Friday, October 23, 2020
Home बिचार नेपाली समाजको अन्तरकथा

नेपाली समाजको अन्तरकथा

एउटा समय थियो, नेपाली समाजमा राणाशाहीले जनतालाई सताउने गर्दथे । समाजमा त्रास थियो । बोल्न पाउने अधिकार थिएन । बाटा थिएनन् । विद्यालय थिएनन् । सामाजिक चेतना थिएन । रेडियो, टेलिभिजन वा सञ्चारको माध्यम थिएन । अस्पताल थिएनन् । सामाजिक चेतना अत्यन्त न्यून थियो । युरोप र अमेरिकाका देश विकासको उत्सर्गमा पुगेको कुरा नेपाली समाजले सुन्न पनि पाउँदैनथ्यो । आकास माथि हवाई जहाज उडेको देख्दा निधारमा हत्केला राखेर आकाशतिर हेरेर अचम्म पर्नुबाहेक कल्पनाले पनि काम गर्दैनथ्यो । समाजमा यस्तो अविकास र पिछडापनको कथा थियो ।

२००७ सालमा प्रजातन्त्र आयो । प्रजातन्त्र आएपछि विद्यालय खोलिए । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापना भयो । प्रजातान्त्रिक अभ्यास अस्थिर रहे पनि २०१५ साल पछाडिको विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित सरकारबाट समाजले विकासको आशा गरेको थियो । तर, राजा महेन्द्रले २०१७ सालमा नि¥कुश शासनको सुरुवात गरे । राजतन्त्रको विरोध नगरेमा जनता डराउनुपर्ने अवस्था नभए तापनि मानव अधिकार र वाक् स्वतन्त्रता खोसियो । प्रजातन्त्रप्रति रुचि राख्ने सचेत वर्गलाई धर पकड गरिन्थ्यो । देशद्रोही भनिन्थ्यो । राजनीतिक रूपमा सामाजिक बेचैनी थियो । समग्रमा नेपाली समाज अभाव र राजनीतिक त्रासमा बाँच्न बाध्य थियो ।

निरङ्कुश राजतन्त्रविरुद्घमा प्रजातन्त्रको पुनर्वहाली गर्नका लागि नेपाली समाजले लामो संघर्ष ग¥यो । नेताले जेलनेल सहे । पञ्चायती व्यवस्थामा राजसत्ताविरुद्घ प्रतिनिधि घटनामध्ये जनकपुर काण्ड, झापा प्रकरण, सुखानी हत्याकाण्ड, जहाज अपहरण, टिमुरबोटे हत्या प्रकरण, पिस्कर हत्याकाण्ड, देउमाई काण्डलगायतका प्रकरणमा धेरै नेपाली ज्यान गुमाए । कतिपयलाई कारागारमा राखियो । कतिको सर्वस्वहरण भयो । समाज मनोवैज्ञानिक त्रास र पिछडापनको पीडामा गुज्रन बाध्य थियो । हुँदै गयो । तर पनि समाजले प्रजातन्त्रका लागि अनवरत संघर्ष गर्न छाडेन । र, अन्तत ः २०४६ सालमा प्रजातन्त्रको पुनस्र्थापना भयो ।

समाजमा प्रजातन्त्रको पुनस्र्थापना २०४६ पछाडि विकास र समृद्घिको ठूलो सपना थियो । गरिबी, अभाव, अशिक्षा, विभेद र पछौटेपनले थल्थलिएको मुलुकको अन्तरकथालाई बदलेर विकास गर्नुपर्ने गहन जिम्मेवारीलाई तत्कालीन नेपाली कांग्रेस र एमालेले सम्बोधन गर्न सकेनन् । सामाजिक, आर्थिक र न्यायिक अन्यायमा परेको समाजको भावनालाई आकर्षण गर्दै तत्कालीन माओवादी दलको नाममा जनयुद्घ सुरु भयो । २०५२ देखि २०६२ सम्म चलेको माओवादी जनयुद्घले राणाशाही र पञ्चायती व्यवस्थाको सास्ती सहेको समाजलाई त्योभन्दा पनि जर्जर बनायो । १७ हजार नेपालीले ज्यान गुमाउन प¥यो । हजारांै घाइते, बेपत्ता, अपांग तथा घरवारविहीन भए ।

