Monday, July 26, 2021
Homeबिचारनेपालमा इन्धनको मूल्य बढेर जाने प्रवृत्ति

नेपालमा इन्धनको मूल्य बढेर जाने प्रवृत्ति

डा. सुमनकुमार रेग्मी,
sharethis

२० फागुन २०७४ देखि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा इन्धनको मूल्य नबढे पनि भारतबाट आएको मूल्य सूचीअनुसार पेट्रोल, मट्टीतेल र डिजेलमा भाउ बढाएको थियो । बाह्य बजारमा तेलको मूल्य बढेको भनी २० वैशाख २०७५ देखि फेरि इन्धनको मूल्य बढेको छ । यसरी वर्तमान सरकार आएपछि पहिलो, दोस्रो, तेस्रोपटक हुँदै पाँचांैपटकदेखि १०औंपटक इन्धनको मूल्य बढेको तर तेलको मूल्य बढेको दिन सुनको भाउ प्रतितोला त्यति धेरै फरक बढेका छैन । फेरि १९ जेठ २०७५ मा बढी पेट्रोल प्रतिलिटर १ सय १३ पुगेको थियो । यद्यपि बाह्य बजारमा पेट्रोलको भाउ बढेको देखिँदैन । २३ चैत २०७७ मा बसेको तेलको मूल्य वर्तमान सरकार आएपछि १४औंपटक हो ।

२०७४ फागुन अन्तिम सातातिर पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर १ रुपैयाँ मात्र घटाइएको थियो । पहिले प्रतिलिटरमा १ सय ४ मा पाएकोमा त्यसपश्चात् १ सय ३ मा पाइयो । अर्कोतर्फ फागुन २०७४ महिनामा नै बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्यमा निरन्तर गिरावट आइरहे पनि निगमले इन्धनको मूल्य कम गरी समायोजना गरेको देखिएको थिएन । तर, बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य वृद्धि भएमा तत्काल मूल्य समायोजनका नाममा उपभोक्ताबाट व्यापक असुली गर्नेगरी मूल्य कायम गरिन्छ । निगमले इन्धनको मूल्य भारतीय निगमबाट घटाएर आए पनि नेपाल आयल निगमले यस्तो अवस्था मूल्य घटाएमा निगम घाटामा जाने भएकोले बाह्य बजारमा तेलको मूल्य घटे पनि नेपाली बजारमा मूल्य नघटाइएको बताइन्छ । फेरि बताइन्छ कि निगम पाक्षिक ७ देखि १४ करोड रुपैयाँ घाटामा रहेकाले मूल्य घटाएमा निगम झन् बढी घाटामा दिइने गरिन्छ ।

आव २०७७÷७८ को नौ महिनामा १२ पटक पेट्रोलियम पदार्थका मूल्यमा उतारचढाव भएको देखिन्छ । २०७७ फागुन र चैत्रमा प्रतिलिटर पेट्रोलको भाउ १ सय १८ पछि चैत्र २३ मा १ सय २० भएको देखिन्छ । २०७७ फागुन ४ देखि लागू भएको पेट्रोल पदार्थका भाउ बढेको थियो । यस अघि पेट्रोलको मूल्य १ सय १२ रुपैयाँ प्रतिलिटर भएकोमा २०७७ फागुन ४ देखि १ सय १४ प्रतिलिटर भएको छ । यो प्रवृत्ति विगत साढे दुई वर्ष अर्थात् २०७४ पछि अर्थात् २०७७ फागुनमा उच्च रहेको भनिए पनि पछि फेरि बढ्न गयो । पेट्रोलमा शतप्रतिशत कर लगाई जनसाधारणलाई बिक्री गर्ने गरिएको छ । भारतसँग किन्दा ५३ प्रतिलिटर भएकोमा नेपालमा उपभोतmाले किन्दा १ सय २० प्रतिलिटर पुग्न गएको छ । जसको फलस्वरूप विद्यार्थी असन्तुष्ट देखिएको छ ।

