Friday, June 18, 2021
Home खेल नेपालले किन र केका लागि खेल्ने ?

नेपालले किन र केका लागि खेल्ने ?

दिवाकरलाल अमात्य,

नेपाली खेलकुद बजार र लगानी
पश्चिमी मुलुकहरुमा जस्तो नेपाली खेलकुद क्षेत्रमा कति खर्च भैरहेको छ भन्ने वारेमा तथ्याङ्क खोज्ने काम निक्कै गाह्रो हुन्छ । नेपाल सरकारका बिभिन्न निकायहरुले आ–आफ्नो ढंगले खेलकुदको क्षेत्रमा लगानी गरीरहेको पाईन्छ । नेपालको खेलकुद क्षेत्रमा सबै भन्दा ठूलो रकम प्रत्यक्ष रुपमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषदको मार्पmत खर्च भैरहेको पाईन्छ । रा.खे.प. स्रोतका अनुसार विगत दश बर्षको खेलकुद बजेट निम्न तालिकबाट प्रष्ट देख्न सकिन्छ ।

आर्थिक बर्ष खेलकुदको बजेट २ अरब ७४ करोड बिनीयाजन गरको छ र जन यरोपको भन्दा निकै बढी हो र देशको संपर्न वजेटको १.७१ प्रतिशट हन्छ यो निकै चनौति हन्छ । १ सय ६८ सय स्थानमा खेल ग्रामको निर्माण गर्ने लक्ष लिए पनि दक्ष्य प्रशिक्षक खेल खेल्ने संकार भएन भने र अर्को बर्ष मर्मट संभार बजेट आएन भने लथालिगं हने परिसर्थि हनसक्छ । त्यस्तै देशको बिभिन्न स्चथामा हाइ अल्टिच्ड खेल सेन्टर निर्मान गर्ने भएतापनि हाम्रो देशमा दक्ष्य लिए पनि त्यस्को संचालनको निम्ति प्रशिक्षक र बायोकेमिट्रिका प्रविधिक अनभव प्राप्ट जनशत्ति छैनन् ।

विश्वका विकसित र औद्योगिक देशहरुले आफ्नो कुल ग्रार्हस्थ उत्पादनको कति प्रतिशत आय खेलकुदमा लगानी गरेको छ र त्यस्को दाँजोमा नेपाली खेलकुद क्षेत्रमा कति सरकारले प्रत्यक्षरुपमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषदकोलागि बिनियोजित बजेटसंग तुलना गर्नु उचित र युक्तिसंगत हुदैन कारण उनीहरुले खेलकुदलार्र्ई हेर्ने दृष्टिकोण र नेपाल सरकारले खेलकुदलार्ई दिएको महत्वमा ज्यादै भिन्नता पाइन्छ ।

आर्थिक बर्ष २०६१-६२ मा नेपाल सरकारलको कुल बजेटबाट राष्ट्रिय खेलकुद परिषदलार्ई ८ करोड ३० लाख बजेट दिएको थियो जुन कुल बजेटको शुन्य दशमलब शुन्य सात प्रतिशत मात्र हुन्छ । नेपाल सरकारको बजेटको आकारमा बृद्धि संगसंगै राष्ट्रिय खेलकुद परिषदलार्ई दिने बजेटमा बृद्धि भएता पनि प्रतिशतको आघारमा ०.२ प्रतिशत पनि विनियोजित भएको पाइन्दैन । आर्थिक बर्ष २०६५-६६ र २०६८-६९ का बर्षहरुमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषदलार्ई दिएको बजेट क्रमशः करीब ४५ करोड (०.१९ प्रतिशत) र ६५ करोड (०.१८ प्रतिशत) पाचौं र छैटौं बृहत राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता आयोजना भएको कारणले बद्धि भएको पाइन्छ, अन्यथा राष्ट्रिय खेलकुद परिषदलार्ई सरकारको तर्फवाट दिइने बजेटलार्ई अति न्युन मान्नु पर्दछ ।

