Sunday, September 27, 2020
Home Not-to-be-missed रैथाने बाली जोगाउँदै सरकार

रैथाने बाली जोगाउँदै सरकार

कर्णालीको लट्टे स्वीटजरल्यान्डमा महंगोमा बिक्री

दैलेख । कुनै बेला गरिव परिवारले मात्र खाने भनेर चिनिएका रैथाने बाली जोगाउनका लागि यतिबेला तीनै तहका सरकार लागि परेका छन् । आयातित चामललगायत अन्य खाद्यबस्तुमा मानिसलाई आवश्यक पर्ने पौष्ट्रिक तत्व नहुँदा कुपोषणबाट बालबालिकालाई बचाउन संघीय सरकारदेखि स्थानीय सरकार रैथाने बाली जोगाउन लागेका हुन् ।

कोदो फापर चिनो, कागुनो सबैभन्दा बढी पौष्टिक तत्व पाइने हुँदा ती रैथानेबाली जोगाउन तीनै सरकारका लागि परेका छन् । पोषण अभावले कर्णालीमा ५ वर्षमुनिका आधाभन्दा बढी बालकालिकाहरु पुड्का छन् । उमेर र तौलअनुसार उचाइ छैन । तथ्यांकअनुसार यहाँका ५४ प्रतिशत बालबालिकामा पुड्कोपनाको समस्या छ । यस्तै पोषणयुक्त खानाको अभावमा ७ प्रतिशत बालबालि ख्याउटे छन् । यस्तै उमेर अनुसार कम तौल भएका बालबालिका ३५ प्रतिशत रहेको अध्ययनले देखाएको छ । ६ वर्षदेखि ५९ महिनाका बालबालिकामा रक्तअल्पता ४८, उचाइँअनुसार बढी तौल दुई र प्रजनन उमेर (१५–४९ वर्षका) महिलामा हुने रक्तअल्पता ३५ प्रतिशत रहेको छ ।

कर्णालीमा पोषणको अवस्था नाजुक रहेको छ । आवश्यकता अनुसार पोषिलो खाना नपाउँदा यहाँका बालबालिकामा कुपोषणको समस्या देखिएको हो । प्रदेशका अधिकांश जिल्लामा आवश्यकता अनुसार खाद्यान्न उत्पादन हुँदैन । खाद्यान्न अभावकै कारण स्थानीयले पोषणयुक्त खाना नपाउने अवस्था छ । यसको असर बालबालिका बढी पीडित बनेको अध्ययनले देखाएको हो ।

बालीमा पौष्टिक आहार कम हुने विषाद बढी हुने हुँदा तीनै सरकारले रैथाने बाली जोगाउन लागेका हुन् । तर पहाडतिरका अधिकांश खेतबारीमा जैविक मलको साटो रासायिनक मलले गर्दा ती बाली लोप हुदै गएको स्थानीयबासी बताउँछन । पौष्टिक आहारको लागि महत्वपूर्ण मानिएका दैलेख जिल्लाका रैथाने खाद्यान्न बाली संकटमा पर्न थालेका छन् । आयातित चामलप्रति स्थानीयको आकर्षण बढ्ने स्थानीय बाली लगाउन छाड्ने प्रवृति बढेकाले रैथाने खाद्यान्न बाली संकटमा पर्न थालेका हुन् । स्थानीय जातका रैथाने बाली संकटमा परेकाले दैलेख क्षेत्रमा पाइने चिनो, कागुनो, कोदो, फापर, खाद्यान्नको बाली बचाउ अभियान सञ्चालन गरिएको छ ।

दैलेख क्षेत्रमा जडीबुटीदेखि पोषणयुक्त प्राङ्गारिक खाद्यान्न उत्पादनलाई सरकारले बेवास्ताले ओझेलमा परेको दुल्लू नगरपालिकाका नगरप्रमुख घनश्याम भण्डारीले बताए । उनले भने, ‘विश्वका ब्राउन राइस आयात गरेर खाने प्रचलन नेपालमा बढिरहेका दैलेख पनि त्यसबाट मुक्त छैन । हामी दैलेखकै ब्राउन राइसको संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्न सकिएको छैन, । ‘कर्णालीको आर्थिकस्तर स्थानीय बालीनाली प्रवद्र्धन गर्न सकेमात्र बासिन्दाको जीवनस्तरमा माथि उठ्न सक्छ ।’

