Saturday, May 15, 2021
Home बिचार म्यानमारको सेरोफेरोमा भारत–चीन सम्बन्ध

म्यानमारको सेरोफेरोमा भारत–चीन सम्बन्ध

,

म्यानमारको सैन्यबलले १ फेब्रुअरीमा सैन्य विप्लवमार्पmत् सत्ताकब्जा गरेको छ । म्यानमारको सैन्यबलले नागरिक सर्वोच्चतालाई किर्माथ स्वीकार गरेको छैन । सन् १९६२ मा भारत र चीन युद्ध गरिरहको अवस्थामा नै म्यानमारका सैनिकले सत्ता कब्जा गरेका थिए । गत नोभेम्बरमा भएको आमनिर्वाचनमा सत्तारूढ नेसनल लिग फर डेम्रोक्रेसीले सेना समर्थित दललाई धक्का दिएर चुनावमा अभूतर्पूव नतिजा ल्याएको थियो ।

तर म्यानमारका सैनिक अधिकारीहरूलाई जनताको अभिमत पाच्य थिएन । र्निवाचनको परिणाम स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्दै त्यहाँको निर्वाचनमा धाँधली भएको आरोप सैनिक अधिकारीहरूले गरेका थिए । र्निवाचित संसद् बस्नु केही घन्टाअघि मध्यरातमा सेना सैन्यबलले नागरिक सर्वोच्चताको घाटी न्याक्दै नोवेल पुरस्कारबाट सम्मानित आङसान सुकीलाई कैद गर्नुका साथै उच्च तहका नेतृत्व पंक्तिलाई पनि सैनिकले हिरासतमा लिएको छ ।

म्यानमारको सैन्यबलले प्रजातान्त्रिक मूल्य र मान्यतालाई मानमर्दन गर्दा विश्वका प्रजातान्त्रिक कित्तामा रहेका मुलुकहरूले घोर आपत्ति प्रकट गरेका छन् भने साम्यवादी र सैन्यबलले परिचालित मुलुकहरू सन्तुलित रूपमा आप्mना धारणा सार्वजनिक गरेका छन् । तर म्यानमारको ‘सैनिक कु’ले भारत र चीनको सामरिक सम्बन्धलाई कस्तो प्रभाव पार्ला भन्ने विश्लेषणको विषय भएको छ । म्यानमार भूराजनीतिक हिसाबले बडो महत्वपूर्ण स्थान राख्दछ ।

सोभियत संघ विघटनपछि भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रावले भारतलाई भूमण्डलीकरण र खुला अर्थ व्यवस्थासँग जोड्न ‘लुक इस्ट पोलिसी’को नीति अगाडि सारेका थिए । आसियान र भारतलाई भौगोलिक रूपले म्यानमार नै सबभन्दा उपयुक्त बाटो भएकाले भारतको म्यानमारको राजनीतिक र आर्थिक परिर्वतनमा चासो राख्नु स्वाभाविक नै हो । भारत र म्यानमार १६ सय किलोमिटरले जोडिएको छ । स्थल र जल मार्गले जोडिएको यी दुई वटै मुलुकहरूको सांस्कृतिक सामीप्य पनि छ ।

म्यानमारको बाटोबाट थायल्यान्ड हुँदै आसियानका मुलुकहरूसँग सिधै सडक सञ्जालको माध्यमबाट पहुँच बढाउन भारतले विभिन्न गुरुयोजना अगाडि बढाएको देखिन्छ । ‘कालादान मल्टी प्रोजेक्ट’को माध्यमबाट भारतको उत्तरपूर्वी राज्य र म्यानमारलाई जोड्न सहज देखिएको छ । व्यापारलाई घनीघुत बनाउन ‘सित्वे’मा ठूलो बन्दरगाह बनाउन भारत लागिपरेको छ । सित्वे बन्दरगाहको क्षमता वृद्धि हुनेबित्तिकै भारत र आसियान मुलुकहरूको बिचमा व्यापक व्यापार वृद्धि हुने जानकारहरूको दाबी रहेको छ ।