नेपाल सरकारका अन्य मंन्त्रालयहरु जस्तै; गृह मंन्त्रालय अन्तर्गत नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी अन्तर्गत खेलकुदमा प्रत्यक्ष लगानी भैरहेको पाइन्छ । त्यस्तै रक्षा मंन्त्रालय अन्तर्गत नेपाली सेनाको आफ्नै खेलकुद प्रतियोगिताको संरचनाका अन्तर्गत खेलडी तयारी गर्न र प्रतियोगितामा सहभागिताको निम्ति देशको लगानी भएको अवश्य छ । त्यस्तै स्थानिय विकास मंन्त्रालय अन्तर्गत क्षेत्रिय विकास, जिल्ला विकास, महा–नगरपालिका नगरपालिका, गाँउ विकास समिति मार्फत खेलकुदमा लगानी भैरको पाइन्छ । शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत विभिन्न विद्यालयहरुले जिल्ला, क्षेत्रिय र राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरुमा आफ्ना विद्यार्थिहरुको तयारी र प्रतियोगितामा सहभागिताको निम्ति खर्च भैरहेको पाइन्छ ।

विद्यालयहरु स्वयमको आन्तरीक रुपमा खेलकुद शुल्क लिएर अप्रत्यक्ष रुपमा अभिभावकहरुको ठुलो लगानी गरेको हुन्छ । अस्का अतिरिक्त विभिन्न राजनैतिक पार्टीहरुले आ–आफ्नै भातृ संगठनहरुले समाजका विभिन्न वर्गवाट चन्दा र प्रायोजनको मार्फत खेलकुदका कार्यक्रमहरु संचालन गरेर खर्च गर्ने नयाँ सस्कारको विकास गरेको पाइन्छ । यस्ता यावत संपुर्ण आर्थिक लगानीको लेखाजोखा गर्न निकै गाह्रो काम हुन्छ र यि सम्पूर्ण खर्च पा लगानीको प्रतिफल देश र जनताले के कस्तो पाइरहेको छ भन्ने वारेमा अनुसन्धान र विश्लेषण गर्ने काम निक्कै चुनौति पुर्ण हुनेछ ।

स्वास्थ्यका लागि खेलकुद
स्तंम्भकारले अमेरीका, बेलायत,अस्ट्रेलिया, ब्रजिल, जापान,जर्मनी, फ्राँस जस्ता विकसित अनि चीन र भारत जस्ता नब आर्थिक शक्तिहरुको खेलकुद नीति अध्ययन गर्दा के निश्कर्ष पाइन्छ भने समश्तिगत देश भर खेलकुदको क्रियाकलापमा बृद्धि गर्ने मुल उद्देश्य खेलकुदको माध्यमवाट जनतालार्र्ई स्वस्थ्य बनाइ उनीहरुलार्ई उत्पादकत्व क्षमतालार्र्ई बृद्दि गर्ने र यस्को सथसाथै स्वास्थ्य खर्चमा कमि ल्याउने रहेको पाइन्छ ।

तर हाम्रो देशमा खेलकुदको कृयाकलाप वा खेलकुदको प्रतियोगिता संचालनको उद्देश्य र सोचाइमा फरक पाईन्छ– हामी खेलाडी तयार पार्ने र अन्तराष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागि गराई देशको लागि पदक जित्ने । मुल उद्देश्य नै गलत छ । च्याम्पियन खेलाडी जन्मने भन्ने कुरा हजारौं खेलाडीहरु नियमित प्रशिक्षणमा भएको खण्डमा बाइप्रोडक्टको रुपमा आउने प्रक्रिया हो । उदाहरणको रुपमा एथलेटिक्स, ब्याडमिण्टन, तेबल तेनिस र अन्य थुर्पै खेलहरुमा नियमित प्रशिक्षणमा लाग्ने सय जना खेलाडीहरु पनि छैनन् अनि राम्रा खेलाडीहरु कहाँ वाट जन्मन्छन् । तथ्याङ्कशात्रमा राम्रो कहावट छ–स्याम्पल साइज नै स्यानो छ भने त्यसवाट आउने नतिजा राम्रो हुदैन ।

खेलकुदको माध्यमवाट देशकै पैसा बचाउने
देशका जनताहरु जति बढी खेलकुद कृयाकलापमा लाग्ने हुन्छन् जनताको स्वास्थ्य उपचार खर्च पनि त्यति नै धट्न जाने हुन्छन् । केहि बर्ष पहिले बेलायत सरकारलार्ई निकै ठुलो समस्या भएछ कारण अदि त्यहाँको स्वास्थ्य उपचार खर्चमा हरेक वर्ष बृद्दि र्भरहकोलार्ई बेवास्ता गर्ने हो भने ५० बर्ष पछि सरकारको संपुर्ण बजेट नै त्यसैमा खर्च हुने अनुमान लगाए र त्यस्लार्ई रोक्ने उपाए नै बढी भन्दाबढी प्रतिसत जनतालाई खेलकुद कृयाकलापमा आकर्सित गर्न छुट्टै खेलकुद नीति तर्जुमा गरेको र विद्यलयमा अनिवार्य एकसय अस्सी मिनेट प्रति हप्ता खेलाउनु पर्ने नीति कार्यान्वयन गरे ।