राजनीति नातावाद, आफन्तवाद, चिनजानका आधारमा अवसरको बाँडफाँडमा व्यस्त छ । शिक्षा व्यापार भएको छ । स्वास्थ्य सेवा सर्वसाधारणको पहुँचमा छैन । समाजका लागि यो भन्दा दुःख के हुन सक्छ ?

त्यसो त माओवादी जनयुद्घले नेपाली समाजमा राजनीतिक परिवर्तन ल्यायो । राजतन्त्र गयो । गणतन्त्र आयो । देशलाई धर्म निरपेक्ष बनाइयो । संघीयता लागू गरियो । केन्द्रमा रहेको राजनीतिक र प्रशासनिक शक्तिलाई स्थानी तहमा हस्तान्तरण गर्ने भनी गाउँगाउँमा सिंहदरबार भनियो । केन्द्रीय, प्रान्तीय र पालिका गरी ७ सय ६१ वटा भुरे सरकार बनाइए । प्रदेश प्रमुख र मुख्यमन्त्री नियुक्त भए । यस प्रकारको राजनीतिक परिवर्तन गर्दागर्दै तत्कालीन माओका चेला तितरबितर हुन पुगे । दलका केही ठुल्दाइ चोइटिएर लाखापाखा लागे । कोही जंगल पसे । कोही सत्ता र जंगलभन्दा बाहिर बसेर रमिता हेरिरहेका छन् । कोही देशको पुराना भनिएका तत्कालीन एमाले र कांग्रेसको वरिपरि घुम्दाघुम्दै देशको राजनीतिक परिदृश्य बदलियो ।

राणा र पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्घमा खरो संघर्ष गर्दै आएको नेपाली कांग्रेस अहिले प्रतिपक्षमा छ । यो दल मियोबिनाको दाइँजस्तो भएको छ । नेपाली कांग्रेसका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको १०७औं जन्मजयन्तीको अवसरमा वर्तमान कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले नेपाली काग्रेस बीपी पथमा हिँडिरहेको भन्न छुटाएनन् । अहिले नेपाली कांग्रेस गन्तव्य र मन्तव्य एउटै नभएको दल बनेको छ । यो दलले कृष्णप्रसाद भट्टराई र गणेशमान सिंहजस्ता त्यागी, इमानदार बीपीका अनुयायीलाई किनारा लगाएको नेपाली समाजले भुलेको छैन । तर, अझै पनि तीनका शीर्ष भनिनेले बीपीको नाम भजाएर राजनीति गर्न छाडेका छैनन् ।

यो पनि पढ्नुहोस   बडा दसैं हिन्दूहरूको ठूलो चाड

हो, प्रजातन्त्र आउनुभन्दा अगाडिदेखि नै समाजमा लिंगीय, जातीय, वर्गीय, क्षेत्रीयलगायतका समास्याको दर्दनाक कथा अहिलेभन्दा बढी थियो । बालविवाह थियो । छोरीलाई सानै उमेरमा विवाह गरेर पराई घर जानुपर्ने बाध्यता थियो । महिला पुरुषको दया, मायाका पात्र थिए । उनीहरूमा सम्पत्तिको अधिकार थिएन । शिक्षाबाट वञ्चित थिए । राजनीतिक, सामाजिक, शैक्षिक अधिकारबाट वञ्चित गराइएको थियो । त्यो अवस्था अहिले छैन । अहिले समाजको राजनीतिक र शैक्षिक चेतना उचालिएको छ । तर, समाजका समस्याले नयाँ रूप लिएका छन् । कथा व्यथा फेरिएका छन् । अहिले समाज मानसिक बेचैनीले थलिएको छ । आर्थिक अभावले रुमलिएको छ । युवा पुस्ता गाउँमा छैन । वैदेशिक रोजगारीका कारण सम्बन्ध विच्छेदका घटना बढिरहेका छन् । प्राण हत्याको दर तीव्र हुँदै गएको छ ।

