विश्वव्यापी एकता र बहुपक्षीयतालाई नियालेर हेर्ने हो भने पनि संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनिया गुटेरेसको नेपाल भ्रमणले विश्वव्यापी एकता र बहुपक्षीय सहयोगको महत्वलाई जोड दिन्छ । एक समयमा जब विश्वव्यापी चुनौतीले सामूहिक समाधानको माग गर्छ, उहाँको उपस्थितिले वार्ता र कूटनीतिका लागि एक फोरमको रूपमा संयुक्त राष्ट्रको भूमिकाका रूपमा कार्य गर्छ । नेपालले एक सदस्य राष्ट्रको हैसियतमा यस भ्रमणमार्फत बहुपक्षीयताप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता दोहो¥याउँछ । यस सन्दर्भमा गुटेरेसको नेपाल भ्रमण निकै महत्वपूर्ण छ । यसैक्रममा नेपाल, आफ्ना समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदा, प्राकृतिक परिदृश्य र राजनीतिक एवं सामाजिक परिवर्तनको इतिहासका लागि परिचित मुलुक संयुक्त राष्ट्रको शान्ति मिसनहरूमा पनि एक प्रमुख खेलाडी भएको छ ।

यसमा राजनीतिक उथलपुथल र सामाजिक रूपान्तरणको आफ्नो हिस्सा अनुभव गरेको राष्ट्र गुटेरेसको नेपाल भ्रमणले शान्ति स्थापना र विकासदेखि जलवायु परिवर्तन र सामाजिक प्रगतिसम्मका विभिन्न विषयहरू अन्वेषण गर्ने अनुपम अवसरको प्रतिनिधित्व गर्छ, जुन ऐतिहासिक पृष्ठभूमि संयुक्त राष्ट्रसंघसँग नेपालको सम्बन्ध १४ डिसेम्बर १९५५ मा सदस्यका रूपमा प्रवेश गरेको थियो । त्यसबेलादेखि मुलुकले संयुक्त राष्ट्रका विभिन्न पहलहरूमा विशेषगरी शान्ति स्थापना अभियानहरूमा सक्रिय भूमिका खेलेको छ । यसका साथसाथै नेपाली सेनाको समर्पण र व्यावसायिकताको सम्मान गर्दै संयुक्त राष्ट्रसंघको झण्डामुनि विश्वभरका द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा तैनाथ गरिएको छ ।

यसर्थ संलग्नताको यो इतिहासले नेपाललाई विश्वव्यापी मञ्चमा आवाज उठाएको थियो । जसमा राष्ट्रलाई राष्ट्रसंघ र यसका महासचिवसँग महत्वपूर्ण विषयमा संलग्न हुन दिएको छ । १ जनवरी २०१७ मा पदभार ग्रहण गरेपछि गुटेरेसको यो पहिलो नेपाल भ्रमण हुने परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको थियो । यसअघि संयुक्त राष्ट्रसंघका तत्कालीन महासचिवले सन् १९७० र ८० को दशकमा नेपालको भ्रमण गरेको र पछिल्लोपटक सन् २००८ मा महासचिव वान की मुनपछि गुटेरेसको भ्रमण नेपालमा भइरहेको छ । जुन संयुक्त राष्ट्रसंघका चार महासचिव नेपाल भ्रमणमा आएका थिए । सन् १९७१ पछि डा. कुर्ट वाल्डहेम र जेभियर पेरेज डे कुएलर नेपाल भ्रमणमा आएका थिए ।

द्वन्द्व र सामाजिक रूपान्तरणको प्रत्यक्ष अनुभव गरेका महासचिव गुटेरेसको नेपाल भ्रमण शान्ति, जलवायु परिवर्तन र सामाजिक रूपान्तरणमा केन्द्रित देखिन्छ