२०७५ जेठअघिको नौ महिनादेखि अर्थात् २०७४ असोजपश्चात् बढ्दै गएको इन्धनको मूल्य २०७५ जेठपश्चात् पनि बढ्दै गएको थियो । २०७४ असोजमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर ९८ थियो । तर, २०७५ जेठमा १ सय १३ पुगेको थियो । २०७६ वैशाख अन्तिममा १ सय ११.५० भयो । फेरि २०७६ जेठमा १ सय १० भएको थियो र असारमा १ सय ८ मा रह्यो । २०७६ श्रावण अन्ततिर प्रतिलिटर पेट्रोलको मूल्य १ सय ९ मा बस्यो ।

२०७४ को मंसिरदेखि भारतभन्दा नेपालमा प्रतिलिटर डिजेल २८ र पेट्रोल २२ रुपैयाँ सस्तो पर्ने भएकाले सीमावर्ती क्षेत्रबाट पेट्रोल पम्पबाट इन्धन भारत तस्करी भइरहेको भनिन्छ

यस्तै, २०७४ को मंसिरदेखि नै फागुनतिर पनि भारतमा भन्दा नेपालमा प्रतिलिटर डिजेल २८ र पेट्रोल २२ रुपैयाँ सस्तो पर्ने भएकाले सीमावर्ती क्षेत्रबाट पेट्रोल पम्पबाट इन्धन भारत तस्करी भइरहेको भनिन्छ । एक्कासि तराई क्षेत्रका पम्पबाट अत्यधिक मात्रामा इन्धन भएमा सहज तस्करी भएको मान्न सकिन्छ । निगमले पर्याप्त मात्रामा इन्धन वितरण गरेको दाबी गरे पनि बजारमा यस्ता कारणले इन्धन अभाव देखिन थाल्दछ । स्मरण गराइन्छ कि पहिलेदेखि नै नेपाल–भारतको सीमा दुवैतर्फका क्षेत्रमा इन्धन मूल्यमा धेरै अन्तर भएमा दुवैतर्फ तस्करी हुन थाल्दछ । बताइन्छ कि भारतले नेपालका लागि भन्सार छुट दिएको छ । तर, भारतीय बजारमा अन्तशुःल्कसँगै विभिन्न कर लगाएर खुद्रा मूल्य निर्धारण गरिन्छ । भन्सार छुट हुँदा नेपालमा इन्धन सस्तो पर्न जान्छ । तर, यस्तोमा अनुगमन पनि नभएको देखिन्छ । हालसालका महिनामा पनि मूल्य अन्तरका कारण भारतमै डिजेल–पेट्रोल बिक्री गरेर रित्तै फर्काएको ट्यांकर र पेट्रोलपम्पमाथि निगमले छानबिन सुरु गरेको देखिन्छ । इन्धन मापदण्डका औजार–काँटा बेलाबेलामा बिगारेको खबर बाहिर आउने गर्दछ ।

स्मरण गराइन्छ कि २०७४ माघ ४ देखि नेपालमा इन्धनको मूल्य बाह्य बजारमा बढेको भनेर बढाइएका थियो । बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य क्रमशः बढ्दै गएकाले नाफामा केही कम देखिएको बताइन्छ । भनिन्छ, यही क्रममा बाह्य बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्दै गएमा अर्को वर्ष अर्थात् चालू वर्ष २०७४÷७५ मा निगम नोक्सानमा जाने सम्भावना रहन्छ । डलर पनि डलर पनि बलिया भएकाले निगमको नाफामा पनि कम भएको बताइन्छ ।

यस्तो अवस्थाले गर्दा बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य घट्दा पनि यहाँको भाउ नघटाएकाले निगमको नाफा उच्च रहँदै आएको छ । वास्तवमा यस्तो फाइदा उपभोक्ताले पाउन पर्ने दाबी छ । तर, उपभोक्ताकर्मी इन्धनको मूल्य नघटाउन तस्करी भएको भन्दै निगम नै अभाव सिर्जना गर्न लागि परेको बताइन्छ ।

