कपिलवस्तु । आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा कपिलवस्तु निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ मा चुनावी माहोल दिनप्रतिदिन तात्दै गएको छ। अनुभवी राजनीतिक व्यक्तित्व, पार्टी संगठनमा बलियो पकड भएका उम्मेदवार, नयाँ राजनीतिक शक्ति तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू एउटै मैदानमा उत्रिएपछि यस क्षेत्रको चुनावी समीकरण निकै रोचक र बहुआयामिक बनेको छ। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार परम्परागत दलहरूको प्रभाव, मतदातामा बढ्दो परिवर्तनको चाहना र नयाँ राजनीतिक विकल्पको उपस्थितिले कपिलवस्तु–१ यसपटक राष्ट्रिय स्तरमै ध्यान तान्ने निर्वाचन क्षेत्र बन्ने संकेत देखिएको छ।
यस निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट दुई पटक प्रतिनिधिसभा सदस्य भइसकेका अत्तहर कमाल मुसलमान पुनः चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन्। लामो राजनीतिक अनुभव, स्थानीय तहमा बनाएको जनसम्पर्क र पार्टीको संगठनात्मक संरचनालाई आधार बनाएर उनले मतदातासँग पुनः समर्थन मागिरहेका छन्। कांग्रेसले यस क्षेत्रलाई आफ्नो परम्परागत प्रभाव रहेको निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा हेर्दै आएको छ र मुसलमानको उम्मेदवारीलाई निरन्तरता तथा स्थायित्वको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। चुनावी अभियानमा उनले विकास, सामाजिक समावेशिता र क्षेत्रीय पूर्वाधार सुधारलाई प्राथमिक एजेन्डा बनाएको देखिन्छ।
यसैबीच नेकपा (एमाले) ले संविधानसभा सदस्य भइसकेका विश्राम प्रसाद थारुलाई उम्मेदवार बनाएको छ। एमालेले पार्टी संगठनको मजबुत संरचना, कार्यकर्ता परिचालन र चुनावी रणनीतिलाई बलियो बनाउँदै क्षेत्र नम्बर १ मा प्रतिस्पर्धा थप तीव्र बनाएको छ। विगतको राजनीतिक अनुभव र संगठनात्मक क्षमता भएका थारु स्थानीय स्तरमा परिचित नेता भएकाले एमाले समर्थकबीच उत्साह देखिएको छ। पार्टी स्रोतका अनुसार एमालेले यस क्षेत्रमा मत आधार विस्तार गर्ने रणनीति अपनाएको छ, जसका लागि स्थानीय मुद्दालाई प्राथमिकता दिइएको छ।
वामपन्थी राजनीतिक धाराको प्रतिनिधित्व गर्दै नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) बाट कृष्ण बहादुर कुँवर पनि चुनावी मैदानमा छन्। वाम मतदातालाई एकीकृत गर्दै आफ्नो राजनीतिक आधार बलियो बनाउने प्रयासमा नेकपा सक्रिय देखिएको छ। बहुदलीय प्रतिस्पर्धाको अवस्थामा वाम मत विभाजनको असर कस्तो पर्छ भन्ने प्रश्न पनि यस क्षेत्रको चुनावी विश्लेषणमा महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।
यसपटकको चुनावी समीकरणमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उपस्थिति पनि उल्लेखनीय मानिएको छ। अधिवक्ता मोहन आचार्य रास्वपाबाट उम्मेदवार बनेपछि चुनावी प्रतिस्पर्धाले नयाँ मोड लिएको छ। परम्परागत राजनीतिक दलको विकल्प खोज्ने मतदातालाई लक्षित गर्दै उनले अभियान अघि बढाएका छन्। विशेषगरी युवा मतदाता र परिवर्तन चाहने समूहबीच रास्वपाको प्रभाव विस्तार हुने सम्भावनालाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले