काठमाडौं । १० भदौ बिहान ८ बजेर ४० मिनेटमा रसुवाको भोटेकोशी नदी हुँदै त्रिशुलीमा आएको विनाशकारी बाढीको दसौँ दिनसम्म पनि खोज तथा उद्धार अभियान जारी छ । दसौँ दिन शुक्रबार बिहान अपर त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट दुई जना कामदार जीवितै निकालिएपछि लेदो, ढुंगा र भग्नावशेषले भरिएका सुरुङहरुमा जीवन भेटिने आशा बढेको छ ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले शुक्रवारसम्म सरकारी निकायबाट प्राप्त तथ्यांक सार्वजनिक गर्दै १ हजार २८७ शव फेला परेको जनाएको छ भने करिब ५ हजार ८३ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको र १३ हजार ९३ जनाको उद्धार भइसकेको भनेको छ । उद्धार गरिएकामध्ये ३ सयभन्दा बढी विदेशी नागरिक छन् भने सम्पर्कविहीनमध्ये करिब ६ सय विदेशी ३५ देशका नागरिक छन् । नेपाल प्रहरीको तथ्यांकमा भने शुक्रवार बिहानसम्म १ हजार २८० शव फेला परेको र घाइतेमध्ये थप दुई जनाको उपचारका क्रममा मृत्यु भएको उल्लेख गरेको छ ।

भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली र नारायणी नदीसम्म बगेका शव रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवन, तनहुँ र नवलपरासीका विभिन्न क्षेत्रमा फेला परेका छन् । बाढीले घर, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना, विद्युत् र दूरसञ्चारलगायतका पूर्वाधारमा अकल्पनीय क्षति गरेको छ ।

१० दिनसम्म जारी छ जीवन बचाउने लडाइँ
विपत्तिको पहिलो दिनदेखि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बललाई खोज, उद्धार, सुरक्षित स्थानान्तरण, उपचार, शव व्यवस्थापन र राहत वितरणमा परिचालन गरिएको छ । हाल २१ हजारभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालित छन् । सुरुङभित्र फसेकाको उद्धारमा नेपालसँग आवश्यक पर्ने विशेष प्रविधि र दक्षता थप्न भारत, चीन र दक्षिण कोरियाका विशेष टोलीसमेत नेपाली सेनासँग संयुक्त रूपमा खटिएका छन् ।

लाङटाङ, चिलिमे, अपर त्रिशूली–१, अपर त्रिशूली–३ ‘ए’, अपर त्रिशूली–३ ‘बी’लगायतका सुरुङमा खोजी भइरहेको छ । लाङटाङमा नेपाली सेनाका २५ जना र आयोजनाका दुई प्राविधिकले मेसिन प्रयोग गरी सुरुङको माथिल्लो भागबाट अर्को सानो प्वाल खोलेका थिए । अपर त्रिशूली–३ ‘ए’ मा ९३ सदस्यीय टोली तथा ३ ‘बी’ मा ६७ सैनिक र तीन प्राविधिक परिचालित छन् ।

यी प्रयासबीच दसौँ दिन बिहान अपर त्रिशूली–३ ‘ए’ को सुरुङबाट कामदारको जीवितै उद्धार सम्भव भएको छ ।

शव पहिचानको चुनौती
बाढीको पानीसँगै शव टाढासम्म पुगेपछि मृतक पहिचानसमेत ठूलो चुनौती बनेको छ । नेपाल प्रहरीका अनुसार फेला परेकामध्ये ८९७ वटा शव आवश्यक फरेन्सिक प्रक्रिया पूरा गरी सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गरिएको छ भने पहिचान नखुलेका ९६० शवको विवरण वेबसाइटमा राखेर पहिचानको प्रयास जारी राखिएको छ ।

भारत, चीन, सिंगापुर र दक्षिण कोरियाका फरेन्सिक तथा डिजास्टर भिक्टिम आइडेन्टिफिकेसन विशेषज्ञले नेपाली टोलीसँग काम गरिरहेका छन् । सरकारका अनुसार पहिचान हुन नसकेका वा सुरक्षित रूपमा लामो समय राख्न नसकिने शवको डीएनए नमुना लिएर अस्थायी रूपमा सुरक्षित गाड्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

