Wednesday, April 14, 2021
Home बिचार नेपालमा इन्धनको मूल्य बढेर जाने प्रवृत्ति

नेपालमा इन्धनको मूल्य बढेर जाने प्रवृत्ति

डा. सुमनकुमार रेग्मी,

२० फागुन २०७४ देखि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा इन्धनको मूल्य नबढे पनि भारतबाट आएको मूल्य सूचीअनुसार पेट्रोल, मट्टीतेल र डिजेलमा भाउ बढाएको थियो । बाह्य बजारमा तेलको मूल्य बढेको भनी २० वैशाख २०७५ देखि फेरि इन्धनको मूल्य बढेको छ । यसरी वर्तमान सरकार आएपछि पहिलो, दोस्रो, तेस्रोपटक हुँदै पाँचांैपटकदेखि १०औंपटक इन्धनको मूल्य बढेको तर तेलको मूल्य बढेको दिन सुनको भाउ प्रतितोला त्यति धेरै फरक बढेका छैन । फेरि १९ जेठ २०७५ मा बढी पेट्रोल प्रतिलिटर १ सय १३ पुगेको थियो । यद्यपि बाह्य बजारमा पेट्रोलको भाउ बढेको देखिँदैन । २३ चैत २०७७ मा बसेको तेलको मूल्य वर्तमान सरकार आएपछि १४औंपटक हो ।

२०७४ फागुन अन्तिम सातातिर पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर १ रुपैयाँ मात्र घटाइएको थियो । पहिले प्रतिलिटरमा १ सय ४ मा पाएकोमा त्यसपश्चात् १ सय ३ मा पाइयो । अर्कोतर्फ फागुन २०७४ महिनामा नै बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्यमा निरन्तर गिरावट आइरहे पनि निगमले इन्धनको मूल्य कम गरी समायोजना गरेको देखिएको थिएन । तर, बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य वृद्धि भएमा तत्काल मूल्य समायोजनका नाममा उपभोक्ताबाट व्यापक असुली गर्नेगरी मूल्य कायम गरिन्छ । निगमले इन्धनको मूल्य भारतीय निगमबाट घटाएर आए पनि नेपाल आयल निगमले यस्तो अवस्था मूल्य घटाएमा निगम घाटामा जाने भएकोले बाह्य बजारमा तेलको मूल्य घटे पनि नेपाली बजारमा मूल्य नघटाइएको बताइन्छ । फेरि बताइन्छ कि निगम पाक्षिक ७ देखि १४ करोड रुपैयाँ घाटामा रहेकाले मूल्य घटाएमा निगम झन् बढी घाटामा दिइने गरिन्छ ।

आव २०७७÷७८ को नौ महिनामा १२ पटक पेट्रोलियम पदार्थका मूल्यमा उतारचढाव भएको देखिन्छ । २०७७ फागुन र चैत्रमा प्रतिलिटर पेट्रोलको भाउ १ सय १८ पछि चैत्र २३ मा १ सय २० भएको देखिन्छ । २०७७ फागुन ४ देखि लागू भएको पेट्रोल पदार्थका भाउ बढेको थियो । यस अघि पेट्रोलको मूल्य १ सय १२ रुपैयाँ प्रतिलिटर भएकोमा २०७७ फागुन ४ देखि १ सय १४ प्रतिलिटर भएको छ । यो प्रवृत्ति विगत साढे दुई वर्ष अर्थात् २०७४ पछि अर्थात् २०७७ फागुनमा उच्च रहेको भनिए पनि पछि फेरि बढ्न गयो । पेट्रोलमा शतप्रतिशत कर लगाई जनसाधारणलाई बिक्री गर्ने गरिएको छ । भारतसँग किन्दा ५३ प्रतिलिटर भएकोमा नेपालमा उपभोतmाले किन्दा १ सय २० प्रतिलिटर पुग्न गएको छ । जसको फलस्वरूप विद्यार्थी असन्तुष्ट देखिएको छ ।

२०७५ जेठअघिको नौ महिनादेखि अर्थात् २०७४ असोजपश्चात् बढ्दै गएको इन्धनको मूल्य २०७५ जेठपश्चात् पनि बढ्दै गएको थियो । २०७४ असोजमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर ९८ थियो । तर, २०७५ जेठमा १ सय १३ पुगेको थियो । २०७६ वैशाख अन्तिममा १ सय ११.५० भयो । फेरि २०७६ जेठमा १ सय १० भएको थियो र असारमा १ सय ८ मा रह्यो । २०७६ श्रावण अन्ततिर प्रतिलिटर पेट्रोलको मूल्य १ सय ९ मा बस्यो ।

