काठमाडौं । फुटबलका सर्वकालीन महान् खेलाडी लियोनेल मेस्सी ‘फिफा विश्वकप २०२६’क्रममा मैदानभित्रको प्रदर्शनका कारण मात्र चर्चामा रहेनन्, उनको सुरक्षालाई लिएर उत्पन्न गम्भीर घटनाका कारण पनि चर्चा चुलिएको छ । विश्वकपक्रममा मेस्सीलक्षित बम विस्फोटदेखि सशस्त्र आक्रमणसम्मका धम्की आएको विवरण सार्वजनिक भएपछि विश्व फुटबलमा नयाँ तरंग पैदा भएको हो ।

यस्तो छ, अमेरिकी प्रहरीको खुलासा

विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमद्वारा सार्वजनिक विवरणअनुसार ‘प्रहरी डोजियर’मा विश्वकप २०२६ क्रममा मेस्सीसहित विभिन्न चर्चित खेलाडी, रेफ्री तथा अधिकारीलक्षित धम्की र सुरक्षा जोखिमका घटना उल्लेख छन् । तीमध्ये अर्जेन्टिनाका कप्तान मेस्सीसँग सम्बन्धित केही घटनालाई सुरक्षा निकायले विशेष संवेदनशीलरूपमा लिएको छ । सार्वजनिक विवरण ‘प्रहरी डोजियर’ तथा त्यसलाई उद्धृत गर्ने सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टमा आधारित छन् । यहाँ उल्लेख सबै धम्की ‘वास्तविक आक्रमण तयारी थिए वा धम्की दिने व्यक्तिसँग वास्तवमै हतियार तथा विस्फोटक पदार्थ थियो ?’ भन्ने पुष्टि हुन सकेका छैनन् । विश्वकपजस्तो विशाल अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताक्रममा आएका यस्ता सूचनालाई सुरक्षा निकायले सामान्य रूपमा लिएका भने छैन ।

मेस्सीलक्षित निएको पहिलो गम्भीर घटना अर्जेन्टिनाको खेलसँग जोडिएको छ । रिपोर्टअनुसार अर्जेन्टिनाले जोर्डनसँग खेल्नुअघि टेक्सासको डलास क्षेत्रमा रहेको विमानस्थलमा एउटा फोन आएको थियो । फोन गर्ने व्यक्तिले ‘आफू अन्य दुई व्यक्तिसहित स्टेडियमतर्फ अघि बढिरहेको’ दाबी गरेका थिए । प्रहरी डोजियरलाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित समाचारअनुसार ती व्यक्तिले ‘आफूहरूसँग घरेलुरूपमा बनाइएका विस्फोटक पदार्थ र एआर–१५ राइफल रहेको’ दाबी गरेका थिए । उनले प्रहरी अधिकारी तथा दुवै टोलीका खेलाडीलाई निशाना बनाउने कुरा गरेको र त्यसक्रममा मेस्सीको नामसमेत लिएको प्रहरी रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

विश्वकपका खेलमा हजारौं दर्शक उपस्थित भएकाले यस्तो सूचना सुरक्षा निकायका लागि अत्यन्त संवेदनशील बनेको थियो । एउटा फोन कलमात्र भए पनि त्यसमा स्टेडियम, खेलाडी र प्रहरीलक्षित दाबी गरिएको अवस्थामा सुरक्षा संयन्त्रले सम्भावित जोखिमलाई गम्भीर रूपमा मूल्यांकन गर्नुपर्ने हुन्छ । मेस्सी विश्व फुटबलका सबैभन्दा धेरै पहिचान भएका खेलाडीमध्ये भएकाले उनको उपस्थितिमा सुरक्षा चुनौती झनै जटिल हुन्छ । उनी खेल्ने प्रत्येक खेलमा ठूलो संख्यामा समर्थकको उपस्थिति हुनेगर्छ ।

