैयाँ बचत पनि गर्छु ।’

बर्दिया गेरुवा गाउँपालिका–३ लोहारपुरका गंगाराम थारू र रामऔतार थारू पनि कर्णाली जलाधार क्षेत्रकै बासिन्दा हुन् । उनीहरू पनि वैकल्पिक खेतीबाटै जीविकोपाजर्न गरेको बताउ“छन् । गंगारामले साढे दुई कठ्ठा जग्गामा टनेल बनाएर काँक्रा, लौका र टमाटरलगाय रोपेका छन् । ‘यही सिजनमा मात्र ३५ हजारको तरकारी बेचें,’ उनी भन्छन्, ‘तरकारी बेचेरै परिवारको पालनपोषण गर्नुका साथै केही नभए पनि वर्षमा ६०÷७० हजार रुपैयाँ बचत गर्दै आएको छु ।’

रामऔतारले पनि टनेलमा काँक्रा, भिन्डी, करेला लगाएका छन् । थोपा सिँचाइ अभ्यास पनि गरेका छन् । आलु, खुर्सानी, काउलीलगायतका तरकारी लगाएको बताउँछन्, उनी । तरकारी बिक्री गर्नुका साथै बचेको तरकारीको सुकुटी बनाएर पनि बेच्ने गरेका छन्, उनले । ‘पहिला वर्षभर खान पुग्दैनथ्यो, अहिले वर्षमा एक÷डेढ लाख रुपैयाँ बचत हुन्छ,’ उनी सुनाउँछन् ।

कैलाली टीकापुर नगरपालिका–८ वनगाउँका ऋषमान चौधरी पनि कर्णाली जलाधार क्षेत्रमा पश्चिम किनारमा बसोबास गर्ने बासिन्दा हुन् । उनले पनि हरेक वर्ष बाढीका कारण क्षति व्यहोर्दै आएका कारण पछिल्ला केही वर्षयता वैकल्पिक व्यावसायिक तरकारी खेती गर्दै आएका छन् । १० कठ्ठा जग्गामा आलु, काउली, बन्दागोभी लगाएको बताउने ऋषमानले काउली बेच्दै भने, ‘सुरुसुरुमा त ६० रुपैयाँ किलो पनि बेचियो । अहिले थोक मोल २० रुपैयाँ किलो छ । यो वर्ष राम्रो मोल पायौं । वर्षमा केही नभए पनि एक÷डेढ लाख रुपैयाँ त बचत हुन्छ ।’ सोही गाउँकी मंगली थारूले १५ कठ्ठा जग्गामा तरकारी खेती गरेकी छन् । उनले टमाटर, काउली, खुर्सानी, काँक्रा खेती गरको देखाउँदै भनिन्,

‘धान र गहुँ खेती गर्नुभन्दा तरकारीबाट कम्तीमा पनि दोब्बर फाइदा हुन्छ । आपूmले ताजा खान पनि पाइने । बेच्दा नगदै पैसा पाइने । घरखर्च पनि चलाउन सजिलो भएको छ ।’ उनको तरकारीबाट वार्षिक आम्दानी २÷३ लाख रुपैयाँ हुने गरेको छ । जुन खेती गर्दा उनलाई वर्षभर खान पुग्दैनथ्यो ।

तरकारी किन्न टोलमै थोक व्यापारी आउँछन् । बर्दिया ठाकुरबाबा नगरपालिका ठाकुरद्वाराबाट वनगाउँमा काउली किन्न आएका व्यापारी ठाकुरप्रसाद थारूले तीन दिनको अन्तरमा चार÷चार क्विन्टल काउली खरिद गरिरहेको बताए । ‘२० रुपैयाँमा किनेको काउली मैले पनि थोकमा बेच्दा ३० रुपैयाँ पर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘हाट बजारमा खुद्रामा प्रतिकिलो ४० रुपैयाँसम्म बिक्री गर्न सकिन्छ । दोब्बर नाफा हुन्छ ।’