स्थानीय तहमा जनचेतना फैलाई दैलेख जिल्लामा पाइने खाद्यान्न बाली, जडीबुटीको संरक्षण र प्रवद्र्धन लागे कर्णालीको विकासको लागि सिंहदरबारको मुख ताक्नु नपर्ने उनको भनाई छ । ‘कर्णालीमा उत्पादन भएका फापरको केक, कोदोको केक, कोदोको नमकिन, लट्टेको लड्डु, कोदोको हलुवा, स्याउको केक, चिनोको खिर पोषणयुक्त हुनाले पोषणबाट बालबालिकालाई पोषणयुक्त खानाबाट रोग मुक्त गर्न सकिने दैलेख कृषि विकास कार्यालयका निमित्त प्रमुख तिलक पाण्डेले बताए ।

उनले भने, सरकारले ल्याएको रैथानेबाली जोगाउने अभियानमा कृषकदेखि सबैले लाग्नुपर्ने बताए । उनले भने, कर्णालीमा मार्से, लट्टे, गुच्ची च्याउ, घोडामच्चा, गुराँस, चिनो, कागुनो, उवा, मार्से, ओखर, फापर, मार्सी चामल, ढटेलोको तेल, सिमीलगायतका खेती गरिन्छ ।

कर्णालीमा क्षेत्रमा पाइने रैथाने जातको कागुनो । आयातित चामलले गर्दा यहाँको रैथान जातको कोदो फापर लगायतका खाद्यान्न बाली विस्थापिन हुने भएका छन् । तस्वीर : भक्तबहादुर शाही

केही गैरसरकारी एवं सरकारी संस्थाले बढी उत्पादनको आशा देखाएर कृषकलाई विषाद प्रयोग गर्न लगाई रैथानेबाली लोप गर्न लगाएको नारायण नगरपालिकाका पूर्णप्रसाद पाण्डेले आरोप लगाए । ‘रैथाने बाली लोप गराउनेमा सरकारी र गैरसरकारी संस्थाको मुख्य दायित्व छ । गैरसरकारी संस्थाले रोजगारीको नाममा किसानलाई तरकारीबारीमा विष छर्ने लगाई जीवनमाथि खेलवाड गरेका छन्’ उनले भने ।

कर्णालीमा पाइने विश्वमै दुर्लभ मानिएका जडीबुटिजन्य र महत्वपूर्ण खाद्य तथा अन्य बाली संकटमा पर्ने नदिनको लागि सरकारले कर्णाली खाद्यान्न प्याकेज कार्यक्रयम ल्याउनुपर्ने सल्लाह दिए । आफ्नै बारीको चिनो, कागुनो, कोदो, फापर छाडेर पालिस गरेको चामलमा निर्भर बनाएको सरकारले कर्णालीको जनताको जीवनमा खेलवाड गरेको स्थानीय खाद्यान्न महत्व नबुझेको बुझाइ छ ।

कर्णालीमा पाइने लट्टे अति पोषकीय भएकाले स्वीटजरल्याण्डमा महंगोमा बिक्री हुन्छ, हामीले खेती गर्न छाड््दैछौं,’ उनले भने, ‘सुक्खा सहन सक्ने, मलखाँद पनि धेरै नचाइने, सिंचाइ पनि कम भए हुने यी र यस्तै अन्य खाद्यान्नको प्रवद्र्धन गर्न अति आवश्यक बनेको छ ।’ कर्णाली प्रदेश सरकारले प्रविधि र अर्गानिक प्रदेश बनाउनका लागि पहिलो पटक निर्णय गरेकाले कर्णाली प्रदेशका १० जिल्लामा नमुना अर्गानिक कार्यक्रम अन्र्ततग दैलेखको भगवती माई गाउँपालिकालाई छनौट गरेको छ ।

(Visited 63 times, 1 visits today)
Loading comments...