२०७४ को मंसिरदेखि भारतभन्दा नेपालमा प्रतिलिटर डिजेल २८ र पेट्रोल २२ रुपैयाँ सस्तो पर्ने भएकाले सीमावर्ती क्षेत्रबाट पेट्रोल पम्पबाट इन्धन भारत तस्करी भइरहेको भनिन्छ

यस्तै, २०७४ को मंसिरदेखि नै फागुनतिर पनि भारतमा भन्दा नेपालमा प्रतिलिटर डिजेल २८ र पेट्रोल २२ रुपैयाँ सस्तो पर्ने भएकाले सीमावर्ती क्षेत्रबाट पेट्रोल पम्पबाट इन्धन भारत तस्करी भइरहेको भनिन्छ । एक्कासि तराई क्षेत्रका पम्पबाट अत्यधिक मात्रामा इन्धन भएमा सहज तस्करी भएको मान्न सकिन्छ । निगमले पर्याप्त मात्रामा इन्धन वितरण गरेको दाबी गरे पनि बजारमा यस्ता कारणले इन्धन अभाव देखिन थाल्दछ । स्मरण गराइन्छ कि पहिलेदेखि नै नेपाल–भारतको सीमा दुवैतर्फका क्षेत्रमा इन्धन मूल्यमा धेरै अन्तर भएमा दुवैतर्फ तस्करी हुन थाल्दछ । बताइन्छ कि भारतले नेपालका लागि भन्सार छुट दिएको छ । तर, भारतीय बजारमा अन्तशुःल्कसँगै विभिन्न कर लगाएर खुद्रा मूल्य निर्धारण गरिन्छ । भन्सार छुट हुँदा नेपालमा इन्धन सस्तो पर्न जान्छ । तर, यस्तोमा अनुगमन पनि नभएको देखिन्छ । हालसालका महिनामा पनि मूल्य अन्तरका कारण भारतमै डिजेल–पेट्रोल बिक्री गरेर रित्तै फर्काएको ट्यांकर र पेट्रोलपम्पमाथि निगमले छानबिन सुरु गरेको देखिन्छ । इन्धन मापदण्डका औजार–काँटा बेलाबेलामा बिगारेको खबर बाहिर आउने गर्दछ ।

स्मरण गराइन्छ कि २०७४ माघ ४ देखि नेपालमा इन्धनको मूल्य बाह्य बजारमा बढेको भनेर बढाइएका थियो । बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य क्रमशः बढ्दै गएकाले नाफामा केही कम देखिएको बताइन्छ । भनिन्छ, यही क्रममा बाह्य बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्दै गएमा अर्को वर्ष अर्थात् चालू वर्ष २०७४÷७५ मा निगम नोक्सानमा जाने सम्भावना रहन्छ । डलर पनि डलर पनि बलिया भएकाले निगमको नाफामा पनि कम भएको बताइन्छ ।

यस्तो अवस्थाले गर्दा बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य घट्दा पनि यहाँको भाउ नघटाएकाले निगमको नाफा उच्च रहँदै आएको छ । वास्तवमा यस्तो फाइदा उपभोक्ताले पाउन पर्ने दाबी छ । तर, उपभोक्ताकर्मी इन्धनको मूल्य नघटाउन तस्करी भएको भन्दै निगम नै अभाव सिर्जना गर्न लागि परेको बताइन्छ ।

बाह्य बजारमा मूल्य घटेको बेला नेपालमा मूल्यमा समायोजन गरिएको देखिँदैन तर मूल्य अद्यावधिक समायोजन गरिने भनिँदै आएको छ । २०७४ फाल्गुनमै भारतले साउदी अरेबियासँग सन्तुलित तेलको मूल्यका लागि आग्रह गरेको देखिन्छ । विश्वको तेस्रो सबैभन्दा ठूलो तेलका उपभोक्ता रहेको देश भारतलाई तेल आपूर्तिका क्रममा केही सहुलियत दिनपर्ने माग भारतले बेलाबेलामा राख्दै आएको छ । यस्तो अवस्थामा नेपालमा इन्धनको मूल्यमा गिरावट आउनुपर्ने हो । साउदी अरेबियाका लागि तेल व्यापारको हिसाबमा एसिया निकै महत्वपूर्ण क्षेत्रको रूपमा रहँदै आएको छ । नेपालले यस्ता देशसँग कच्चा तेल किनेर देशमा प्रशोधन १०औं वर्ष अगाडिदेखि नै गर्न सक्दथ्यो तर त्यसो किन भएन । हालको भारतको ५० लाख टनबाट ६० लाखको टनमा तेल भण्डारण क्षमता बनाउँदै छ । आयल निगमले दशकौं अगाडी सेयर जारी गरेको भए निगमको कार्यक्षेत्र निकै
विस्तार हुँदै जाने थियो ।