यो पनि पढ्नुहोस   बेल्जियम नागरिकले झारल र नाउरको शिकार गरे

कृषि प्राविधिक जेटीए विपना चौधरीका अनुसार वनगाउँका ४० घरघुरीले तरकारी खेती गरेका छन् । आयआर्जनको वैकल्पिक व्यवस्थाका लागि तरकारी खेती भइरहेको छ । धान, गहुँलगायतका बालीभन्दा तरकारी लगाउँदा कम्तीमा दोब्बर फाइदा रहेको उनले प्रस्ट पार्दै भनिन्, ‘धान मात्र लगाउँदा उनीहरूलाई खान पुग्दैनथ्यो । अहिले त तरकारीकाट वर्षमा ५० देखि ६० लाख रुपैयाँ आम्दानी भइरहेको छ ।’

अर्नहा खोलाले बगर बनाएको जग्गामा सात किसानले ५५ कठ्ठामा तरबुजा लगाएका छन् । तीन वर्षदेखि तरबुजा खेती गरिरहेकी मनपति चौधरीले गत वर्ष १५ किलोसम्मको तरबुजा फलेको अनुभव सुनाइन् । उनले सन्तुष्ट हुँदै भनिन्, ‘माटो बलौटे छ । अरू खेती हुँदैन । एक सिजनमा ६०-७० हजार आम्दानी
पनि भइहाल्छ ।’

बर्सेनि आउने बाढीका कारण उठीबास अवस्थामा पुगेका कर्णाली जलाधार क्षेत्रका किसानको मुहार एकाएक फेरिएको छ । प्राकृतिक विपत्तिस“ग जुध्दै जीविकोपार्जनका लागि वैकल्पिक खेतीतर्फ जुटेपछि उनीहरूको जीवनस्तर पहिलेजस्तो छैन । कर्णाली नदी दुबै किनारमा बसोबास गर्दै आएका उनीहरूले बर्सेनि आउने बाढीले पु¥याउने क्षति परिपूरण गर्दै जीविकोपार्जनका लागि वैकल्पिक खेती गर्न सुरु गरेका छन् ।

कर्णाली जलाधार क्षेत्रका पूर्वी र पश्चिमी किनारा तथा आसपासका खोलाले कटान, डुबान र पटान गरेको जमिनमा सामाजिक विकास तथा अनुसन्धान केन्द्र बाँकेले जलवायु परिवर्तन र संवेदनशील परियोजनाबाट बर्दिया राजापुर नगरपालिका र गेरुवा गाउँपालिका, कैलाली टीकापुर नगरपालिका र जानकी गाउँपालिकाको कर्णाली जलाधार क्षेत्रका किसानलाई व्यावसायिक तरकारी खेतीका लागि सघाएपछि उनीहरूको जीवनस्तर उकासिने क्रममा छ ।

सामाजिक विकास तथा अनुसन्धान केन्द्र बाँके अध्यक्ष लालमणि भण्डारीले दुबै तटका १ सय ६ किसानलाई मौसमी, बेमौसमी तरकारी, लहरेबालीका लागि व्यावसायिक तालिम दिएको जानकारी दिए ।

उनका अनुसार कर्णाली जलाधार क्षेत्रको दुबै तटका किसानलाई जलवायु परिवर्तन र संवेदनशील परियोजनाबाट बर्दिया राजापुर नगरपालिका र गेरुवा गाउँपालिका, कैलालीको टीकापुर नगरपालिका र जानकी गाउँपालिकाको किसानलाई व्यावसायिक तरकारी खेतीका लागि सघाइएको हो । उनीहरूलाई उन्नत जातको बीउबिजन वितरण गरिएको छ ।

‘च्याउ उत्पादन र तरकारी खेतीका प्लास्टिक टनेल बनाएर सहयोग गरेका छौं,’ भण्डारी भन्छन्, ‘समुदायलाई सिँचाइका लागि कुलो निर्माण, कुलो मर्मत र कुलोमा वाल निर्माण गरिदिएका छौं ।’

भण्डारीका अनुसार कर्णाली जलाधार क्षेत्रका बासिन्दा हरेक वर्ष आउने बाढीका कारण अत्यन्तै जोखिम अवस्थामा थिए । उनीहरूको समस्या पहिचान गरी सानो सहयोग गर्दै जीविकोपार्जनमा सहयोग पु¥याएको उनले बताए ।