RAJDHANIDAILY VIDEO

HAMRO PATRO

प्रमुख

हिमालयलाई ‘सेल्फ ग्राउण्ड ह्याण्डलिङ’ दिने निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न निर्देशन

काठमाडौँ । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री योगेश भट्टराईले हिमालय एयरलाइन्सलाई भूमिस्थ प्रबन्ध सेवा ‘ग्राउण्ड ह्याण्डलिङ’ दिने निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न नियामक नेपाल नागरिक...

कोरोना संक्रमणबाट विदेशमा थप २१ नेपालीको निधन

काठमाडौँ । विश्वव्यापी महामारी कोभिड–१९ सङ्क्रमणबाट विभिन्न मितिमा थप २१ नेपालीको ज्यान गएको यो साता पुष्टि भएको छ । गैरआवासीय नेपाली सङ्घका अनुसार कुवेतमा पाँच,...

सिन्धुलीमा एकै परिवारका ६ सहित ९ जनामा कोरोना पुष्टि

सिन्धुली । सिन्धुलीमा आइतबार एकैदिन ९ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । कमलामाई नगरपालिका वडा नं. ६ का एकै परिवारका ६ जनासहित ९...

१९औं अनसनको तेह्रौं दिन : कस्तो छ केसीको अवस्था ?

काठमाडौं । त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जमा अनशनरत चिकित्सा शिक्षाका अभियन्ता डा.गोविन्द केसीको स्वास्थ्य अवस्था जटिल बन्दै गएको छ । उपचारमा संलग्न चिकित्सकका अनुसार डा....

भर्खरै

७ वर्षीया बालिका बलात्कार गरेको आरोपमा युवक पक्राउ

उदयपुर । सात वर्षीया बालिका बलात्कार गरेको आरोपमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय उदयपुरले एक युवालाई पक्राउ गरेको छ । झापाको बिर्तामोड नगरपालिका– ७ स्थायी घर...

हिमालयलाई ‘सेल्फ ग्राउण्ड ह्याण्डलिङ’ दिने निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न निर्देशन

काठमाडौँ । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री योगेश भट्टराईले हिमालय एयरलाइन्सलाई भूमिस्थ प्रबन्ध सेवा ‘ग्राउण्ड ह्याण्डलिङ’ दिने निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न नियामक नेपाल नागरिक...

निकुञ्ज क्षेत्र सुनसान, व्यवसायीको साढे ३ अर्ब डुब्यो

बर्दिया । बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा वन्यजन्तु अवलोकन गर्ने यो पिक आवर हो । विगतका वर्षमा यो सिजनमा पर्यटकको स्वागतका लागि पर्यटन व्यवसायी निकै तमझामका...

प्रधान सेनापति थापा सेल्फ क्वारेन्टाइनमा

काठमाडौं । नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापा आइतबारदेखी सेल्फक्वारेन्टाइनमा बसेका छन् । प्रधानसेनापति निवासमा भान्छामा कार्यरत एकजना सदस्यमा मिति १० असोजमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएपछि...

धेरै पढिएका

अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसको पूर्वसन्ध्यामा मातृभाषा र मातृभाषा साहित्यबारे विमर्श

काठमाडौँ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा भाषा आयोग र युनेस्को काठमाडौँसँगको सहकार्यमा मातृभाषा र मातृभाषा साहित्यसम्बन्धी विचारगोष्ठीको आयोजना गरियो...

हरियो तरकारीमा विषादी बढ्दो

सिमी, काउली र गोलभेंडामा अत्याधिक विषादी काठमाडौँ । पछिल्लो समय हरियो तरकारीमा विषादी...

कोरानाभन्दा खतरनाक जातीय भाइरस

देशले कोरोना भाइरसको सामना गरिरहँदा त्योभन्दा खतरनाक जातीय विभेदको भाइरस आइलागेको छ । रुकुम पश्चिमको घटनाले मानिसको आङ सिरिङ्ग मात्रै होइन, मस्तिष्कसमेत खल्बल्याएको छ...

बालुवाटार जग्गा प्रकरणमा दोषी नभएको नेपालको दाबी

मोरङ । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालले बालुवाटार जग्गा प्रकरणमा आफू दोषी नभएको दाबी गरेका छन् ।...

ई-पेपर

(Visited 63 times, 1 visits today)