म्यानमारको ‘सैनिक कु’ले भारत र चीनको सम्बन्धमा कटुता बढ्न सक्ने सम्भावनालाई पनि नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन

भारतभित्र खास गरेर उत्तरपूर्वी राज्यमा भइरहेका विभिन्न किसिमका पृथकतावादी आन्दोलनमा सरिक र नेतृत्व गरिरहेका नायकहरूको वासस्थल म्यानमार नै रहिआएको छ । अर्थात् म्यानमार सरकारसँग भारतको राम्रो सम्बन्ध नभएको खण्डमा उत्तरपूर्वी राज्यको विखण्डवादी र पृथकतावादी आन्दोलनलाई लगाम कस्न भारतलाई हम्मेहम्मे हुनेछ । भारतले बंगलादेशको रोइंगा समस्या समाधान गर्न, उत्तर पूर्वी राज्यमा अमनचयन स्थापना गर्न, व्यापारलाई बढाउन म्यानमारसँगको कूटनीति सम्बन्धलाई विशेष महत्व दिनुपर्दछ । अर्कोतर्फ म्यानमार सैनिक शासनले गर्दा आर्थिक प्रगतिको बाटोमा लम्केको छैन । विभिन्न किसिमका पृथकतावादी आन्दोलनले सामाजिक र आर्थिक संरचना कमजोर भएको छ ।

सन् २०१५ मा म्यानमारले भारतसँग सैनिक सहयोग मागेर ‘सर्जिकल स्र्टाइक’ गरेर पृथकतावादी आन्दोलनलाई नियन्त्रण गरेको थियो । भारतले म्यानमारको सामाजिक र आर्थिक विकासमा ८ सय मिलियन अमेरिकी डलर विभिन्न योजनाको माध्यमबाट परिचालन गरेको देखिन्छ । भारत र म्यानमारका बीच लगभग दुई विलियन अमेरिकी डलरको व्यापार देखिएको छ । वर्तमान अवस्थामा म्यानमारको सैनिक ‘कु’ले गर्दा प्रजातन्त्र र मानवअधिकारप्रति सम्बद्ध सबै संस्थाहरूले म्यानमारको सैनिक शासनको आलोचना गरेका छन् । विश्व सुरक्षा परिषद्मा चीनबाहेक सम्पूर्ण सदस्यहरू म्यानमारको सैनिक शासक मिन ल्यांगको रवैयाप्रति आक्रोश प्रकट गरेका छन् ।

अर्को तर्फ चीन र म्यानमारबीच पनि सम्बन्ध बडो रोचक छ । व्यापारिक हिसाबले चीनको पहँुच भारतभन्दा म्यानमारमा अधिक देखिन्छ । तर, म्यानमारको राजनीतिक परिर्वतन वा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा चीनको सक्रियता देखिएको छैन । चीनले जुनसुकै अवस्थामा पनि म्यानमारलाई सामरिक उपयोग गर्न उद्धत भएको देखिन्छ । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने चीनको इन्धन र ग्याँसको आपूर्ति हिन्द महासागरको ‘मलाका स्टेट’को सामुनिद्रक बाटोबाट आउने गर्दछ । ‘मालाका स्टेट’मा भारतको सामथ्र्य र पकड उच्च भएकाले गर्दा चीन जहिले पनि दबाबमा रहने गर्दछ । विकल्पको खोजीका लागि थाइल्यान्ड र म्यानमारको बीचमा रहेको क्राभुरीको बाटोबाट इन्धन आपूर्ति गरेर भारतको दबाबबाट बच्न चिनियाँ रणनीति रहेको छ । चीनको यो योजनालाई थाइल्यान्डले स्वीकार गरेको छैन ।