त्यसो त कतिपय अग्रज नागरिकले अहिले समाजले पाएको भौतिक सुविधा उहिले थिएनन् । अहिले धेरै परिवर्तन भएको छ । पहिलेको समाज र अहिलेको समाजको तुलना नै गर्न मिल्दैन भन्ने धेरै छन् । यो भनी रहँदा उही पात्रले भृकटी खुम्च्याउँदै भन्छन्, तर अहिलेको जस्तो सामाजिक विसंगति पहिले थिएन । पहिलेको समाजमा परिवारमा मेल थियो । सामाजिक सद्भाव थियो । समाजको आवश्यकता ठूलो थिएन । किसान अर्मपर्म गर्थे । तँछाडमछाडको प्रतिस्पर्धा थिएन । समाजमा सहयोगी भावना र मानवीय व्यवहार थियो । नेपाली समाजको ग्रामीण जीवन शारीरिक दुःखले भरिएको भए पनि मानसिक सन्तुष्टि थियो । अहिले भौतिक सुविधामा बढोत्तरी भए तापनि सामाजिक, आर्थिक एवं पारिवारिक सुखानुभूति हुन सकेको छैन । समाजमा दुःखको रूप फेरिएको छ । पीडाका विषयवस्तु फेरिएका छन् । समाज दुःखी बन्दै छ ।

अहिले समाजमा तनाव, मानसिक पीडा, पारिवारिक झगडा, हत्या, हिंसा, पारिवारिक विखण्डन, विच्छेद, दुव्यर्सनी, साइबर क्राइमलगायतका समस्या बढिरहेका छन् । इमान खस्कँदै छ । आफ्नो सुख र सुविधाको लागि समाज प्रतिस्पर्धामा छ । मानवता कमजोर भएको छ । राज्यका संयन्त्र जनमैत्री छैनन् । बेरोजगारी ठूलो समस्याको रूपमा देखापरेको छ । देशले विकासको गति लिन सकेको छैन । इमानदार मानिस छायामा परेका छन् । राजनीति नातावाद, आफन्तवाद, चिनजानका आधारमा अवसरको बाँडफाँडमा व्यस्त छ । शिक्षा व्यापार भएको छ । स्वास्थ्य सेवा सर्वसाधारणको पहुँचमा छैन । समाजका लागि यो भन्दा दुःख के हुन सक्छ ?

मुलुकमा राजनीतिक व्यवस्था फेरिए पनि समाजको ठूलो जनसंख्या गाँस, बास र कपासको अभावमा तड्पिएको छ । राज्यबाट नागरिक ठगिएका छन् । किसानले मल पाउन सकेका छैनन् । भ्रष्ट, एवं बेइमान ठेकेदारले राजनीतिक पहुँचको आधारमा ठेक्कापट्टा पाउने र कुनै पनि आयोजना समयमा पूरा नगर्ने नियति दोहोरिइरहेको छ । अहिले कृषिमन्त्री घनस्याम भुसालले कृषि मल नल्याउने ठेकेदारसँग गरिएको सझौता रद्द गरी धरौटी जफत गरेका छन् । यो निराशाभित्रको एउटा खुसीको खबर भए तापनि किसानले यस वर्ष मल पाउन सकेनन् । लगनपछिको पोतेझंै बंगलादेशबाट पैंचो ल्याउने भनिएको मल धान पाक्ने बेलामा आउनुको के अर्थ ? अचानोको पीर खुकरीले बुझ्दैन भनेझैं समाजका पीर व्यथा, अन्तरकथा कसले बुझिदिने ? समाजको दुःख बुझेर मुलुकको हित र जनताको पक्षमा काम गर्ने राजनेता कहिले पाइएला ?