त्यसरी नै संयुक्त राष्ट्रका लागि एक मात्र एसियाली महासचिव ऊ थान्टले नेपाल भ्रमण गरेका थिए । उनको पहलमा सन् १९६७ मा लुम्बिनी विकास समिति गठन पनि भएको थियो । त्यसपछि शान्ति स्थापना, विकास, मानवअधिकार र जलवायु परिवर्तनमा केन्द्रित संयुक्त राष्ट्रको नेतृत्व गुटेरेसले गर्दै छन् । उनको नेतृत्व शैली, बहुपक्षीयता र कूटनीतिप्रति प्रतिबद्धताले चिह्नित भएकाले उनले विश्वव्यापी मञ्चमा सम्मान र प्रशंसा कमाएका छन् । फलतः आफ्नो कार्यकालमा, गुटेरेसले लगातार पुल निर्माण गर्ने र विश्वव्यापी चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न साझा आधार खोज्ने महत्वमा जोड दिएका छन्, जसले उनलाई संयुक्त राष्ट्रको इतिहासमा एक अद्वितीय व्यक्तित्व बनाएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसको भ्रमणका मुख्य उद्देश्यहरू भन्ने हो भने शान्ति स्थापना र द्वन्द्व समाधान संयुक्त राष्ट्र शान्ति मिसनहरूमा भाग लिने मुलुकको इतिहासले यसलाई विश्वव्यापी शान्ति र सुरक्षाका लागि बहुमूल्य योगदानकर्ताका रूपमा स्थान दिएको छ । महासचिव गुटेरेसले मुलुकको संघीय संसद्का दुवै सदनलाई आज (१४ कात्तिक मंगलबार) अपराह्न ४ बजे सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम रहेको संसद् सचिवालयले जनाएको छ ।

चारदिने भ्रमणका क्रममा महासचिव गुटेरेसले पाटन दरबार स्क्वाएर क्षेत्र, पोखरा, अन्नपूर्ण बेस क्याम्प (एबीसी) र लुम्बिनीको पनि भ्रमण गरेका छन् । उनको भ्रमण टोलीमा शान्ति कार्यका लागि उपमहासचिव जीन पियरे ल्याक्रोइक्स, नेपालका लागि राष्ट्रसंघका आवासीय–रेसिडेन्टल संयोजक हाना सिंगर हाम्डी र न्युयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघको मुख्यालयका अन्य अधिकारी पनि रहेका छन् ।

महासचिव गुटेरेसको भ्रमण नेपालका लागि महत्वपूर्ण छ ’cause यसले जलवायु परिवर्तन र त्यसको जीवनयापनमा पर्ने असर जस्ता महत्वपूर्ण मुद्दाहरूमा छलफल गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ । मुलुक वर्षौंदेखि हिमनदी पग्लने र बढ्दो तापक्रमलगायत जलवायु परिवर्तनको असरसँग जुधिरहेको छ । मुलुकले सन् २०३० सम्ममा दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्नेतर्फ पनि काम गरिरहेको छ । उनको भ्रमण २९ अक्टोबरदेखि १ नोभेम्बरसम्म तय भएको हो । यो भ्रमण सुरूमा १३ अक्टोबरका लागि तय गरिएको थियो तर हमास र इजरायलबीच बढ्दो द्वन्द्वका कारण स्थगित भएको थियो । यसर्थ आफ्नो भ्रमणका क्रममा महासचिव गुटेरेसले नेपाली शान्ति सेनाको भूमिकाका ’boutमा छलफल गर्ने, द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा सामना गर्ने चुनौतीका ’boutमा अन्तरदृष्टि आदानप्रदान गर्ने र राष्ट्रसंघीय शान्ति सेना सञ्चालनको प्रभावकारिता अभिवृद्धि गर्ने उपाय खोज्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

उनको अनुभव र शान्तिप्रतिको प्रतिबद्धतालाई ध्यानमा राख्दै, यस सम्बन्धमा गुटेरेसको संलग्नता अन्तरदृष्टिपूर्ण र फलदायी हुने अपेक्षा गरिएको छ । यसैगरी, विकास र दिगो लक्ष्यहरूलाई अवलोकन गर्ने हो भने संयुक्त राष्ट्रसंघ नेपालको विकास प्रयासहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न छ । दिगो विकास लक्ष्यहरू संयुक्त राष्ट्रसंघको एजेन्डाको एक महत्वपूर्ण भाग हो । मूलतः मुलुकले यी लक्ष्यहरू हासिल गर्न महत्वपूर्ण प्रगति गरेको छ । जुन भ्रमणका क्रममा गरिबी निवारण, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, लैंगिक समानताजस्ता क्षेत्रमा नेपालको प्रगतिका वरिपरि छलफल हुने सम्भावना छ । यो एन्टोनियो गुटेरेसको भ्रमणले यी लक्ष्यहरू पछ्याउनेक्रममा सामना गर्ने सफलता र चुनौतीहरूको मूल्यांकन गर्ने अवसर प्रदान गर्छ ।