अटलान्टामा मेस्सीलक्षित अर्को धम्की
मेस्सीसँग सम्बन्धित अर्को घटना अटलान्टामा भएको अर्जेन्टिना र इजिप्टबीचको खेलसँग जोडिएको छ । रिपोर्टअनुसार खेलअघि सामाजिक सञ्जालमार्फत मेस्सीलक्षित गम्भीर धम्की दिइएको थियो । एक ‘एक्स’ प्रयोगकर्ताले स्टेडियममा प्रवेश गरेर मेस्सीलाई विस्फोट गराउने आशयको धम्की दिएको प्रहरी डोजियरलाई उद्धृत गर्दै विभिन्न सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । ती व्यक्तिले ‘आफ्नो शरीरमा चारवटा बम बाँधेर स्टेडियम प्रवेश गर्ने’ दाबी गरेको बताइएको छ ।

सामाजिक सञ्जालमा गरिएको यस्तो पोस्टलाई सामान्यरूपमा लिन सकिने अवस्था थिएन । ‘कुनै व्यक्ति वास्तवमै आक्रमण गर्ने तयारीमा छ कि वा त्रास फैलाउन खोजिरहेको छ’ भन्ने तत्काल स्पष्ट हुँदैन । सम्भावित जोखिम बेवास्ता गर्दा त्यसले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्ने भएकाले सुरक्षा निकायले यस्तो सूचना पाएपछि तत्काल प्रतिक्रिया दिनुपर्ने हुन्छ ।

यही खेलसँग सम्बन्धित अर्को सुरक्षा सूचनाले पनि अधिकारीलाई सतर्क बनाएको बताइएको छ । स्टेडियम परिसरमा राखिएका फोहोर फाल्ने कन्टेनरमा बम राखिएको दाबी गर्दै फोन आएको रिपोर्टमा उल्लेख छ । त्यसपछि सम्भावित विस्फोटक पदार्थ खोजी गर्न सुरक्षा टोली परिचालन गरिएको थियो । विशेष तालिमप्राप्त कर्मचारीसँगै विस्फोटक पदार्थ पहिचान गर्नसक्ने टोली र ‘के ९ युनिट’समेत प्रयोग गरिएको बताइएको छ । स्टेडियम तथा आसपासका क्षेत्रको खोजी गरिए पनि वास्तविक बम फेला परेको पुष्टि भएको छैन । यस घटनाले एउटा अनलाइन पोस्ट वा फोन कलले समेत विश्वकपजस्तो ठूलो प्रतियोगिताको सुरक्षा संयन्त्रलाई ‘कति ठूलो दबाबमा पार्न सक्छ ?’ भन्ने देखाएको छ ।

विश्वकपका ठूला स्टार नै किन बढी जोखिममा ?
मेस्सीमाथि आएको भनिएको धम्कीलाई व्यक्तिगत घटनाका रूपमा हेर्नुभन्दा पनि विश्व खेलकुदमा बढ्दै गएको सुरक्षा चुनौतीका रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ । विश्वस्तरीय खेलाडी अब मैदानका खेलाडीमात्र रहेनन्, उनीहरूको व्यक्तिगत जीवन, यात्रा, होटल, प्रशिक्षणस्थल र सामाजिक सञ्जाल गतिविधिसमेत करोडौंको चासोको विषय बन्छ ।

‘मेस्सी कहाँ बसेका छन् ?’, ‘कुन समय प्रशिक्षण गर्छन्, कुन विमानस्थल प्रयोग गर्छन् वा कुन स्टेडियममा खेल्छन् ?’ भन्ने जानकारी सामाजिक सञ्जाल र सञ्चारमाध्यममार्फत केही मिनेटमै विश्वभर पुग्न सक्छ । यही कारण विश्वप्रसिद्ध खेलाडीको सुरक्षा व्यवस्थापन विगतको तुलनामा निकै जटिल बनेको छ ।