बाह्य बजारमा मूल्य घटेको बेला नेपालमा मूल्यमा समायोजन गरिएको देखिँदैन तर मूल्य अद्यावधिक समायोजन गरिने भनिँदै आएको छ । २०७४ फाल्गुनमै भारतले साउदी अरेबियासँग सन्तुलित तेलको मूल्यका लागि आग्रह गरेको देखिन्छ । विश्वको तेस्रो सबैभन्दा ठूलो तेलका उपभोक्ता रहेको देश भारतलाई तेल आपूर्तिका क्रममा केही सहुलियत दिनपर्ने माग भारतले बेलाबेलामा राख्दै आएको छ । यस्तो अवस्थामा नेपालमा इन्धनको मूल्यमा गिरावट आउनुपर्ने हो । साउदी अरेबियाका लागि तेल व्यापारको हिसाबमा एसिया निकै महत्वपूर्ण क्षेत्रको रूपमा रहँदै आएको छ । नेपालले यस्ता देशसँग कच्चा तेल किनेर देशमा प्रशोधन १०औं वर्ष अगाडिदेखि नै गर्न सक्दथ्यो तर त्यसो किन भएन । हालको भारतको ५० लाख टनबाट ६० लाखको टनमा तेल भण्डारण क्षमता बनाउँदै छ । आयल निगमले दशकौं अगाडी सेयर जारी गरेको भए निगमको कार्यक्षेत्र निकै
विस्तार हुँदै जाने थियो ।

तर, अब निगमले सेयर जारी गर्ने २०७३ साउनमा भनिए पनि त्यसतर्फ केही कार्य भएको देखिँदैन । तर इन्धन मूल्य स्वचालित मूल्य लागू नगरे निगमको सेयर सर्वसाधारणका लागि आकर्षक नहुन सक्ने बताइन्छ । लामो समय घाटामा रहेको निगम आव २०७१-७२ मा करिब १५ अर्ब रुपैयाँ नाफा गर्न सफल भएको थियो । बाह्य बजारमा कच्चा तेलको मूल्य निकै घटेको अवस्थामा पनि सोहीअनुसार नेपालमा इन्धन मूल्य नघटाइएकाले निगमलाई प्रशस्त नाफा भएको थियो तर यस्तो नाफा निगमको कर्म र कार्यविस्तारले भएको देखिँदैन । निगम देशको इन्धन आयात गर्ने एकाधिकार प्राप्त सरकारी संस्थान हो । तैपनि बेलाबेलामा एकाधिकार तोडिएको कुरा बाहिर आए पनि निगमबाहेक अरूले तेल आयात नियमित रूपमा गरेको देखिँदैन ।

गत वर्ष अर्थात् सन् २०१७ मा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ५० देखि ५५ अमेरिकी डलर थियो । २०७४ माघ ३ मा कच्चा तेलको मूल्य बाह्य बजारमा प्रतिब्यारेल ६९.१५ अमेरिकी डलरमा कारोबार भएको निगमले बताउँछ । तर, अप्रिल २०, २०१८ मा तेलको भाउ प्रतिब्यारेल ७४ डलरभन्दा माथि गएको थियो ।

बेलाबेलामा नेपालमा भारतभन्दा पेट्रोल तथा डिजेल सस्तो भएको अवस्थामा नेपालबाट भारततर्फ ठूलो मात्रामा पेट्रोल तथा डिजेल तस्करी भइरहेको देखिन्छ । यस्तै, नेपालमा भन्दा भारतमा सस्तो भएमा भारतबाट नेपालमा तस्करी हुने अवस्था देखिन्छ । यस्तो कार्य खुला सिमाना भएका कारणले भएको हो ।

भनिन्छ, यही क्रममा बाह्य बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढदै गएमा अर्को वर्ष अर्थात् चालू वर्ष २०७४÷७५ मा निगम नोक्सानमा जाने सम्भावना रहन्छ । डलर पनि डलर पनि बलिया भएकाले निगमको नाफामा पनि कम भएको बताइन्छ । गत वर्ष अर्थात् सन् २०१७ मा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ५० देखि ५५ अमेरीकी डलर थियो । २०७४ माघ ३ मा कच्चा तेलको मूल्य बाह्य बजारमा प्रतिब्यारेल ६९.१५ अमेरिकी डलरमा कारोबार भएको निगमले बताउँछ । अब आगामी दिनमा योभन्दा बढेर ८० डलर प्रतिब्यारेल पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको बताइन्छ ।