मुलुकमा अनगिन्ती चुनौती र अवसरहरू बीचमा महासचिव गुटेरेसको नेपाल भ्रमण चुनौतीरहित छैन

त्यसैगरी, आजको जल्दोबल्दो जलवायु परिवर्तन र वातावरणीय मुद्दाहरूमा मुलुक जलवायु परिवर्तनका प्रभावहरूका लागि अत्यधिक जोखिममा छ । जसले गर्दा हिमालय क्षेत्रका हिमनदी पग्लिने र बढ्दो प्राकृतिक प्रकोपका कारण विशेष जोखिममा छ । जसमा भन्ने नै हो भने जलवायु कार्यका लागि बलियो अधिवक्ताका रूपमा गुटेरेसले जलवायु परिवर्तनसँग लड्न, यसका प्रभावहरूलाई अनुकूलन गर्न र जोखिममा परेका समुदायहरूलाई संरक्षण गर्ने रणनीतिहरूमा नेपालसँग संलग्न हुने अपेक्षा गरिएको छ । जुन भ्रमणले नवीकरणीय ऊर्जा, संरक्षण र प्रकोप तयारीजस्ता पहलहरू छलफल गर्न एक मञ्च प्रदान गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।

त्यस्तै, सामाजिक प्रगति र मानवअधिकारका विषयमा मुलुकले उल्लेख्य प्रगति गरेको छ । शान्ति प्रक्रिया, पूर्वलडाकुहरूको एकीकरण र संविधान निर्माणलगायत मानवअधिकार र सामाजिक प्रगतिलाई अगाडि बढाउन राष्ट्रसंघको नेतृत्वमा मुलुकले महत्वपूर्ण प्रगति गरेको छ ।

एन्टोनियो गुटेरेसले यस भ्रमणका क्रममा सम्भावित रूपमा सीमान्तकृत समूह, महिला र अल्पसंख्यकहरूको अधिकारसहित मानवअधिकारको संरक्षण र प्रवद्र्धनको महत्वलाई जोड दिनेछन् । उनको भ्रमणले यी क्षेत्रमा मुलुकमा जारी प्रयासहरूलाई समर्थन गर्ने अवसर प्रदान गर्नसक्छ ।

अन्त्यमा भन्नुपर्दा मुलुकमा अनगिन्ती चुनौती र अवसरहरूबीचमा गुटेरेसको नेपाल भ्रमण चुनौतीरहित छैन । जुन मुलुकले हालैका वर्षहरूमा सरकार परिवर्तन र गठबन्धन परिवर्तनसँगै राजनीतिक अस्थिरताको अनुभव गरेको छ । जसलाई भन्ने नै हो भने भारत र चीनबीचको मुलुकको भूराजनीतिक स्थानले क्षेत्रीय गतिशीलताको सन्दर्भमा पनि जटिलताहरू प्रस्तुत गर्छ । यी मुद्दालाई सम्बोधन गर्न कूटनीतिक कुशलता र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा महासचिवको व्यापक अनुभव आवश्यक पर्छ ।

तर, यी चुनौतीले अवसर पनि दिन्छन् । अतः मुलुकको समृद्ध सांस्कृतिक विविधता, प्राकृतिक सौन्दर्य र राजतन्त्रबाट संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसम्मको यात्राले परिवर्तन र विकासको सम्भाव्यतामा अनौठो अन्तरदृष्टि प्रदान गर्छ, जुन थप समावेशी र प्रजातान्त्रिक समाजतर्फ मुलुकको संक्रमण एक कथा हो । यो सबै संयुक्त राष्ट्रको मिसनसँग प्रतिध्वनि छ । गुटेरेसको यस भ्रमणले यी उपलब्धिलाई मनाउन र अगाडि बढ्ने बाटो’bout छलफल गर्न मञ्चका रूपमा काम गर्नसक्छ ।