विश्वकपमा खेलाडी एकबाट अर्को सहरमा यात्रा गर्छन् । होटलमा बस्छन्, प्रशिक्षणमा सहभागी हुन्छन् र खेलका लागि स्टेडियम पुग्छन् । यी प्रत्येक स्थानमा ठूलो संख्यामा मानिसको आवतजावत हुन्छ । सुरक्षाकर्मीका लागि खेलाडीनजिक पुग्न खोज्ने सामान्य समर्थक र सम्भावित जोखिम बोकेको व्यक्तिबीच फरक छुट्याउनु चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ ।

सन् २०२६ को विश्वकप अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोमा आयोजना भएकाले प्रतियोगिताको सुरक्षा व्यवस्थापन निकै जटिल थियो । तीन देशका विभिन्न सहरमा खेल सञ्चालन हुँदा ठूलो संख्यामा खेलाडी, प्रशिक्षक, अधिकारी, सञ्चारकर्मी र समर्थकको आवतजावत भएको थियो ।

यस्तो अवस्थामा एउटा देशको मात्र सुरक्षा संयन्त्र पर्याप्त हुँदैन, विभिन्न देशका सुरक्षा तथा अनुसन्धान निकायबीच सूचना आदानप्रदान र समन्वय आवश्यक हुन्छ । अमेरिकी संघीय अनुसन्धान ब्युरो अर्थात् एफबीआई र इन्टरनेसनल पुलिस कोअपरेसन सेन्टरलगायत निकायले विश्वकपसँग सम्बन्धित सुरक्षा सूचना समन्वयमा भूमिका खेलेका थिए ।

खेलाडीमाथि आउने धम्की, संदिग्ध गतिविधि, स्टकिङ, हिंसात्मक व्यवहार, अनलाइन धम्की तथा सम्भावित आतंकवादी गतिविधिजस्ता विषयमा सूचना संकलन र मूल्यांकन गरिएको बताइएको छ । यस्तो सुरक्षा प्रणालीमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती वास्तविक खतरा र झुटो धम्कीबीच फरक छुट्याउनु हो । सामाजिक सञ्जालमा कसैले लेखेको एउटा वाक्य पनि सुरक्षा अधिकारीका लागि अनुसन्धानको विषय बन्न सक्छ । धम्की झुटो साबित भए पनि त्यसको अनुसन्धान गर्न समय, जनशक्ति र स्रोत खर्च हुन्छ ।

सामाजिक सञ्जाल र खेलाडीको सुरक्षा
मेस्सीसँग सम्बन्धित घटनाले सामाजिक सञ्जालको सुरक्षा पक्ष पुनः चर्चामा ल्याएको छ । आज विश्वका चर्चित खेलाडी आफ्नै सामाजिक सञ्जालमार्फत दैनिक जीवनका गतिविधि सार्वजनिक गर्छन् । प्रशिक्षणका तस्बिर, होटल, यात्रा जानकारी, परिवारसँगका गतिविधि र खेल तालिकासम्बन्धी जानकारीले उनीहरूको स्थान पहिचान गर्न सजिलो बनाउन सक्छ ।

समर्थकका लागि यस्तो सामग्री मनोरञ्जनको विषय भए पनि सुरक्षा दृष्टिले यही जानकारी जोखिमको कारण बन्न सक्छ । कुनै व्यक्तिले खेलाडीको नियमित गतिविधि अध्ययन गरेर उनको नजिक पुग्ने प्रयास गर्न सक्छ । यसकारण विश्वस्तरीय खेलाडीको सुरक्षा अब स्टेडियमको प्रवेशद्वारमै सीमित छैन ।

डिजिटल सुरक्षा पनि शारीरिक सुरक्षाजत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ । मेस्सीलक्षित अटलान्टाको धम्कीले यही वास्तविकता उजागर गरेको छ । सामाजिक सञ्जालमा आएको धम्कीपछि स्टेडियममा सम्भावित बम खोजी गर्नुपर्ने अवस्था आउनु आधुनिक खेलकुद सुरक्षाको जटिल उदाहरण हो ।