(Visited 63 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

जग्गादाताले आन्दोलन गर्ने

दोलखा । दोलखाको बैत्यश्वर गाउँपालिकालाई स्थानीय जनताले दान गरेको जग्गा अपचलन भएको भन्ने भ्रमक र गलत प्रचारमा भएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँपालिकाको केन्द्र...

राजस्थानविरुद्ध हैदरावाद विजयी

युएइ । इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपीएल) अन्तर्गत गएराति सम्पन्न खेलमा सनराइजर हैदरावाद विजयी भयो । उसले राजस्थान रोयल्सलाई ८ विकेटले पराजित गरेको हो ।...

कोरोनाका बाबजुद दसैंको रौनक: आज फूलपाती

ललितपुर । कोरोना महामारीका बीच दसैंको रौनक छाएको छ । सुरक्षा विधि अपनाउँदै नेपालीहरू दसंै पर्वलाई हर्षोल्लासका साथ मनाउन जुटेका छन् । आज फुलपाती...

गोरखाबाट हनुमानढोका दरबारका लागि पठाइयो फूलपाती

गोरखा दरबारस्थित दशैँघरबाट काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारका लागि फूलपातीसहितको डोली पठाइएको छ । विधिपूर्वक पूजाअर्चना गरी दरबारका सुसारेले आज बिहान ९ः१० बजेको शुभसाइतमा फूलपातीसहितको डोली...

प्रशान्त र निष्ठा फिचर्ड ‘म तिमी’

काठमाडौं । मोडल प्रशान्त जंग शाहले आफ्नो पहिलो डेब्यु गीत ' म तिमी'को म्युजिक भिडियो सार्वजनिक गरेका छन् । रोमाण्टिक भर्सनको प्रेमी प्रेमिका विचको...

साताका लोकप्रिय समाचार

बेलकोटगढीको निरञ्जना भगवती मन्दिरमा सामुहिक जमरा राखियो

नुवाकोट । कोभिड–१९ को त्रासकावीच नुवाकोटको बेलकोटगढी नगरपालिकाको बेलकोटगढीमा शनिवार सामूहिक जमरा राखिएको छ । गृह मन्त्रालयले देशभरका शक्तिपीठमा दर्शनको लागि प्रतिवन्ध लगाएपछि यस...

बाबुरामकाे मुद्दा, जनलोकपाल गठन नगरी सुखै छैन

सत्तारुढ दल नेकपाका नेताहरुको नयाँ फण्डा सुरु भएको छ दुई दिनदेखि । ‘मैले दशैं भत्ता फिर्ता गरेँ’ आशयको विज्ञप्ति सामाजिक सञ्जालमा पोष्ट गर्ने ।...

थप २९४२ जनामा कोरोना पुष्टि, उपत्यकामा १६९८ जना संक्रमित

काठमाडौँ । पछिल्लो २४ घन्टामा देशभर २ हजार ९४२ जनामा कोरोना सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । पछिल्लो २४ घन्टामा १४ हजार ८७५ नमुना पिसिआर विधिबाट...

सीतालाई उपचार सहयोग

काठमाडौं । राष्ट्रिय खेलाडी कल्याणकारी कोषले ब्याडमिन्टन खेलाडी सीता राईलाई उपचारका लागि आइतबार आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ । सीतालाई राष्ट्रिय खेलाडी कल्याणकारी कोषले...

सांसद प्रभु साहले गरे दशैंको भत्ता फिर्ता

काठमाडौ । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता तथा सांसद प्रभु साहले दशैंभत्ता वापत पाएको रकम फिर्ता गरेका छन् । नेकपा प्रदेश २ का...