‘कर्णाली नदीले गर्दा यहाँका बासिन्दा हरेका वर्ष डुबान र कटनाको समस्या झेल्छन्, जलवायु परिवर्तनको मारमा छन्,’ सामाजिक विकास तथा अनुसन्धान केन्द्र बाँके अध्यक्ष भण्डारी भन्छन्, ‘हामीले उनीहरूलाई जीविकोपार्जनको वैकल्पिक उपायका रूपमा तरकारी खेतीमा मद्दत गरेका हौं । उनीहरूको जीवनस्तरमा क्रमशः सुधार आउँदैछ ।’

(Visited 106 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

नेपाल–भारत उडान सञ्चालन हुने

काठमाडौँ । कोभिड–१९ महामारीका कारण उडान प्रतिबन्ध गरिएको नेपाल–भारत उडान यथाशीघ्र सञ्चालनमा आउने भएको छ । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले अर्को साताबाट...

श्रीलंका टापुबासीको मनमा बलेको त्यो उज्यालो…

इटहरी । सुनसरीको बराहक्षेत्र ६ का अर्जुन राजवंशी उमेरले ५६ वर्ष पुगे । ०१८ सालदेखि सुनसरीको बराक्षेत्रमा पर्ने श्रीलंका टापुमा बस्ती बस्यो । सप्तकोशी...

नेकपा सचिवालय बैठक आज : दुवै प्रस्तावलाई एकरूपता दिलाउने प्रयाश

काठमाडौं । चुनावी गठबन्धन गर्दै पार्टी एकतासम्मको तीन वर्षमा अनेकौं उतारचढाव, आरोप–प्रत्यारोप र मनमुटाव भए पनि नेकपामा भिन्दाभिन्दै राजनीतिक प्रस्ताव नलेखेका अध्यक्षद्वयले पहिलोपटक भिन्नाभिन्नै...

सिन्धुपाल्चोकका चार स्थानीय तहमा अस्पताल शिलान्यास

सिन्धुपाल्चोकका १२ स्थानीय तह मध्ये चार स्थानीय तहले सोमबार एकै साथ अस्पतालको शिलन्यास गरेका छन् । कतिपय स्थानीय तहमा केही पछि अस्पतालको शिलन्यास गर्ने...

सांसद प्रभु साहद्वारा जयराजपूरमा ३ सय परिवारलाई ग्यास सिलिन्डर वितरण

गौर । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता तथा रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ का सांसद प्रभु साहले चुनावी प्रतिबद्धता पूरा गर्दै गुजरा नगरपालिका(८, जयराजपूरमा...

साताका लोकप्रिय समाचार

दोहोरी तथा रात्रिकालिन व्यवसाय खोल्न अनुमति नदिए आन्दोलन गर्ने चेतावनी

काठमाडौं । दोहोरी साँझ तथा रात्रिकालिन व्यवसाय सञ्चालन तथा व्यवस्थापन समितिले सरकार तथा सरोकारवाला निकायले तत्काल दोहोरी तथा रात्रिकालिन व्यवसाय खुलाउनुपर्ने माग गरेका छन्...

बेल्जियम नागरिकले झारल र नाउरको शिकार गरे

बागलुङ । ढोरपाटन शिकार आरक्ष बागलुङमा यस वर्षको पहिलो शिकार सिजनमा एक नाउर र एक झारलको शिकार गरिएको छ । नेपाल ट्राभल्स एण्ड एक्पिडेसन कम्पनीमार्फत...

प्रदेशलाई सरुवासम्बन्धी थप अधिकार दिइँदै

काठमाडौं । संघीय सरकारले प्रदेश सरकारलाई सरुवासम्बन्धी थप अधिकार दिने गृहकार्य अघि बढाएको छ । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले तयार गरिरहेको कर्मचारीको सरुवासम्बन्धी नयाँ...