मेस्सीसँग सम्बन्धित यी घटनाको चर्चा गर्दा महत्वपूर्ण तथ्य छुटाउनु हुँदैन । सार्वजनिक विवरणमा ‘मेस्सीमाथि वास्तविक बम आक्रमण भएको वा उनीमाथि सशस्त्र आक्रमण भएको’ उल्लेख छैन । सम्भावित आक्रमणका धम्कीमध्ये केहीका कारण सुरक्षा निकायले खोजी तथा अनुसन्धान गरेको बताइएको छ । धम्की दिने व्यक्तिसँग ‘वास्तवमै विस्फोटक पदार्थ वा हतियार थियो ?’ भन्ने प्रमाणित भएको छैन ।

विश्वकपलाई विश्वकै सबैभन्दा ठूलो खेलकुद प्रतियोगितामध्ये एक मानिन्छ । मैदानमा खेलाडी प्रदर्शन गरिरहेका हुन्छन्, समर्थक आफ्नो टोलीको समर्थनमा नाराबाजी गरिरहेका हुन्छन् र करोडौं दर्शक टेलिभिजन तथा डिजिटल प्लेटफर्मबाट खेल हेरिरहेका हुन्छन् । यही चमकदार दृश्यपछाडि ठूलो सुरक्षा संयन्त्र सक्रिय हुन्छ । खेलाडी स्टेडियम प्रवेश गर्नुअघि सुरक्षाकर्मीले आसपासको क्षेत्र जाँच गर्छन् । होटलमा उनीहरूको सुरक्षा घेरा हुन्छ । प्रशिक्षणस्थलमा पनि सुरक्षा टोली परिचालन हुन्छ । यात्राक्रममा विमानस्थलदेखि होटलसम्म उनीहरूको आवागमनमा निगरानी राखिन्छ ।

मेस्सी र रोनाल्डोजस्ता खेलाडीका हकमा यो सुरक्षा अझ कडा हुन सक्छ । उनीहरूको लोकप्रियता र सार्वजनिक पहिचानका कारण सामान्य खेलाडीको तुलनामा उनीहरूको नजिक पुग्न खोज्ने मानिसको संख्या धेरै हुन्छ । विश्वकपक्रममा सार्वजनिक सुरक्षा घटनाले यही पर्दापछाडिको सत्य बाहिर ल्याएको छ ।

मेस्सीको लोकप्रियता र सुरक्षा चुनौती
मेस्सीको नाम विश्व फुटबलसँग लगभग पर्यायजस्तै बनिसकेको छ । अर्जेन्टिनालाई विश्वकप उपाधि दिलाइसकेका मेस्सी विश्वभरका समर्थकका लागि खेलाडीमात्र होइनन्, फुटबलको प्रतीकसमेत हुन् । यही लोकप्रियताका कारण उनको सुरक्षामा सामान्यभन्दा बढी ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।

उनको एउटा सार्वजनिक उपस्थिति पनि ठूलो भीडका कारण बन्न सक्छ । सामाजिक सञ्जालमा उनको गतिविधि केही समयमै लाखौं मानिससम्म पुग्न सक्छ । लोकप्रियता जति ठूलो हुन्छ, सुरक्षा चुनौती पनि त्यति नै ठूलो हुन सक्छ । समर्थकका उत्साह र अनधिकृत पहुँचबीचको सीमा कहिलेकाहीँ निकै पातलो हुन्छ ।

अटलान्टाको खेलसँग जोडिएको धम्की र डलासमा आएको भनिएको फोनले मेस्सीजस्ता विश्वप्रसिद्ध खेलाडीलाई मैदानबाहिर ‘कस्तो सुरक्षा चुनौती हुन सक्छ ?’ भन्ने देखाएको छ ।