हामीलार्ई थाहा छ कि मघुमेह भएका मानिसहरुलार्ई सामान्य हिँडाइ एक प्रहारको औषधी नै हो । मधुमेह नभएकाहरुले नियमित खेलकुद क्रियाकलाप गरेको खण्डमा मधुमेह हुने अवस्थालार्ई पछाडी ढकेल्न सक्दाछौं । मधुमेह एउटा उदाहरण मात्र हो –खेलकुदको माध्यमबाट अन्य धेरै प्रकारका रोगहरुवाट मानिसलार्ई बचाउन सकिन्छ र अदृश्य रुपमा देशको धेरै पैसा बचाउन सकिन्छ ।
अमात्य खेलकुद अनुसन्धान विज्ञ हुन् ।

(Visited 111 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

जसपामा विवाद झन्झन् चर्किँदै

काठमाडौं । जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) संघीय परिषद्का अध्यक्ष डा. बाबुराम भट्टराई र अध्यक्ष उपेन्द्र यादव समूहले पार्टी आधिकारिताका लागि निर्वाचन आयोगमा सशरीर उपस्थित...

युरोकपः बेल्जियम र नेदरल्यान्ड नकआउट चरणमा

कोपनहेगन । सत प्रतिशत नतिजा निकाल्दै बेल्जियम र नेदरल्यान्ड युरोकप फुटबलको अन्तिम १६ अर्थात् नकआउट चरणमा प्रवेश गरेका छन् । समूह 'बी' बाट बेल्जियम...

बाढीपहिरो जोखिमबाट बच्न भौगर्भिक अध्ययन जरुरी

अहिले पनि सिन्धुपाल्चोकलगायतका भूबनोट कमजोर भएका जिल्ला बाढी तथा पहिरोबाट निकै प्रभावित भएका छन् । यी जिल्लामा २०७२ सालको भूकम्पपछि लगातार धनजनको क्षति हुँदै...

महाव्याधि र विपदमा पनि कुर्सीकै झल्को !

देश झन्डै ढेड वर्षदेखि नै कोरोना भाइरसको संक्रमणबाट प्रभावित छ । नागरिक प्रताडित छन् भने ८ हजार ५ सय बढी मृत्यु वरण गर्न बाध्य...

प्रदेश सरकारको प्रभावकारिता

‘सरकारै सरकार ७ सय ६१ सरकारको देश’ ‘एक नागरिक तीन तहका सरकारको शासन’, ‘तीन तहका सरकारलाई कर भुक्तानी गर्ने एक नागरिक’, ‘तीन तहका सरकार...

साताका लोकप्रिय समाचार

भैंसी व्याएपछि १० हजार पुरस्कार, सुत्केरी भैंसीले भत्ता पाउने

काभ्रेपलाञ्चोक । किसानलाई पशुपालनमा आकर्षति गराउन जिल्लाको नमोबुद्ध नगरपालिकाले किसानलाई अनुदानमा भैंसी वितरण गरेको छ । नगरपालिकाले पशुपालनबाट किसानको आयस्तर वृद्धि गर्न अनुदानमा उन्नत...

सर्वोच्चलाई प्रधानमन्त्रीको जवाफ : अदालतले प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न सक्दैन

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले अदालतले प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न नसक्ने दाबी गरेका छन् । सर्वाेच्चको आदेशपछि अदालतमा लिखित जवाफ दिएका प्रधानमन्त्री ओलीले अदालतले...

कांग्रेस महाधिवेशन भदौ १६ देखि

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसले पार्टीको १४ औं महाधिवेशन आगामी भदौ १६ देखि १९ गतेसम्म गर्ने निर्णय गरेको छ । पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा निवास...

द्वन्दमा छाेरा गुमाएकी आमा भन्छिन्, मेरो जस्तै पीडा अरूले नभोगून्

  दैलेख (नौमुले) । नौमुले–३ गोपेनीकी नन्दकली रोकाया अहिले ६४ वर्षकी भइन् । १९ वर्षको उमेरमा विवाह बन्धनमा बाँधिएकी नन्दकलीले विवाहपछि लगातार चार सन्तान जन्माइन्...

ट्रेन्डिङ

लयमा समात्दै पीएसजी

पेरिस । सुरुवाती दुई खेल गुमाएर दबाबमा देखिएको फ्रान्सेली लिग च्याम्पियन पेरिस सेन्ट जर्मेन (पीएसजी)ले लगातार दोस्रो जित दर्ता गरेको छ । तेस्रो खेलमा...