ट्रेन्डिङ

ललितपुर चक्रपथ क्षेत्रभित्र आज बिहान ४ देखि राति १० बजेसम्म कफ्र्यु

ललितपुर । जिल्लाको चक्रपथ क्षेत्रभित्र शुक्रबारका लागि कफ्र्यु आदेश जारी भएकोे छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय ललितपुरले बिहान ४ देखि राति १० बजेसम्म कफ्र्यु...

नेपालीको उद्धार गर्ने चार्टर्ड उडानको तालिका र भाडादर सार्वजनिक

काठमाडौँ । विदेशमा अलपत्र नेपाली फर्काउन हिमालय एयरलाइन्सले उद्धार चार्टर्ड उडानको तालिका र भाडादर सार्वजनिक गरेको छ । नेपालबाट अन्तरराष्ट्रिय उडान भर्ने हिमालय एयरलाइन्सले...

प्रधानमन्त्री ओलीको शरीरमा अब चार ओटा मिर्गाैला

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको अहिले त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा मिर्गाैला प्रत्यारोपण भइरहेको छ । नयाँ मिर्गौला प्रत्यारोपण सफल भएको अवस्थामा प्रधानमन्त्री ओलीको...

७५ अंकले बढ्यो सेयर बजार

काठमाडौं । लामो समय बन्द रहेको सेयर बजार खुले लगत्तै बजारमा सकारात्मक संकेत देखिएपछि व्यवसायी उत्साहित भएका छन् । बुधबार पनि सेयर कारोबारमा ‘पोजिटिभ सर्किट’...

कोरोना संक्रमित महिला जनप्रतिनिधिको बस्ती सिल, प्रत्येक घरमा परीक्षण तयारी

भक्तपुर । भक्तपुर नगरपालिका वडा नं ९ की ४२ वर्षीया महिला जनप्रतिनिधिमा पिसिआर परीक्षणमा कोरोना सङ्क्रमण भएपछि जनप्रतिनिधि बस्ने बस्ती सिल गरिएको छ ।...

बलात्कार आरोपमा सचिन पक्राउ

तुलसीपुर । बालिकालाई बलात्कार गरेको आरोपमा तुलसीपुरमा एक युवक पक्राउ परेका छन् । पक्राउ पर्नेमा दंगीशरण गाउँपालिका–३ चखौरा निबासी २२ बर्षका सचिन चौधरी रहेको...

कोरोनाको त्रास : बागलुङका सार्वजनिक सेवा बन्द

बागलुङ । सम्भावित कोरोना संक्रमणको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालय बागलुङले नियमित सेवा प्रवाह बन्द गरेको छ । आइतबार कार्यालयले सुचना...

अनुगमन टोली आएपछि पसले पसल बन्द गरेर टाप

सप्तरी, राजविराज । संयुक्त बजार अनुमगन टोलीले जिल्लाका प्रमुख बजारहरुमा केही दिनयता अनुगमन तिब्र बनाएको छ । शुक्रबार सप्तरी सदरमुकाम राजविराजको विभिन्न किराना पसलमा...

RAJDHANIDAILY VIDEO

HAMRO PATRO

प्रमुख

बिपी प्रतिष्ठानमा कोरोना संक्रमितले  ६० हजार धरौटी राखेर मात्र भर्ना पाउने

धरान । धरानस्थित बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानले कोरोना सङ्क्रमितका लागि धरौटी राखेर मात्र उपचार प्रक्रिया शुरु गर्ने निर्णय गरेको छ । यही कात्तिक...

बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा कार्यरत कर्मचारीको काेराेनाबाट मृत्यु

धरान । बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, धरानमा कार्यरत एक कर्मचारीको कोरोना सङ्क्रमणका कारण मृत्यु भएको छ ।
यो पनि पढ्नुहोस   बडा दसैं हिन्दूहरूको ठूलो चाड
प्रतिष्ठानको छात्रा होस्टलमा कार्यरत ५६ वर्षीया महिला...