अब सुरक्षा व्यवस्थामाथि थप प्रश्न
विश्वकपपछि सार्वजनिक भनिएको ‘प्रहरी डोजियर’ले अन्तर्राष्ट्रिय खेल प्रतियोगिताको सुरक्षा व्यवस्थामाथि केही महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ । ‘खेलाडीलक्षित धम्कीको सूचना कसरी संकलन गरिन्छ ? सामाजिक सञ्जालमा आएको धम्कीलाई कति गम्भीरतापूर्वक लिइन्छ ? सम्भावित आक्रमणकारी पहिचान कसरी गरिन्छ ? र सबैभन्दा महत्वपूर्ण हजारौं अनलाइन धम्कीमध्ये वास्तविक जोखिम छुट्याउने प्रक्रिया कस्तो हुन्छ ?’जस्ता प्रश्न उब्जिएका छन् । यी प्रश्नको उत्तर सुरक्षा निकायका लागि भविष्यका प्रतियोगितामा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ ।

सने २०२६ को विश्वकपमा देखिएका घटनाले सुरक्षा अब स्टेडियमवरिपरि प्रहरी परिचालन गर्ने विषय नरहेको स्पष्ट पारेको छ । साइबर सुरक्षा, सामाजिक सञ्जाल निगरानी, व्यक्तिगत जानकारीको संरक्षण, होटल सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा निकायबीचको समन्वय पनि आधुनिक खेलकुद सुरक्षाको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ ।

रोनाल्डो पनि थिए सुरक्षा निगरानीमा
सन् २०२६ को विश्वकपमा सुरक्षा चिन्ता मेस्सीमै सीमित थिएन । पोर्चुगलका सुपरस्टार क्रिस्टियानो रोनाल्डो पनि सुरक्षा अधिकारीको निगरानीमा रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ । प्रहरी डोजियरलाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित रिपोर्टअनुसार फिफाका एक कर्मचारीले रोनाल्डोको बसोबाससम्बन्धी जानकारी पत्ता लगाउन खोजिरहेको एक व्यक्ति’bout सुरक्षा अधिकारीलाई जानकारी दिएका थिए । त्यसपछि रोनाल्डो बसेको स्थानसँग सम्बन्धित सुरक्षा चिन्ताका कारण एक व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिइएको बताइएको छ ।

क्यानडामा रोनाल्डो नजिक पुग्ने प्रयास गरेको अर्को व्यक्तिसम्बन्धी घटना पनि डोजियरमा उल्लेख छ । ती व्यक्तिले ‘आफू रोनाल्डोसँग सेल्फी लिन चाहेको’ बताएका थिए । यद्यपि, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताक्रममा खेलाडीको सुरक्षा व्यवस्था ध्यानमा राख्दा अनधिकृतरूपमा नजिक पुग्ने प्रयासलाई सुरक्षा निकायले गम्भीररूपमा लिनु स्वाभाविक हो ।

मेस्सी र रोनाल्डो दुवै विश्व फुटबलका सबैभन्दा चर्चित अनुहार हुन् । उनीहरू जहाँ पुग्छन्, त्यहाँ समर्थकको ठूलो भीड लाग्ने गर्छ । उनीहरूको लोकप्रियता नै कहिलेकाहीँ सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि चुनौती बन्ने गरेको छ ।

एम्बाप्पेलगायतमाथि दुर्व्यवहार
विश्वकपक्रममा फ्रान्सेली स्टार किलियन एम्बाप्पेलगायत खेलाडीले पनि अनलाइन दुव्र्यवहार तथा धम्की सामना गर्नुपरेको रिपोर्टमा उल्लेख छ । खेलमा प्रदर्शन कमजोर हुँदा वा गोल गर्ने अवसर गुमाउँदा खेलाडीमाथि समर्थकको आक्रोश पोखिनु फुटबलमा नयाँ कुरा होइन । सामाजिक सञ्जाल विस्तारसँगै यस्तो आक्रोश खेलाडीको निजी जीवनसम्म पुग्ने गरेको छ । रिपोर्टमा नर्वेका अलेक्जान्डर सोर्लोथ र उनकी पत्नीलाई पनि धम्की आएको उल्लेख छ ।

