Sunday, June 13, 2021
Home बिचार सीपसँग टाढिँदै गएको शिक्षा

सीपसँग टाढिँदै गएको शिक्षा

सुदर्शन अधिकारी,

शिक्षा मानवको समग्र विकासको मेरुदण्ड भएकाले यसको सर्वसुलभता हरेक राज्यले जोड दिएको हुन्छ । हाम्रो सन्दर्भमा शिक्षा नीति पनि समयअनुसार परिवर्तन हँुदै आएको छ । देवशमशेर राणाले छटो समयमा देशभर १ सय ५० भन्दा बढी विद्यालय स्थापना गरेका थिए । तत्कालीन समयमा सर्वसाधारणका लागि थालनी गरिएको शिक्षा विकासले आजसम्म पनि अपेक्षित रूपमा सीपसँग जोडिन सकेको छैन । यसमा हामी कता चुक्यौ ? किन सीप र शिक्षा व्यवहारमा जोडिन सकेन ? शिक्षामा लगानी उत्पादनसँग नदेखिनुको कारण के के हुन् ? भन्ने प्रश्नका उत्तर राज्यले गम्भीरताका साथ खोज्न सकेको देखिँदैन । शिक्षामा समानताको चर्चा गरिएको लामो समय भइसक्यो । हामीले हाल अवलम्बन गरेको शिक्षा नीति उदारवादी नै हो । शिक्षाले मानवलाई सबल सिर्जनशील र स्वरोजगार बनाउँछ भन्ने मान्यता रहेको छ ।

शिक्षा रोजगारमूलक नभएकाले नै होनहार युवा जनशक्ति बिदेसिएका छन् । हामीले २०÷२५ वर्ष लगाएर अनेकांै समस्यामा पनि विचलित नभई सक्षम नागरिक तयार भयो भन्छौ तर ऊ प्रमाणपत्र हात नपर्दै भिसा लिन हतारिन्छ । यो अधिकांश नेपालीले अनुभूति गरेको ज्यादै नमिठो सत्य पनि हो । शिक्षित मात्र नभई साक्षरको रोजाइ पनि विदेश नै भएको देखिन्छ । युवा स्वदेशमा नै राख्न नसक्नुका कारणबारे राज्य गम्भीर हुनु जरुरी देखिन्छ । स्वेच्छाले विदेशमा आकर्षित हुने एउटा वर्ग छ भने अर्को बाध्यताले श्रमका लागि बिदेसिने वर्ग छन् । यी दुवै वर्गलाई स्वदेशमा नै श्रम र सम्मान पाइन्छ भन्ने सुनिश्चतताका लागि प्रभावकारी रूपमा योजनासहितका कार्य गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

शिक्षाले समाजको आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक र धार्मिक क्षेत्रमा प्रभाव पार्ने भएकाले यसको महत्व उच्च भएको हो

एउटा वर्ग जो नेपालमा सुन्दर भविष्य नदेखेर विदेशमा नै आफ्नो सपना पूरा हुनेमा विश्वस्त भएर गएका छन् भने अर्का वर्ग जो विपन्न छन् उनीहरू मात्र श्रमका लागि चर्को ब्याजमा ऋण लिएर बाहिरिने गरेका छन् । यी दुवै हाम्रा वास्तविकता हुन् । यसलाई जानेर पनि हामीले स्वदेशमा राख्ने वातावरण निर्माण गरिरहेका भने छैनांै । यसका पछाडि शिक्षाको मुख्य भूमिका रहेको देखिन्छ । शिक्षा दुईखाले बनाइएको छ । स्वदेशको श्रम बजारमा रोजगारीको सम्भावना न्यून रहेकाले विवश भई ४० देखि ४५ डिग्री तापक्रम सहेर पनि श्रम गरी नेपालमा रकम पठाइरहेका छन् । कोभिडको सक्रमणबीच समेत यो रकम बढेको देखिन्छ ।