उद्धार र राहतसँगै पुनःस्थापनातर्फ
उद्धारसँगै पहिलो दिनदेखि खाद्यान्न, सुरक्षित खानेपानी, अस्थायी आवास, औषधि तथा आकस्मिक स्वास्थ्य सहायता वितरण सुरु गरिएको सरकारले जनाएको छ ।

विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन कार्यकारी समितिको निर्णयअनुसार प्रभावित पाँच जिल्लाका १५ वटा स्थानीय तहलाई खोज, उद्धार र तत्काल राहतका लागि ६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ पठाइसकिएको छ । रसुवा र नुवाकोट जिल्लालाई एक–एक करोड तथा धादिङलाई ५० लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराइएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

सरकारले १० भदौ मै प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमा आर्थिक सहयोग गर्न सार्वजनिक अपिल गरेपछि देशबाहिरबाट आएको सहयोगलाई पनि सरकारले एउटै संयन्त्रबाट उद्धार र राहतमा परिचालन गरिरहेको छ ।

भारत, चीन, बेलायत, जापान, अमेरिका, यूएई, कतार, सिंगापुर, दक्षिण कोरिया, अस्ट्रेलियालगायत देश तथा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट उद्धार विशेषज्ञ, उपकरण, चिकित्सा तथा फरेन्सिक सहयोग, राहत सामग्री र आर्थिक सहयोग प्राप्त भएको छ ।

३ खर्ब ८७ अर्ब बढी क्षति
सरकारले राहत र उद्धारसँगै पुनर्निर्माणको प्रक्रिाय पनि सुरु गरेको जनाएको छ । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको प्रारम्भिक मूल्यांकनलाई उद्धृत गर्दै परराष्ट्र मन्त्रालयले भौतिक पूर्वाधार, मानव बस्ती, पुल, स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, ऊर्जा, विद्युत् र दूरसञ्चार क्षेत्रमा ३ खर्ब ८७ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान सार्वजनिक गरेको छ ।

आगामी चार महिनाको प्रारम्भिक पुनःस्थापनाका लागि मात्रै ७ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ तत्काल आवश्यक पर्ने सरकारी आकलन छ । पूर्ण क्षति र पुनर्निर्माण आवश्यकता निर्धारणका लागि विस्तृत ‘पोस्ट डिजास्टर निड्स एसेसमेन्ट’ गरिने सरकारले जनाएको छ ।

हिमाली क्षेत्रमा तीव्र तापक्रम वृद्धि, पर्वतीय देशको बढ्दो संवेदनशीलता र यस्ता विपत्तिको बढ्दो जोखिमलाई सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु न्यायको प्रश्नसँग औपचारिक रूपमा जोडेको छ ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले बिहीबार काठमाडौंस्थित कूटनीतिक नियोगलाई गरेको ब्रिफिङमा विश्वव्यापी उत्सर्जनमा नेपालको हिस्सा नगण्य भए पनि तातिँदो हिमालयको असमान भार नेपालले बेहोर्नुपरेको बताएका छन् । सरकारले ‘लस एन्ड ड्यामेज फन्ड’ बोर्डका सहअध्यक्षलाई तत्काल सहयोग माग गर्दै पत्रसमेत पठाइसकेको छ ।

भोटेकोशी–त्रिशूली विपत्तिको स्वरूप फेरिएको छ । बाढीबाट मानिस बचाउने नदी र भग्नावशेषमा हराएकाको खोजी, सुरुङमा फसेकासम्म पुग्ने संघर्ष र हजारौँ शवको पहिचान अहिले पनि चुनौतीका रुपमै छन् । उद्धार नसकिँदै विस्थापितको पुनःस्थापना, पूर्वाधार पुनर्निर्माण र भविष्यमा यस्तै विपत्ति हुँदा क्षति घटाउने संरचना कसरी र कस्तो बनाउने भन्ने बहस सुरु भएको छ ।

रहेन आश, कुशको शव
बाढी गएको दस दिन पुग्दा भोटेकोशीका पीडित परिवारको पीडा शवको खोजीबाट आफैंले अन्तिम संस्कार गर्नुपर्ने अवस्थामा पुगेका छन् ।