चीनले भारतलाई दबाबमा ल्याउन म्यानमारको सैनिक सत्तालाई उपयोग र प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना जानकारहरूले टिप्पणी गरेका छन् । बेला बखतमा म्यानमारका सैनिक शासकहरूले भारतसँग पनि यथेष्ट सहयोग लिएको नजिर पनि देखिन्छ । तैपनि कूटनीति कमजोर कडीमा हान्ने अस्त्र पनि भएकाले गर्दा चीनले म्यानमारमा आप्mनो पकड बढनबित्तिकै भारतका उत्तरपूर्वी राज्यहरूको गतिविधिमा आप्mनो रणनीति अगाडि बढाउन सक्ने सम्भावनालाई इन्कार गर्न सकिँदैन । दक्षिण एसियामा श्रीलंकाले भारत पहिलेको नीति, बंगलादेशले भारतको लगानीका लागि लिएको नीति, नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टीको आन्तरिक कलहले गर्दा अपेक्षाकृत दक्षिण एसियामा चीनको पहुँच र पकड कमजोर भएको देखिन्छ । त्यसकारण गलवानलगायत उत्तरपूर्वी राज्यमा भारतलाई दबाब दिन चीनले एउटा नयाँ साथ अगाडि बढिरहेको छ ।

तदनुरूप भारतसँग बोर्डर भएका क्षेत्रहरूमा ६ सय ८० गाउँहरू बस्ती बसाएर चीनले एउटा दीर्घकालीन सोच अगाडि बढाएको छ । अर्कोतर्फ गलवानमा भारतले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थनलाई पुँजीकृत गर्दै गलवान घाटीमा आप्mनो स्थानलाई सुदृढ गरेको देखिन्छ । सन् १९९३, सन् १९९६, सन् २००५ र सन् २०१६ मा चीनसँग भएको सम्झौतालाई अक्षरशः पालन गर्न अपिल गर्दै भर्खरै भारतका परराष्ट्र मन्त्री डा. जयशंकरले आठ सूत्रीय समाधनको लागि चीनसमक्ष प्रस्ताव राखेका छन् । डा. जयशंकरको प्रस्तावलाई चीनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका मुखपत्र गलोबल टाइम्सले सकारात्मक रूपमा लिएका छन् ।

भारतका सामरिक जानकार जयदेव रनाडेले चीनको कूटनीतिप्रति शंका व्यक्त गर्दै भनेका छन् कि भारत र चीनले बोर्डर समस्यालाई समाधन नगरेसम्म कुनै पनि द्विपक्षीय सम्बन्ध दिगो हुन सक्दैन । त्यस्तै जेएनयूका विज्ञ श्रीकान्त कोडापल्लीले डा. जयशंकरको कूटनीतिक दृष्टिलाई प्रशंसा गर्दै चीनलाई मानवीय मूल्य र मान्यताको परिधिभित्र ल्याएर द्विपक्षीय समस्यालाई सम्बोधन गर्नुपर्ने धारणा राखेका गरेका छन् ।

भर्खरै म्यानमारको सैनिक कुले भारत र चीनको सम्बन्धमा कटुता बढ्न सक्ने सम्भावनालाई पनि नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन भन्ने तर्क भारतका पूर्वराजदूत विष्णु प्रकाशको रहेको छ । आउने दिनमा म्यानमारमा सैनिक सत्ताको वर्चस्व बढ्नेबित्तिकै सैनिक रसायनअन्तर्गत पाकिस्तान, म्यानमार र चीनको गठजोड र गठबन्धन बलियो हुन सक्छ तर बदलिदो परिवेशमा मानवीय चेतनालाई लामो समयसम्म मानमर्दन गर्न सकिँदैन । तसर्थ प्रजातान्त्रिक ज्वारभाटाको विस्फोट हुनेबित्तिकै म्यानमार प्रजातान्त्रिक गठबन्धनतिर जान सक्ने सम्भावनालाई पनि इन्कार गर्न सकिँदैन ।

(Visited 90 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

सुनसरीमा सेना परिचालन

इटहरी । सुनसरीमा सेना परिचालन गरिएको छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालयले शुक्रबार मध्यरातिदेखि जेठ १५ गतेसम्म लागू हुनेगरी फलफूल, तरकारी, माछामासु तथा दूध डेरी...