शिक्षाको व्यावहारिक प्रयोग हुने हो भने रोजगारीका लागि मरिहत्ते गर्नुपर्दैन थियो । बर्सेनि नेपाली श्रम बजारमा ५÷६ लाख जनशक्ति आउने गरेको तथ्यांकले देखाउँछ । यता राज्यले निजामती शिक्षा सेना प्रहरी संस्थानलगायतमा मुस्किलले ५० हजार जनशक्ति रोजगारी दिन सक्ने अवस्था छ । ठूलो मात्राको जनशक्ति खपत हुने भनेको उद्योग नै हो । हामीले भएका उद्योग पनि निजीकरणका नाममा ३० वर्ष अगाडि नै बिक्री गरिसक्यौं । तत्कालीन समयमा नाफामा चलिरहेका बाँसबारी छाला तथा जुत्ता कारखाना हरिसिद्धि इँटा तथा टायल कारखाना जनकपुर चुरोट कारखाना भृकुटी कागज कारखानालगायतका दर्जनौं नभएका होइनन् । उद्योग धरासायी भएर गएको सन्दर्भलाई हेर्ने हो भने माल पाएर पनि चाल नपाएको भन्ने हाम्रो उखान चरितार्थ भएको छ ।

शिक्षामा आज जुन उदार नीतिको अवलम्बन गरिएको छ त्यसका कारण गुणस्तर घट्दै गएको देखिन्छ । एकातर्फ शिक्षित जनशक्ति देशमा नरहने अर्कातर्फ शिक्षाको गुणस्तर खस्कँदै जाने यो झन् जटिल समस्या बन्दै छ । जब हामीले ग्रेडिङ प्रणालीको अवलम्बन गर्न थाल्यौं त्यसबेला देखिनै अव्बल र मध्यममा अन्तर कम रहने अवस्था सिर्जना भयो । प्रयोगात्मक परीक्षा प्रभावकारी बनाउन नसक्दा सैद्धान्तिक परीक्षामा डि ग्रेड पनि नआएका विद्यार्थीलाई समेत प्रयोगात्मकमा ए प्लस दिनाले गुणस्तरमा गिरावट आएको हो । विद्यार्थीमा अध्ययन गर्नुपर्छ भन्ने भावना घटेर गएको छ । आज सरकारी विद्यालयका विद्यार्थीमा पढाइप्रति चासो र रुचि कम हँुदै गएको छ । यस्तो हुनुको मूल कारण पढेर भविष्यमा यो काम गर्न म सक्षम हन्छु भन्ने निश्चित नहुनु हो । पछिल्लो समय कोरोनाको कारणले त थप समस्या आएको देखिएकै छ ।

अबको शिक्षा हामीले स्वरोजगारी र व्यावहारिक बन्न सक्ने बनाउनैपर्छ । एउटा स्नातक तहमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले नेपालीमा सरकारी तथा निजी कार्यालयका लागि आवश्यक पर्ने निवेदनसमेत लेख्न सक्दैन । शिक्षकका लागि पनि लज्जाको विषय बन्ने जुन अवस्थाको सिर्जना भएर गएको छ । यस्तो अवस्थाको सामना गर्नुपर्ने जुन शिक्षाको प्रणालीको मात्र कमजोरी हो या अन्य केही तत्व छ ? प्रश्न जटिल देखिन्छ । एउटा दृष्टान्त पर्याप्त हुन सक्छ कि विद्यालय शिक्षा पार गरेपछि मुख्य विषयअनुरूपको काम पाउने अवस्था नभएकैले अमेरिका अस्ट्रेलिया क्यानडा जापानलगायतका देशमा अध्ययनका लागि भिसा अप्लाइमा लाइन हुन्छ ।