आगामी तीन दिन देशभर वर्षा हुने

काठमाडौँ । मनसुनी न्यून चापीय प्रणालीको प्रभावले आज देशभर आंशिकदेखि सामान्य बदली रही देशको अधिकांश स्थानमा हल्कादेखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको जल तथा मौसम...

सप्तरीमा कोरोनाबाट मृत्यु भएका बृद्धका कामदारसहित ३ जनामा संक्रमण

सप्तरी । पाँच दिनअघि कोरोना संक्रमणबाट मृत्यु भएका सप्तरीका प्रतिष्ठित व्यवसायी रामकृष्ण दासको सहकर्मी तथा पसलमा काम गर्ने कामदारसहित सोमबार तीन जनामा कोरोनामा संक्रमण...

करेन्ट लागेर मृत्यु

जनकपुरधाम । धनुषामा करेन्ट लागेर एक जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको छ । धनुषाको मिथिला बिहारी नगरपालिका वडा नं.५ ललिया पुर्वारी टोलस्थित बेल्ही बाण नजिक आफ्नो...

पहिरोका कारण नारायणगढ–मुग्लिन सडक अवरुद्ध

मुग्लिन । पहिरोका कारण नरायणगढ–मुग्लिन सडक अवरुद्ध भएको छ । यस सडकखण्डअन्तर्गत शनिबार साँझ चितवनको इच्छाकामना–६ स्थित चोरखोलामा सुक्खा पहिरो खस्दा सडक दुईतर्फी अवरुद्ध...

अर्थमन्त्री पौडेलद्वारा ब्रोकर कमिसन घटाउन निर्देशन

काठमाडौं । अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले पूँजी बजारको विभिन्न पक्षहरुलाई मध्यनगर राखी ब्रोकर कमिसन घटाउन निर्देशन दिएका छन् । अर्थ मन्त्रालयमा आयोजित बैठकमा अर्थमन्त्री पौडेलले ब्रोकर...

विश्व बैंकद्वारा २२ अर्ब ८२ करोड ऋण सहयोग

काठमाडौं । विश्व बैंकले भूकम्पपछि बस्ती पुनर्निर्माण परियोजना कार्यान्वयन गर्न नेपाल सरकारलाई रु २२ अर्ब ८२ करोड ऋण सहयोग उपलब्ध गराउने भएको छ ।...

आशावादिता सञ्चार गर

कोरोना भाइरसबाट देशभर संक्रमित संख्या जम्मा ३० जना रहे पनि परीक्षण कार्यमा तीव्रता दिँदै गर्दा नयाँ संक्रमितको संख्यामा बढोत्तरी हुँदै जाँदा आमजनमानसमा केही कौतुहलपूर्ण...

संवैधानिक निकायका नियुक्तिविरुद्ध सभामुख सापकोटा सर्वोच्चमा

काठमाडौं । संवैधानिक परिषदद्वारा विभिन्न संवैधानिक आयोगहरुमा गरिएको नियुक्ति बदर गर्न माग गर्दै सभामुख अग्नि सापकोटाले सर्वोच्चमा रिट दर्ता गराएका छन् । संसदीय सुनुवाइ...

कोरोना त्रास : उद्घाटन नगरी फर्किए मन्त्री पोखरेल

जलेश्वर । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गिरीराजमणि पोखरेल महोत्तरीको एक कार्यक्रमको उद्घाटन नगरी फर्किएका छन् । आज उनले मटिहानी नगरपालिकामा अवस्थित याज्ञवल्क्य लक्ष्मीनारायण विद्यापीठको नवनिर्मित...

चित्रगुप्तको हातमा राखिएको कलम ८५ हजारमा लिलामी

राजविराज । चित्रगुप्त भगवानको हातमा राखिएको कलम ८५ हजार ५ सय ५५ रुँपैयामा लिलामी भएको छ । उक्त कलम यसपल्ट राजविराज–८ की रश्मि दत्तले...

संसदमा संविधान संशोधन प्रस्ताव पेश हुँदै

काठमाडौं । संसदमा दर्ता गरिएको संविधान संशोधन प्रस्ताव आजको प्रतिनिधिसभा बैठकमा पेश हुने भएको छ । आज ११ बजेपछि बस्ने प्रतिनिधिसभा बैठकमा कानुन, न्याय...

ई-पेपर

1

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 175 times, 1 visits today)