एक वर्ष नाफा देखाइन्छ अनि पाँच वर्षजसो घाटा देखाइन्छ तर पटकपटक कर्मचारीलाई बोनस खुवाउने परमपरा यथावत् छ

बताइन्छ कि बाह्य बजारमा इन्धन मूल्य बढ्दा स्वचालित मूल्य प्रणालीअनुसार नेपालमा पनि इन्धनको मूल्य बढ्दछ । यसरी बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य बढेअनुसार नेपालमा इन्धनको मूल्यमा अद्यावधिक मूल्य समायोजन नहुँदा कार्यान्वन नहँुदा निगमको घाटा बढदै गएको देखिन्छ । चुनाव वा अरू आन्तरिक कारणले गर्दा नेपालमा इन्धनको मूल्य पूर्ण रूपमा बाह्य बजारअनुसार समायोजन नभएको बताइन्छ ।

तर, बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य घटेमा त्यसै अनुपातमा नेपालमा इन्धनको मूल्य घट्दैन । आईओसीले जनवरी १६, सन् २०१८ मा पठाएको नयाँ मूल्यअनुसार पाक्षिक घाटा १९ करोड रुपैयाँ भएको निगम बताउँछ । बाह्य बजारअनुसार इन्धन मूल्य नेपालमा समायोजन गर्न नसकेपछि २०५९-६० देखि घाटामा गएर ऋण लिई इन्धन आपूर्ति गरेको थियो। त्यसयता निगम निरन्तर घाटामा भएको बताइन्छ । तर २०६५-६६ सालमा भने निगमको नाफा ३ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ भएको थियो । आव २०७२-७३ र २०७३-७४ उच्च नाफामा गएको बताइन्छ । २०६७-६८ देखि २०७१-७२ सम्म निगम घाटामा गएको बताइन्छ । यसरी निगम स्थापनाकालदेखि नै अधिकांश वर्ष घाटामा गएको देखिन्छ । निगमलाई नाफामा ल्याउन अतिरिक्त क्रियाकलाप कहिले अगाडि बढाइन् । बरु निगमलाई घाटामा चलाउन बाध्य गराइयो । यसरी जहिले पनि निगम रुनाधुनाका आवाज निकाली आएको देखिन्छ ।

फलस्वरूप निगमको आपूर्ति सहज बनाउन बेलाबेलामा सरकारसहित कर्मचारी सञ्चय कोष, नागरिक लगानी कोष, वाणिज्य बैंक आदिसँग ऋण निगमले लिँदै आएको छ । फेरि बताइन्छ कि २०७१ असोज १३ देखि इन्धनमा स्वचालित मूल्य प्रणाली कायम गरेकाले निगमको नाफा बढ्दै गएको हो । एक वर्ष नाफा देखाइन्छ त फेरि पाँच वर्ष घाटा देखाइन्छ । तर, पटकपटक कर्मचारीलाई बोनस खुवाउने परमपरा देखिन्छ । स्वचालित मूल्य समायोजन बाह्य बजारमा मूल्य घट्दा नेपालमा मूल्य चाहिने जति मूल्य घट्दैन । बाह्य बजारमा प्रतिब्यारेल कच्चा तेलको मूल्य ३० डलरभन्दा कम भएपछि निगम विगतमा मुनाफामा गएको बताइन्छ । निगमले सरकारलाई बुझाउने आयकर पनि दशकांैको बक्यौता भएको स्थिति विगतमा देखिन्छ ।

(Visited 178 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

को हुन नवनियुक्त स्वास्थ्य राज्यमन्त्री उमेश श्रेष्ठ

काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या राज्यमन्त्रीमा उमेश श्रेष्ठ नियुक्त भएका छन् । प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको सिफारिसमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीेले श्रेष्ठलाई आइतबार राज्यमन्त्रीमा नियुक्त गरेकी...