बढ्दो बेरोजगारीको समस्या हटाउन शिक्षालाई सीपसँग जोडनु आवश्यक देखिन्छ

१२ कक्षा पार गरेका युवा सामान्यतया १८ वर्ष पुगेको हुन्छ । उसले स्वदेशमा केही गर्छु भन्ने वातावरण छैन । यदि सिप छ भने उसलाई प्रमाणपत्र धितो राखेर काम गर्न सक्ने सहज वातावरणका निर्माण गर्न सक्नुपर्छ । शिक्षाले समाजमा आर्थिक सामाजिक सांस्कृतिक राजनीतिक धार्मिकलगायतका विविध क्षेत्रमा प्रभाव पार्ने भएकाले यसको महत्व उच्च भएको हो । नेपाल कृषि प्रधान देश हो तर यही आजसम्म कृषि विश्वविद्यालय स्थापना हुन सकेको छैन । विद्यालय तहदेखि नै व्यावसायिक शिक्षामा जोड दिँदै जाने हो भने एउटा युवा कृषिमा रोजगार सिर्जना गथ्र्यो । उसले आफूमात्र नभई अन्य युवालाई सो पेसामा आकर्षित गरेर व्यवसायीका रूपमा अगाडि बढन सक्छ । यसका लागि राज्यले कृषिमा आमूल सुधार गर्नु जरुरी छ ।

स्वरोजगार बन्न सक्ने अनेकांै मार्ग नभएका भने होइन तर यसप्रति युवा जनशक्तिको ध्यान केन्द्रित गराउन हामीले किन सकिरहेका छैनांै भन्ने मूल प्रश्न हो । सामूहिक रूपले व्यवसायमा आबद्ध हुनका लागि सरल कर्जाको व्यवस्था हुनुपर्छ । कृषि ऋणको सवालमा भन्ने हो भने पनि वास्तविक किसानले ऋण पाउन नसक्ने तर नक्कली किसान बनेर करोडौं अनुदान लिएका दृष्टान्त नभएका होइनन् । उत्पादनले जब बजार पाउने सुनिश्चता हुँदैन तबसम्म यसतर्फ युवा जनशक्ति आकर्षित हुँदैनन् । पछिल्ला केही वर्षदेखि विदेशमा कठिन कार्यमा खटेर आएका युवा जमातमा भने सामूहिक खेतीमा थोरै आकर्षण देखिँदै आएको छ । यो ज्यादै सकारात्मक पक्ष हो । हाम्रो कमजोरीको पाटो भनेको लामो र प्रक्रियामुखी प्रशासन मुख्य बाधकका रूपमा देखिएको छ ।

सीपसँग जबसम्म शिक्षालाई जोडन सकिँदैन तबसम्म हामीेले रोजगारी सिर्जना गरी बर्सेनि श्रम बजारमा आउने युवालाई रोक्न र स्वदेशमा नै उत्पादनमुखी कार्यमा लगाउन सक्दैनांै । तसर्थ सीपमूलक शिक्षाका माध्यमबाट युवालाई देश निर्माणको मार्गमा लैजानका लागि थप प्रभावकारी र सहज कार्यक्रम ल्याएर कार्यान्ययनमा जोड दिनुपर्छ । बढ्दो बेराजगारीको समस्यालाई क्रमशः हटाउँदै जान शिक्षालाई सीपसँग जोड्नु आवश्यक देखिन्छ ।

(Visited 81 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

उपचाररत मोडल निशालाई आर्थिक सहयोग गर्नेहरु बढ्दै

  काठमाडौं । मोडल तथा कलाकार निशा घिमिरेको उपचार सुरु भएसँगै उनलाई आर्थिक सहयोग पनि जुट्न थालेको छ । यसै क्रममा उनलाई चलचित्र विकास बोर्डद्वारा...

ट्राफिक व्यवस्थापन कार्ययोजना धेरै पूरा, कतिपय अलपत्र

काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि सरकारद्वारा जारी ‘बृहत् कार्ययोजना’ धेरै पूरा भए पनि निषेधाज्ञालगायत कारण कतिपय अलपत्र छन् । मन्त्रिपरिषद् १५ पुस २०७६...