खेलमा गोल गर्ने अवसर गुमाएपछि समर्थकबाट सोर्लोथलक्षित धम्की आएको बताइएको छ । को लम्बियाका जामिन्टन क्याम्पाज तथा फ्रान्सका लुकास डिग्नेसम्बन्धी सुरक्षा घटना पनि प्रहरी अभिलेखमा उल्लेख छ । यी घटनाले खेलाडीका लागि विश्वकप मैदानमा हुने ९० मिनेटको खेलमात्र नभएको देखाउँछ । खेलको नतिजा, समर्थकका प्रतिक्रिया र सामाजिक सञ्जालमा हुने बहसले उनीहरूको व्यक्तिगत सुरक्षासम्म असर पार्न सक्छ ।

रेफ्री पनि धम्कीबाट अछुतो रहेनन्
सुरक्षा चुनौती खेलाडीमै सीमित थिएन । खेल सञ्चालन गर्ने रेफ्रीसमेत अनलाइन आक्रोश र धम्की सामना गर्न बाध्य भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ । अर्जेन्टिना र इजिप्टबीचको खेल सञ्चालन गरेका फ्रान्सेली रेफ्री फ्राँस्वा लेटेक्सियरले खेलपछि ठूलो संख्यामा धम्कीपूर्ण सन्देश प्राप्त गरेको रिपोर्टमा उल्लेख छ । उनले आफ्नो ‘ह्वाट्सएप’मा करिब ६ हजार धम्कीपूर्ण सन्देश पाएको बताइएको छ । फुटबलमा रेफ्रीको निर्णयलाई लिएर समर्थक असन्तुष्ट हुनु सामान्य हो । खेलक्रममा एउटा निर्णयले पूरै खेलको नतिजा परिवर्तन गर्न सक्छ ।

असन्तुष्टिलाई व्यक्तिगत धम्कीमा परिणत गर्नु भने खेलकुदको सामान्य आलोचनाभन्दा धेरै गम्भीर विषय हो । यस घटनाले सामाजिक सञ्जाल र तत्काल सन्देश पठाउने माध्यमले उत्पन्न गरेको नयाँ चुनौती पनि उजागर गरेको छ । खेल सकिएलगत्तै समर्थकको आक्रोश सामाजिक सञ्जालमा फैलिन्छ र केही व्यक्तिले भावनात्मक प्रतिक्रिया दिँदै धम्कीपूर्ण भाषा प्रयोग गर्न सक्छन् । यस्तो गतिविधि नियन्त्रण गर्नु अहिले सुरक्षा निकायका लागि नयाँ चुनौती बनेको छ ।

सम्बन्धित समाचार

सन्दीप पुनः नेपाली क्रिकेट टोलीको कप्तान पाकिस्तानको ब्रड पिक हिमपहिरोमा निर्मल पुर्जासहित १० जना आरोही बेपत्ता गृहमन्त्री गुरुङसहितको सरकारी टोली र हिन्दूवादी प्रतिनिधिबीच १३ बुँदे सहमति पेरुमा नाज्का लाइन्स दृश्यावलोकन उडान दुर्घटना, १३ जनाको मृत्यु कांग्रेसको सम्भावित बिभाजन रोक्न तेस्रो धारको प्रयास सुशासनलाई सुदृढ बनाउन अग्रजहरूको आदर्शलाई आत्मसात् गर्नुपर्छः पूर्वराष्ट्रपति भण्डारी जयपृथ्वी राजमार्ग : वर्षौंदेखि बझाङबासीको जोखिमयुक्त नियति