जसपा आधिकारिकता विवादको टुंगो आज

काठमाडौं । जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) आधिकारिताबारे निर्वाचन आयोगले आज (सोमबार) निर्णय गर्दै छ । आयोगको निर्णय आउन निश्चित भएसँगै जसपा अध्यक्षद्वय उपेन्द्र यादव...

निगमलाई निजीकरण नगर्न अल्पकालीन अन्तरिम आदेश

काठमाडौं । सर्वोच्च अदालतले नेपाल वायु सेवा निगमलाई तत्काल निजीकरण नगर्न अल्पकालीन आदेश जारी गरेको छ । नेपालका लागि नेपाली पार्टीकातर्फबाट आतिस कार्कीले दायर गरेको...

६० सचिव फेरबदलको गृहकार्यमा देउवा सरकार

काठमाडौं । कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारले विभिन्न मन्त्रालय र निकायका प्रशासनिक नेतृत्वमा रहेका सचिवको सरुवा तयारी गरेको छ । विभिन्न मन्त्रालय र निकायमा...

कमजोर नबनून् राजनीतिक दलहरू !

नेपालको संविधान २०७२ को प्रस्तावनामामुलुकले ‘जनताको प्रतिष्पर्धात्मक बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली’अँगाल्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ । बहुदलीय प्रतिष्पर्धात्मक राज्य व्यवस्थामा आवधिक निर्वाचनको महŒवपूर्ण भूमिका...

साताका लोकप्रिय समाचार

ललिता निवास जग्गा प्रकरणः मुख्य बिचौलियासहित ३२ जना अझै फरार

काठमाडौं । बालुवाटारस्थित ललिता निवासको १ सय १३ रोपनी सरकारी जग्गा किनबेच गरेर भ्रष्टाचार मुद्दामा मुछिएका मुख्य बिचौलिया अझंै फरार रहेका छन् । फरार...

प्रकाश र सुनिता विपद् जोखिमको सद्भाव दूत

काठमाडौं । वर्षा सुरु भएसँगै बढ्दै गरेको विपद् जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न सन्देश सम्प्रेषणका लागि कलाकारलाई सद्भाव दूतका रूपमा सरकारले नियुक्त गरेको छ । गृह...

जसपा विवादको फैसला सोमबार

काठमाडौं । निर्वाचन आयोगले जनता समाजवादी पार्टी नेपालभित्र देखिएको आधिकारिकतासम्बन्धी विवादको टुंगो आगामी सोमबार लगाउने भएको छ । आयोगले हाल विवाद निरुपणका लागि इजलास गठन...

एमाले बैठकमा ओली नेपालप्रति आक्रोश रावलप्रति नरम

काठमाडौ । एमाले अध्यक्ष एवं निवर्तमान प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले वर्तमान शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकार र देउवा सरकार बनाउन सहयोग गर्ने दलहरूप्रति आक्रोश पोखेका...

तीज गीतमा पाँच गायिक

काठमाडौं । गायिका अनिता चलाउनेले अन्य पाँच गायिकाको साथमा तीज भाका ल्याएकी छन् । उनलाई सात दिने गायिकामा एलिना चौहान, रचना रिमाल, समीक्षा अधिकारी...

ट्रेन्डिङ

प्रदेश २ मा कोरोना संक्रमितको संख्या ५ सय ५४ पुग्यो

जनकपुरधाम । प्रदेश २ मा आज मात्रै ५७ जनामा कोरोना पुष्टि भएको छ । यो संगै प्रदेशमा संक्रमितको संख्या ५ सय ५४ पुगेको छ...

पेट्रोलमा प्रतिलिटर २ रुपैयाँ बृद्धि

काठमाडौँ । नेपाल आयल निगमले पेट्रोलमा प्रतिलिटर २ रुपैयाँले मुल्य बढाएको छ । डिजेल र मट्टितेल, खाना पकाउने ग्याँस र हवाई इन्धनको मूल्य भने...

ई-पेपर

1

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 191 times, 1 visits today)