परीक्षण घट्यो, संक्रमित स्वाट्टै घटे

काठमाडौं । कोभिड–१९ को परीक्षण गर्नेहरुको संख्या घट्दा संक्रमण दर पनि घटेको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको नियमित पत्रकार सम्मेलनमा प्रवक्ता डा. कृष्ण...

हिमाल सागर असारदेखी अमेरिकामा कन्सर्टमा सहभागी हुने

  काठमाडौं । अमेरिकामा एकल सांगीतिक कार्यक्रम गर्न गएका गायक हिमाल सागरले त्यहाँ कोरोनाको महामारीका कारण कन्सर्ट गर्न पाएका थिएनन् । अब भने यही ५...

चेक गणतन्त्रकी बारबोरालाई फ्रेन्च ओपन उपाधी

पेरिस । चेक गणतन्त्रकी बारबोरा क्रेजसिकोभाले यो सिजनको फ्रेन्च ओपन महिलातर्फको उपाधी जितेकी छन् । गएराती सम्पन्न फाइनल खेलमा क्रेजसिकोभाले रसियाकी आनास्तासिया पाभल्यु चेनकोभालाई...

साताका लोकप्रिय समाचार

उच्च सतर्कता अझै जरुरी

मनसुन सुरु हुने समयको आगमनसँगै कृषिजन्य कार्य तथा उत्पादनका अन्य कार्यमा निषेधाज्ञा परिस्थितिअनुसार खुकुलो परिने निर्णय भएपछि जुडा असारे तथा साउने खेतमा खेताला काममा...

प्रभु साह भन्छन्, संकट समाधान गर्न संविधान पुनर्लेखन गर्नुपर्छ

  काठमाडौँ । निवर्तमान शहरी विकास मन्त्री प्रभु साहले संकट समाधान गर्नका लागि संविधान नै पुनर्लेखन गर्नुपर्ने बताएका छन् । मङ्गलवार सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा स्टाटस लेख्दै...

लकडाउन हटेसँगै छायांकनमा जुटे अक्षय कुमार

मुम्बई । कोरोनाको संक्रमण घटेपछि भारतको मुम्बईमा लकडाउन हटाइएको छ । धेरैभन्दा धेरैलाई खोप लगाएर मुम्बईको बजार विस्तारै खुल्न थालेका छन् । यसै क्रममा...

विकृतिपूर्ण र संस्कारविहीन समाजबाट सिर्जित समस्या

देशभित्र विभिन्न क्षेत्रमा आबद्ध हुनेलाई जनताले प्रायः मन पराइराखेका छैनन् । समाजमा सफेदपोसाकमा देखिँदै आफूलाई भद्र भलाद्मी र समाजका लागि केही गरिराखेको दाबी गर्नेहरू...

ट्रेन्डिङ

जुवाडे छुटाइदिन्छु भन्दै चार लाख असुल्ने कांग्रेस नेता पक्राउ

सिरहा । जुवा खेलेको अभियोगमा जेल परेकालाय छुटाइदिन्छु भन्दै पैसा असुलेको अभियोगमा नेपाली कांग्रेसका जिल्ला सदस्य रामबाबु यादव पक्राउ परेका छन् । जिल्ला प्रहरी...

हरियो तरकारीले बारी भरियो, किसानको खल्ती रित्तै

बर्दिया । ठाकुरबाबा–३ गोदानाका सन्तोष शाहीले २ बिघा जमिन लिजमा लिएर बेमौसमी तरकारी खेती गरेका छन् । मौसमी तरकारी बाली भन्दा बेमौसमी तरकारीको...