काेराेना नियन्त्रणका लागि सहकार्यका साथ अघि बढन युवा संघकाे अपिल

  काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) निकटको युवा संघ नेपालले कोरोना भाइरसको नियन्त्रण, व्यवस्थापन तथा न्यूनीकरणका लागि हातेमालो गर्दै सहकार्यका साथ अगाडी बढन युवाहरुमा...

“सेतो सिपाही”

कोभिडले थला परेर काम गर्न नसक्ने मेरी आमाको फोक्सोमा एक मुठी अक्सिजन भर्न तिमीले एक रफ्तारले छाति थिचिरहँदा तिम्रा कोमल औँलाहरुमा मेरी आमाको प्राण चलेको देख्छु ---------------------------- सेतो पि पि इ भित्र बाफिएको जिन्दगी...

बुधबारबाट अरुण तेस्रोको काम ठप्प

संखुवासभा । संखुवासभाको निमार्णाधीन ९ सय मेगावाटको अरुण तेस्रो जलविद्युत परियोजनाको विद्युत् गृहस्थलको काम बुधबारबाट अवरुद्ध भएको छ । सुरुङ भित्र मजदुरको मृत्यु भएपछि...

१ सय १९ सिलिन्डर एयर लिफ्टबाट ल्याइयो

काठमाडौं । गृह मन्त्रालयले कोरोना महामारीबाट उत्पन्न परिस्थितिमा अक्सिजन अभाव हुन नदिन सक्रियता बढाएको छ ।गृह मन्त्रालयले मोरङ र सुनसरीमा रहेका विभिन्न अक्सिजन प्लान्टबाट...

साताका लोकप्रिय समाचार

उफ ! ‘माछो माछो भ्यागुतो’ भो

अहिले नेतृत्वमा रहेका राजनीतिक दल र नेतागणका लागि लोकतन्त्र बाँदरको हातमा नरिवलजस्तो भएको छ । दलका शीर्ष भनिने नेतागण देशका विकास र सुशासनको तगारो...

कोरोना महामारी र खोपको विश्व राजनीति

काठमाडौँ । कोभिड–१९ को जीवाणुले विश्वभरिका देशलाई डस्न थालेको ठ्याक्कै डेढ वर्ष भयो । सन् २०२० को डिसेम्बरमा चीनको वुहानबाट उत्पत्ति भएको भनिएको यो...

राजनीतिक अन्योलता कायमै

देशमा रजनीतिक अन्योलता कायमै रहेको बेला ‘वेटिङ गभरमेन्ट’का रूपमा रहेको नेपाली कांग्रेस अझै पनि स्पष्ट कार्यदिशा निर्माण गरी अगाडि बढ्न सकिरहेको छैन । त्यसका...

झलनाथ खनाल काेराेना जितेर घर फर्किए

काठमाडाैं ।  नेकपा (एमाले)का वरिष्ठ नेता झलनाथ खनाल आज निको भई घर फर्किएका छन् । कोभिड–१९ सङ्क्रमित भएपछि यही वैशाख १८ गते नर्भिक इन्टरनेशनल...

गाउँलाई कोरोनाबाट बचाउन नाकामा युवाहरूको चौकीदारी

लमजुङ । लमजुङको ग्रामीण पर्यटकीय गन्तव्यको स्मार्ट भिलेज घलेगाउँमा कोरोना संक्रमण बढ्दै गएपछि उच्च सतर्कता अपनाउन थालिएको छ । घलेगाउँलाई कोरोना भाइरस(कोभिड– १९)को दोस्रो...

ट्रेन्डिङ

देश र जनताप्रति उत्तरदायी बन्नुपर्छ

एक जना शिक्षकले घरमा भेट्न आएका आफ्ना विद्यार्थीहरूलाई कागजका टुक्राहरू जोडेर आफ्नो देशको नक्सा बनाउन भने । विद्यार्थीले धेरैबेर प्रयास गर्दा पनि ती टुक्राहरू...