अलविदा ! फुटबल लिजेन्ट म्याराडोना

व्यूनर्सआयर्स । अर्जेन्टिनी फुटबलर डिएगो म्याराडोनाको हिजो बुधबार हृदयघातबाट निधन भयो । दुई साताअघि मात्रै राजधानी ब्युनर्स आयर्स नजिकको एक अस्पतालमा उनको मस्तिष्कको शल्यक्रिया...

सुनको मूल्य प्रतितोला २०० ले घट्यो

काठमाडौँ । स्थानीय बजारमा आज सुनको मूल्य प्रतितोला रु २०० ले ओरालो लागेको छ । नेपाल सुन चाँदी व्यवसायी महासङ्घका अनुसार छापावाला सुन प्रतितोला...

ट्रेन्डिङ

बाजुराका २ जनामा आरडिटी पोजेटिभ

बाजुरा । बाजुराको त्रिवेणी नगरपालीकाका पहिलो चरमा ¥यापिट टेष्ट (आरडीटी) मा दुई जनामा पोजेटिभ देखिएको छ । दोस्रो चरमा भने एकजनालाई...

सुर्ती नियन्त्रणमा उद्योगीको हस्तक्षेप, नियमन र नियन्त्रणमा सरकार उदासिन

काठमाडौं । वर्षेनी २७ हजार अर्थात दैनिक ७३ जनाको ज्यान लिने सुर्तीजन्य पदार्थको नियमन र नियन्त्रणमा सरकार उदासिन रहेको छ । कानुन र नियमावली बनाएर...

कञ्चनपुरमा छोरी बलात्कार गरेको आरोपमा बाबु पक्राउ

महेन्द्रनगर । कञ्चनपुरको बेलौरीमा गएराती एक पुरुष आफ्नै छोरी बलात्कारको आरोपमा प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । बेलौरी नगरपालिका– ५ कञ्चनपुरका ४० वर्षीय पुरुषलाई गएराति...

लकडाउनमा सन्तोषको तिम्रो मेरो दिल

काठमाडौं । संगीतकार सन्तोष श्रेष्ठले आफ्नो नयाँ आधुनिक गीत ‘तिम्रो मेरो दिलको बास...’को लिरिकल भिडियो शनिबार रिलिज गरेका छन् । ६१ दिनदेखि लकडाउनले घरमा...

सामाजिक दुरी कायम गरेर का‌ंग्रेस सरकार विरुद्ध सडकमा जाने

काठमाडौं ।  नेपाली कांग्रेसकाे आगामी असोज १९ गते तय भएको केन्द्रिय समितिमा कसरी प्रस्तुत हुने भन्ने बारे धारणा बनाउन आज सभापति शेरबहादुर देउवा समुहको...

प्रशासकीय अधिकृतलाई जिम्मेवारी र वित्तीय सुशासनमा बाँधिने

काठमाडौं । देशभरका ७ सय ५३ वटै स्थानीय तहका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतलाई सुशासनमा रही इमानदारितापूर्वक काम गर्नुपर्ने गरी जिम्मेवारी र वित्तीय सुशासनमा बाँधिने भएको...

सिन्धुपाल्चोकमा कोरोना सचेतना : क्षेत्रीय आइसोलेसन वार्ड र क्वारेन्टाइन स्थापना सुरु

बाह्रविसे नगरपालिका सहित आसपासका पाँच स्थानीय तहका स्थानीयमा कोरोना संक्रमीत भए उपचारका लागि आइसोलेशन वार्ड र क्वारेन्टाइन स्थापनाको लागि सुरुवात...

चलचित्रमा चहलपहल सुरु

काठमाडौं । तिहार सकिएसँगै नेपाली चलचित्र वृत्तमा चहलपहल सुरु भएको छ । चलचित्र मुहूर्तदेखि छायांकन सुरु हुन थालेका छन् । कोरोना संक्रमणका कारण मुलुकमा...

RAJDHANIDAILY VIDEO

HAMRO PATRO

प्रमुख

बेल्जियम नागरिकले झारल र नाउरको शिकार गरे

बागलुङ । ढोरपाटन शिकार आरक्ष बागलुङमा यस वर्षको पहिलो शिकार सिजनमा एक नाउर र एक झारलको शिकार गरिएको छ । नेपाल ट्राभल्स एण्ड एक्पिडेसन कम्पनीमार्फत...