चासोका साथ हेरिरहेका छन्। नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदयले परम्परागत दलहरूको मत आधारमा केही हदसम्म असर पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यसैगरी स्वतन्त्र उम्मेदवार आशिष शर्माले पनि चुनावी अभियानलाई आक्रामक बनाएका छन्। घरदैलो कार्यक्रम, सामाजिक सञ्जालमार्फत सक्रिय प्रचार र युवापुस्तालाई केन्द्रमा राखेर उनले चुनावी मैदानमा फरक शैली प्रस्तुत गरेका छन्। परम्परागत दलप्रति निराश मतदातालाई आकर्षित गर्ने प्रयासमा उनी देखिन्छन्। स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको भूमिका कतिपय अवस्थामा निर्णायक बन्न सक्ने भएकाले शर्माको उम्मेदवारीलाई पनि महत्वका साथ हेरिएको छ।
यस क्षेत्रबाट राष्ट्रिय जनमोर्चाका माधव भाट क्षेत्री सहित मधेशवादी दल र अन्य साना राजनीतिक शक्तिहरूका उम्मेदवार पनि मैदानमा छन्। यद्यपि, प्रचारप्रसारको स्तर, सार्वजनिक बहस र राजनीतिक गतिविधिलाई हेर्दा मुख्य प्रतिस्पर्धा भने नेपाली कांग्रेस, नेकपा (एमाले), नेकपा, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र स्वतन्त्र उम्मेदवारबीच केन्द्रित हुने देखिएको छ।
चुनावी माहोलमा स्थानीय मुद्दाहरू पनि महत्वपूर्ण रूपमा उठिरहेका छन्। रोजगारी सिर्जना, कृषि विकास, शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच, सडक पूर्वाधार सुधार, औद्योगिक विकास र युवापलायन रोक्ने विषय मतदाताको प्राथमिकतामा परेको देखिन्छ। उम्मेदवारहरूले आ–आफ्नो चुनावी एजेन्डामा विकास र सुशासनलाई जोड दिए पनि मतदाताले व्यवहारिक योजना र परिणाममुखी नेतृत्व खोजिरहेको स्थानीय विश्लेषकहरू बताउँछन्।
कपिलवस्तु–१ को चुनावी प्रतिस्पर्धालाई हेर्दा अनुभव र संगठनात्मक शक्ति विरुद्ध नयाँ राजनीतिक विकल्प तथा परिवर्तनको चाहनाबीचको संघर्ष स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। एकातिर पुराना दलहरू आफ्नो स्थापित आधार जोगाउने रणनीतिमा छन् भने अर्कोतिर नयाँ शक्ति र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले मतदातालाई नयाँ विकल्पको रूपमा आकर्षित गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। बहुकोणीय प्रतिस्पर्धाले अन्तिम परिणामको अनुमान गर्न कठिन बनाएको छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार मत विभाजन, दलगत समीकरण र अन्तिम समयमा हुने गठबन्धन वा रणनीतिक निर्णयले परिणाममा ठूलो भूमिका खेल्न सक्छ। विशेषगरी नयाँ मतदाता र युवापुस्ताको मतदान प्रवृत्ति यस क्षेत्रको नतिजा निर्धारण गर्ने प्रमुख कारक बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
कपिलवस्तु निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ यसपटक अनुभव, संगठन, विचारधारा र परिवर्तनको आकांक्षाबीचको निर्णायक राजनीतिक परीक्षणस्थलका रूपमा उभिएको छ। पुरानै राजनीतिक समीकरण दोहोरिने कि नयाँ इतिहास लेखिने भन्ने प्रश्नको उत्तर भने मतदाताको निर्णयमा निर्भर रहनेछ। आगामी फागुन २१ गते हुने मतदानले यस क्षेत्रको राजनीतिक दिशा तय गर्नेछ, जसले राष्ट्रिय राजनीतिक परिदृश्यमा समेत प्रभाव पार्ने सम्भावना रहेको छ।