ठूला भवन आइसोलेशन केन्द्रका रुपमा सञ्चालन गरिने

काठमाडाैं ।  उपप्रधानमन्त्री ईश्वर पोखरेलले काठमाडौंँमा उपलब्ध ठूला भवनलाई आइसोलेशन केन्द्रका रुपमा सञ्चालन गरी कोरोना संक्रमितको उपचार प्रभावकारी बनाइने बताएका छन् । स्थानीय वसुन्धरामा...

उपचारका लागि बाबुराम दिल्ली जाने, ट्युमर भएकाे आशंका !

काठमाडाैं ।  पूर्वप्रधानमन्त्री एवं जनता समाजवादी पार्टीका संघीय परिषद् अध्यक्ष बाबुराम भट्टराई उपचारका लागि भारतको नयाँ दिल्ली जाने भएका छन् । उनी आज नेपाल...

बिपी र मध्यपहाडी राजमार्ग अवरुद्ध

सिन्धुली । बिपी राजमार्ग र मध्यपहाडी लोकमार्ग पहिराका कारण अवरुद्ध भएका छन् । सिन्धुली सडकखण्डमा पर्ने दुवै राजमार्गमा लेदो र पहिरो खसेपछि राजमार्ग अवरुद्ध...

जोखिममा रहेका नेपालीलाई घर फर्काउन सर्वोच्चको अन्तरिम आदेश

काठमाडौं । सर्वोच्च अदालतले सीमावर्ती क्षेत्रबाट नेपाल फर्किन खोजेका प्रवासी नेपालीलाई क्वारेन्टाइनको शर्तसहित व्यवस्थित रुपमा घर फर्किन दिने व्यवस्था मिलाउन सरकारका नाममा अन्तरिम आदेश...

बाबुछोरी कोरोना भाइरसबाट सङ्क्रमित

नवलपरासी । नवलपरासी (बर्दघाट सुस्तापश्चिम) मा पछिल्लो पटक बाबुछोरीमा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । पाल्हीनन्दन गाउँपालिका– १ का ३३ वर्षीय पुरुष र उनकी...

असहायलाई न्यानो कपडा र मिठाई दिएर माघे संक्रान्ति मनाईयो

सप्तरी, राजविराज । माघी अर्थात माघे संक्रान्तिका अवसरमा बिहीबार यहाँ विविध कार्यक्रम गरिएको छ । कसैले घर परिवारमै त कसैले सार्वजनिक कार्यक्रम गरेर माघे...

पर्यटन क्षेत्रलाई चलायमान बनाउन सरकारले सहयोग गर्छ : अर्थमन्त्री पौडेल

काठमाडौं । अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले कोभिड–१९ का कारण अतिप्रभावित पर्यटन क्षेत्रलाई चलायमान बनाउन सरकारले आवश्यक सहयोग गर्ने बताएका छन् । पर्यटन र होटल व्यवसायका...

आफैंले पालेको राँगाले हानेर मृत्यु

संखुवासभा । संखुवासभाको खाँदबारी नगरपालिका –११ मा राँगाले हानेर एक जनाको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा खाँदबारी –११ आंलाका ६४ बर्षिय...

सामुहिक बलात्कार आरोपमा ३ जना पक्राउ

तुलसीपुर । सामुहिक बलात्कार आरोपमा तुलसीपुरमा ३ जना पक्राउ परेका छन् । पक्राउ पर्नेमा तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–७ रामनगर टोल निबासी १८ बर्षका करण परियार, तुलसीपुर...

अनटेस्ट मोटरसाइक ट्याक्टरमा ठाेक्किँदा दुई जनाकाे मृत्यु

सिरहा । सिरहा चौहर्वा सडकखण्डअन्तर्गत सिरहाको नरहा गाउँपालिका वडा नम्बर–५ स्थित सडकमा बिग्रिएर रोकिराखेको ट्र्याक्टरमा मोटरसाइकल ठोक्किदां दुई जनाको मृत्यु भएको छ । एक...

ई-पेपर

1

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 170 times, 1 visits today)