१३०४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, २१ जनाको मृत्यु

काठमाडौँ । पछिल्लो २४ घण्टामा मुलुकभर एक हजार ३०४ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसैगरी गत २४ घण्टामा २ हजार ७३...

स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर विद्यालय खोल्ने तयारीमा

काठमाडौँ । कोरोनाले शिक्षण संस्था बन्द हुँदा शैक्षिक कार्यतालिका नै प्रभावित भएपछि सङ्घीय सरकारले स्थानीय तहलाई विद्यालय चलाउन अनुमति दिएसँगै काठमाडौँका अधिकांश स्थानीय तह...

नेपाल–भारत उडान सञ्चालन हुने

काठमाडौँ । कोभिड–१९ महामारीका कारण उडान प्रतिबन्ध गरिएको नेपाल–भारत उडान यथाशीघ्र सञ्चालनमा आउने भएको छ । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले अर्को साताबाट...

भर्खरै

नेकपा सचिवालय बैठक जारी

काठमाडौँ । शीर्ष तहमा देखिएको विवादका विषयमा छलफल गर्न सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को सचिवालय बैठक प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा जारी छ । यसअघि...

बेल्जियम नागरिकले झारल र नाउरको शिकार गरे

बागलुङ । ढोरपाटन शिकार आरक्ष बागलुङमा यस वर्षको पहिलो शिकार सिजनमा एक नाउर र एक झारलको शिकार गरिएको छ । नेपाल ट्राभल्स एण्ड एक्पिडेसन कम्पनीमार्फत...

१३०४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, २१ जनाको मृत्यु

काठमाडौँ । पछिल्लो २४ घण्टामा मुलुकभर एक हजार ३०४ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसैगरी गत २४ घण्टामा २ हजार ७३...

स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर विद्यालय खोल्ने तयारीमा

काठमाडौँ । कोरोनाले शिक्षण संस्था बन्द हुँदा शैक्षिक कार्यतालिका नै प्रभावित भएपछि सङ्घीय सरकारले स्थानीय तहलाई विद्यालय चलाउन अनुमति दिएसँगै काठमाडौँका अधिकांश स्थानीय तह...

धेरै पढिएका

सिंजा राजाको हिउँदे राजधानी पुनर्निर्माणको पर्खाइमा

दैलेख, दुल्लू । जुम्लाका सिंजा राजाको हिउँदे राजधानीका रूपमा चिनिएको दुल्लू दरबार पुनर्निर्माणको पर्खाइमा छ । तत्कालीन द्वन्द्वको समयमा नेकपा माओवादीले बम पड्काएर दरबारलाई ध्वस्त...

सुनको मूल्य प्रतितोला ६०० ले घट्यो

काठमाडौँ । स्थानीय बजारमा आज पहेंलो धातुको मूल्य प्रतितोला रु ६०० ले ओरालो लागकोे छ । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घका अनुसार छापावाला सुन आज...

आर्सनल, टोटेनहोम र लेस्टर युरोपा लिगको नकआउट चरणमा

लन्डन । इग्लिस क्लब आर्सनल युरोपा लिग फुटबलको नकआउट चरणमा प्रवेश गरेको छ । गएराति भएको खेलमा मोल्डे एफकेलाई ३-० ले पराजित गर्दै आर्सनल...

‘कृष्ण लिला’ इलाममा सुटिङ हुँदै (फोटोफिचर)

इलाम । इलाम सुन्दर भएकै कारण कोरोना कहरको समयमा पनि फिल्म सुटिङका लागि चलचित्र कर्मि इलाममा आएका छन । यतिबेला इलामको पानिटारमा चलचित्र ‘कृष्ण...

ई-पेपर

छुटाउनुभयो कि?

यो पनि पढ्नुहोस   बेल्जियम नागरिकले झारल र नाउरको शिकार गरे

श्रीमतिले श्रीमानबिरुद्ध बलात्कार गरे भन्दै उजुरी गरेपछि…

(Visited 90 times, 1 visits today)