कांग्रेसका पुराना नेता रामबाबु प्रसाईंकाे निधन

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको पहिलो पुस्ताका नेता रामबाबु प्रसाईं (खनुपरुदे) को ९९ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । उच्च ज्वरो तथा श्वासप्रश्वासमा समस्या आएपछि...

हुलाकी सडकको काम गुणस्तरहीन : प्रभु साह

  गौर । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) प्रदेश नम्बर २ का अध्यक्ष प्रभु साहले हुलाकी सडकको काम गुणस्तरहीन भइरहेको भन्दै आपत्ति जनाएका छन् । आइतबार...

भारतमा कोरोना संक्रमितको संख्यामा दिनदिनै नयाँ रेकर्ड, एकै दिन चार लाख १४ हजार संक्रमित

नयाँ दिल्ली । कोरोनाभाइरस (कोभिड–१९) महामारीको दोस्रो लहरको सङ्कट व्यहोरिरहेको भारतमा विगत २४ घण्टाको अवधिमा चार लाख १४ हजार नयाँ सङ्क्रमित फेला परेका छन् ।...

अभिनेतालाई म्युजिक भिडियोमा मागे जति पारिश्रमिक

काठमाडौं । म्युजिक भिडियोमा निकै कम देखिने अभिनेता दयाहाङ राईले दुई महिनायता पाँचवटा म्युजिक भिडियोमा अभिनय गरिसकेका छन् । उनले मिलन चाम्सको निर्देशनमा लकडाउन...

सहमति खोज्न ओली र प्रचण्डबीच छलफल

काठमाडौँ । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को आन्तरिक विवादमा सहमति खोज्न आज पनि प्रधानमन्त्री एवं अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल...

रोनाल्डो मड्रिडमै रोकिए

मड्रिड । इटालियन क्लब युभेन्टसका पोर्चुगिज फरवार्ड क्रिस्टियानो रोनाल्डो स्पेनमै रोकिएका छन् । आफ्नो निजी विमानबाट क्लबको प्रशिक्षणमा सामेल हुन इटाली जाने प्रयास गरे...

सुदूरपश्चिममा कोरोना संक्रमितको संख्या १८८६ पुग्यो

डडेल्धुरा । सुदूरपश्चिम प्रदेशमा एकै दिन २ सय १९ जनामा कोरोना पुष्टि भएपछि जम्मा संक्रमितको संख्या १ हजार ८ सय ८६ पुगेको छ ।...

सिद्धार्थ राजमार्ग चैत १ देखि दैनिक ८ घण्टा बन्द हुने

रामपुर । पाल्पा–बुटवल सडकखण्डअन्तर्गतको सिद्धार्थ राजमार्ग दैनिक आठ घण्टा बन्द हुने भएको छ । राजमार्गको घुम्ती कटान गरेर सडक स्तरोन्नति गर्न आगामी चैत १...

करका दायरा बिस्तार र कर चुहावटको क्षेत्रमा नियन्त्रण जरुरी : अर्थमन्त्री पौडेल

काठमाडौं । अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले समग्र राजस्वको संरचनामा आन्तरिक राजस्वको अंशमा अभिवृद्धि गर्न करका दायरा बिस्तार र कर चुहावटको क्षेत्रमा नियन्त्रण गर्न जरुरी भएको...

कतारमाथि प्रतिबन्धको चौथो वर्ष प्रवेश, गतिरोध अझै जारी

दोहा । खाडी राष्ट्र कतार र साउदी अरेबियाको अग्रसरतामा निर्मित गठबन्धनबीच बनेको तिक्ततापूर्ण शत्रुता यही शुक्रबार चौथो वर्षमा प्रवेश गर्दैछ । यी दुई पक्षबीचको...

मेस्सीलाई रातो कार्ड

म्याड्रिड । स्पेनिस सुपर कपको उपाधि एथलेटिक बिल्बाओले जितेको छ । बार्सिलोनाविरुद्ध अतिरिक्त समयमा गोल ठोक्दैन बिल्बाओले उपाधि जितेको हो । खेल अतिरिक्त समयमा...

ई-पेपर

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 155 times, 1 visits today)