उपत्यकामा १ हजार ५ सय ५२ जनामा कोरोना संक्रमण

काठमाडाैं । बिहीबार काठमाडौं उपत्यकामा १ हजार ५ सय ५२ जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) स‌ंक्रमण पुष्टी भएकाे छ ।  आज काठमाडौंमा १ हजार २ सय...

मिथिलाञ्चलमा झिझिया नृत्यको रौनक

जनकपुरधाम । मिथिलाञ्चलका गाउँगाउँमा दसैंमा झिझिया नाचिन्छ । पूर्ण तान्त्रिक विधिअनुसार गरिने यो नृत्यको मिथिलामा आफ्नै महत्व छ । दसैंमा देवी स्तुतिका रूपमा झिझिया नृत्य...

भर्खरै

मुख्यमन्त्री पौडेल थप उपचारका लागि काठमाडौँमा

काठमाडौं । कोरोना संक्रमण भएर होम आइसोलेशनमा रहनुभएका वाग्मती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेललार्ई थप उपचारका लागि काठमाडौँ लगिएको छ । मुख्यमन्त्री पौडेलसँगै उहाँकी धर्मपत्नी...

४४९९ कोरोना संक्रमित थपिए, थप १७ जनाको मृत्यु (तथ्यांकसहित)

काठमाडौं । नेपालमा पछिल्लो २४ घण्टामा थप ४४९९ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । देशका विभिन्न प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणमा थप ४४९९ जनामा कोरोना...

सवारी दुर्घटनामा परी १६ जना घाइते

सर्लाही । सर्लाहीमा बेग्ला बेग्लै भएको सवारी दु्र्घटनामा परी १६ जना घाइते भएका छन भने दुईको अवस्था चिन्ताजनक रहेको छ । हरिपुर न.पा. ३...

दशै मनाउन हस्तनाको परिवारलाई खाद्यान्न र नगद सहयोग

दैलेख । दैलेख आठविस नगरपालिका –५ कि हस्तना विकलाई दशै मनाउनको लागि आर्थिक सहयोग हस्तान्तरण गरिएको छ । जिल्ला स्थित विभिन्न सामाजिक संघ संस्था...

धेरै पढिएका

मिथिलाञ्चलमा दुर्गा पूजासंगै सुरु हुन्छ पार्थिव महादेवको पूजा

जनकपुरधाम । दशैँ उत्सवको वेला जनकपुरधाम क्षेत्रमा अहिले पार्थिव महादेवको पूजा सुरु भएको छ । घरका सदस्यहरु आफै माटोको महादेव बनाएर पूजा गर्ने गर्छन्...

दश वर्षमा पनि बनेन पुल : आउजाउ गर्न डुंगाकै भर

उदयपुर । त्रियुगा नदिमा दश वर्षमा पनि पुल निर्माण हुन नसक्दा स्थानीयबासी नगरपालिकाको केन्द्र आउजाउ गर्न पनि डुंगामा जोखिम पुर्ण यात्रा गर्न बाध्य छन्...

वुल्भ्ससँग लिड्स युनाइटेड पराजित

लन्डन । इंग्लिस प्रिमियर लिग फुटबल अन्तर्गत गएराति भएको खेलमा वुल्भ्ससँग लिड्स युनाइटेड पराजित भएको छ । अवे मैदानमा भएको खेलमा वुल्भ्सले लिड्सलाई १–०...

खाद्य कम्पनीमा खसीबोका किन्नेको भीड

काठमाडौं । खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीमा खसीबोका किन्ने सर्वसाधारणको भीड लागेपछि कम्पनीले थप एक हजार खसीबोका खरिद गरेको छ । दसैंलाई लक्षित गरेर खाद्य...

ई-पेपर

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 81 times, 1 visits today)