लामो समयसम्म बेपत्ता आफन्तको अवस्था थाहा नभएपछि नुवाकोट, रसुवा, सिन्धुपाल्चोक, स्याङ्जा र काठमाडौंलगायतका परिवारले कुशको प्रतिरूप बनाएर धार्मिक विधिअनुसार अन्त्येष्टि गरी काजकिरिया सुरु गरेका छन् । कतिपय परिवारले शव नभेटिए पनि अब आफन्त जीवित नरहेको निष्कर्षमा पुगेका छन् भने किरियापुत्री भवनसमेत भरिएपछि केही परिवार टेन्टमा बसेर शोक संस्कार गर्न बाध्य छन् ।

नुवाकोट र रसुवाका स्थानीय बढी बस्ने काठमाडौंको तारकेश्वर नगरपालिका बालाजु क्षेत्रका सामुदायिक भवनहरुमा अहिले रसुवा र नुवाकोटका मृतकका आफन्तहरु धार्मिक विधिअनुसार काजकिरियामा बसेका छन् ।

यो क्षेत्रमा भएका १० भन्दा बढी सामुदायिक भवन किरियापुत्रीले भरिएको र किरिया बस्न स्थान पाउनसमेत सकस भएको पीडितको गुनासो छ । सरकारले पाशुपत क्षेत्रमा गरिने अन्तिम संस्कार र १३औ दिनसम्म किरियापुत्री घरमा बस्दा लाग्ने शुल्क लगायत नलिने घोषणा गरेका कारण परिवारसँगै सम्पत्तिसमेत गुमाएका आफन्तलाई केही राहत मिलेको छ ।

१० भदौः नसोचेको विपत्ति
बुधबार बिहान ८ः४० बजे भोटेकोशीमा बाढी आएपछि सरकारले तत्काल खोज, उद्धार, सुरक्षित स्थानान्तरण, उपचार र राहतमा सुरक्षा निकाय परिचालन ग¥यो । राति ८ः३० बजेसम्म नेपाल प्रहरीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवन, गोरखा, तनहुँ र नवलपरासी पूर्वमा गरी १०० शव फेला परेको जनाएको थियो । जोखिममा रहेका परिवारलाई सुरक्षित ठाउँमा सार्ने, अवरुद्ध बाटो खुलाउने र खोजी विस्तार गर्ने कामसँगै प्रधानमन्त्री कार्यालयले त्यही दिन दैवी प्रकोप उद्धार तथा राहत कोषमा सहयोगका लागि सार्वजनिक अपिल ग¥यो ।

११ भदौः ३५९ शव, दोस्रो जोखिमको चेतावनी
दोस्रो दिनसम्म शवको संख्या तीव्र रूपमा बढेर परराष्ट्र मन्त्रालयको राति ८ बजेको अपडेटमा ३५९ पुगेको थियो र ३३ देशका ५९६ नागरिक सम्पर्कविहीन रहेको विवरण आएको थियो। नेपाल प्रहरीले चितवन, मुग्लिङ, गल्छी, नुवाकोट र नवलपरासीलगायत क्षेत्रमा वरिष्ठ प्रहरी अधिकृतको कमाण्डमा ड्रोन, सञ्चार साधन र थप जनशक्ति परिचालन ग¥यो ।

यही दिन प्राधिकरणले रसुवागढीबाट करिब १८ किलोमिटर माथि ल्हेन्दे खोलाको बहाव अवरुद्ध भएर करिब ०.११ वर्गकिलोमिटरको ताल बनेको देखिएको भन्दै फेरि ठूलो बाढी आउन सक्ने चेतावनी दियो । प्रभावित स्थानीय तहलाई राहत रकम पठाउने निर्णय गरियो ।

भदौ १२ : सुरुङ उद्धारमा पहिलो सफलता
साँझ ५ बजेसम्म नेपाल प्रहरीले ५५३ शव फेला परेको थियो । जोखिम क्षेत्रका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने, नदी किनार र बगरमा खोजी गर्ने तथा अवरुद्ध सडक खुलाउने काम निरन्तर चल्यो । राष्ट्रिय विपद् प्राधिकरणले जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेकाको उद्धारमा नेपाली सेनाको विशेष तालिमप्राप्त टोली खटायो । सुरुङबाट दुई जनालाई सकुशल उद्धार गरियो ।

१३ भदौ : स्थानीय तहमा ६ करोड ७५ लाख
६६९ शव फेला परे । शव कुहिन थालेपछि संक्रमण र महामारीको जोखिम कम गर्न प्रहरीले पहिचान नभएका शवको फरेन्सिक प्रक्रिया र सुरक्षित व्यवस्थापनलाई तीव्र बनायो । यही दिन प्राधिकरणले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र तनहुँका १५ स्थानीय तहलाई खोज, उद्धार र तत्काल राहतका लागि ६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गरायो ।

१४ भदौः ८ हजार १८६ जनाको उद्धार
साँझ ५ः४५ बजेसम्म ७९४ शव फेला परेको नेपाल प्रहरीले जनाएको थियो । करिब २ हजार ४९८ सम्पर्कविहीन र ८ हजार १८६ भन्दा बढी उद्धार भएको तथ्यांक सार्वजनिक । भारत, चीन र दक्षिण कोरियाका सुरुङ उद्धार विशेषज्ञ नेपाली सेनासँग जोडिए ।

१५ भदौः अन्तर्राष्ट्रिय उद्धार सहयोग विस्तार
सुरुङ उद्धार, शव पहिचान, राहत तथा हराएका विदेशी नागरिकको सूचना समन्वयमा अन्तर्राष्ट्रिय सहायता विस्तार । परराष्ट्र मन्त्रालयको इमर्जेन्सी कन्ट्रोल रुमले परिवार तथा नियोगसँग नियमित सम्पर्क जारी राख्यो ।

१६ भदौः १,०९३ शव,११ हजार ८००को उद्धार
१ हजार ९३ शव फेला । ११ हजार ८०० भन्दा बढी मानिसको उद्धार । तीनवटै सुरक्षा निकायका २१ हजारभन्दा बढी जनशक्ति परिचालित । ठूलो संख्यामा अज्ञात शव भेटिन थालेपछि नेपाल प्रहरीले आफन्तबाट डीएनए नमुना संकलन र शवसँग मिलान गर्ने प्रक्रिया विस्तार ।

१७ भदौ : सुरुङ खोजी तिब्र
फेला परेका शवको संख्या १ हजार २२२ पुग्यो ९५ शव आफन्तलाई हस्तान्तरण । ८८२ शव फरेन्सिक प्रक्रिया पूरा गरेर सुरक्षित व्यवस्थापन र ९५३ अज्ञात शवको विवरण प्रहरी वेबसाइटमा राखिएको । सुरुङहरूमा नेपाली तथा विदेशी विशेषज्ञ टोलीको संयुक्त खोजी जारी ।

१८ भदौः १,२८० शव, सुरुङमा मेसिन र विशेषज्ञको प्रयोग
१ हजार २८० को शब फेला । करिब ४ हजार २०० जना सम्पर्कविहीन रहेको पुष्टि । लाङटाङ, चिलिमे, अपर त्रिशूली–१, ३ ‘ए’ र ३ ‘बी’ मा भारतीय, चिनियाँ र कोरियाली विशेषज्ञ तथा नेपाली सेनाले ड्रिलिङ, एक्स्काभेटर, ड्रोन र अन्य उपकरण प्रयोग गर्दै खोजी तीव्र । भारत, चीन, सिंगापुर र दक्षिण कोरियाका फरेन्सिक टोली पनि शव पहिचानमा खटिए ।

सम्बन्धित समाचार

बागमतीका मुख्यमन्त्री किरण थापा मगरले भोलि विश्वासको मत लिँदै, मत दिन नेकपाद्वारा ह्विप जारी भोटेकोशी वितण्डाः हालसम्म ७२ जनाको शब फेला रसुवा बाढीमा ४४ सैनिकसहित ८५ सुरक्षाकर्मी सम्पर्कबाहिर छोचेन खोला र पुरेपू त्साङ्पो संगम तालको फुटयो, सुरक्षित रहन सर्कुलर त्रिशूली ३ ए सुरुङमा फसेकाहरूको उद्धारका लागि माथिल्लो भागमा उद्धारकर्मी सक्रिय बाढी अपडेटः १ हजार २०४ को मृत्यु पुष्टि, अझै ४ हजार २१६ बेपत्ता कृष्णभीरको पहिरोपछि बीपी राजमार्गमा सवारी चाप बढ्यो, मालवाहक गाडी रातिमात्र सञ्चालन गरिने देशभर बदलीसँगै वर्षा, चार प्रदेशका पहाडी भूभागमा भारी वर्षाको सम्भावना