तर, अब निगमले सेयर जारी गर्ने २०७३ साउनमा भनिए पनि त्यसतर्फ केही कार्य भएको देखिँदैन । तर इन्धन मूल्य स्वचालित मूल्य लागू नगरे निगमको सेयर सर्वसाधारणका लागि आकर्षक नहुन सक्ने बताइन्छ । लामो समय घाटामा रहेको निगम आव २०७१-७२ मा करिब १५ अर्ब रुपैयाँ नाफा गर्न सफल भएको थियो । बाह्य बजारमा कच्चा तेलको मूल्य निकै घटेको अवस्थामा पनि सोहीअनुसार नेपालमा इन्धन मूल्य नघटाइएकाले निगमलाई प्रशस्त नाफा भएको थियो तर यस्तो नाफा निगमको कर्म र कार्यविस्तारले भएको देखिँदैन । निगम देशको इन्धन आयात गर्ने एकाधिकार प्राप्त सरकारी संस्थान हो । तैपनि बेलाबेलामा एकाधिकार तोडिएको कुरा बाहिर आए पनि निगमबाहेक अरूले तेल आयात नियमित रूपमा गरेको देखिँदैन ।

गत वर्ष अर्थात् सन् २०१७ मा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ५० देखि ५५ अमेरिकी डलर थियो । २०७४ माघ ३ मा कच्चा तेलको मूल्य बाह्य बजारमा प्रतिब्यारेल ६९.१५ अमेरिकी डलरमा कारोबार भएको निगमले बताउँछ । तर, अप्रिल २०, २०१८ मा तेलको भाउ प्रतिब्यारेल ७४ डलरभन्दा माथि गएको थियो ।

बेलाबेलामा नेपालमा भारतभन्दा पेट्रोल तथा डिजेल सस्तो भएको अवस्थामा नेपालबाट भारततर्फ ठूलो मात्रामा पेट्रोल तथा डिजेल तस्करी भइरहेको देखिन्छ । यस्तै, नेपालमा भन्दा भारतमा सस्तो भएमा भारतबाट नेपालमा तस्करी हुने अवस्था देखिन्छ । यस्तो कार्य खुला सिमाना भएका कारणले भएको हो ।

भनिन्छ, यही क्रममा बाह्य बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढदै गएमा अर्को वर्ष अर्थात् चालू वर्ष २०७४÷७५ मा निगम नोक्सानमा जाने सम्भावना रहन्छ । डलर पनि डलर पनि बलिया भएकाले निगमको नाफामा पनि कम भएको बताइन्छ । गत वर्ष अर्थात् सन् २०१७ मा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ५० देखि ५५ अमेरीकी डलर थियो । २०७४ माघ ३ मा कच्चा तेलको मूल्य बाह्य बजारमा प्रतिब्यारेल ६९.१५ अमेरिकी डलरमा कारोबार भएको निगमले बताउँछ । अब आगामी दिनमा योभन्दा बढेर ८० डलर प्रतिब्यारेल पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको बताइन्छ ।

एक वर्ष नाफा देखाइन्छ अनि पाँच वर्षजसो घाटा देखाइन्छ तर पटकपटक कर्मचारीलाई बोनस खुवाउने परमपरा यथावत् छ

बताइन्छ कि बाह्य बजारमा इन्धन मूल्य बढ्दा स्वचालित मूल्य प्रणालीअनुसार नेपालमा पनि इन्धनको मूल्य बढ्दछ । यसरी बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य बढेअनुसार नेपालमा इन्धनको मूल्यमा अद्यावधिक मूल्य समायोजन नहुँदा कार्यान्वन नहँुदा निगमको घाटा बढदै गएको देखिन्छ । चुनाव वा अरू आन्तरिक कारणले गर्दा नेपालमा इन्धनको मूल्य पूर्ण रूपमा बाह्य बजारअनुसार समायोजन नभएको बताइन्छ ।

तर, बाह्य बजारमा इन्धनको मूल्य घटेमा त्यसै अनुपातमा नेपालमा इन्धनको मूल्य घट्दैन । आईओसीले जनवरी १६, सन् २०१८ मा पठाएको नयाँ मूल्यअनुसार पाक्षिक घाटा १९ करोड रुपैयाँ भएको निगम बताउँछ । बाह्य बजारअनुसार इन्धन मूल्य नेपालमा समायोजन गर्न नसकेपछि २०५९-६० देखि घाटामा गएर ऋण लिई इन्धन आपूर्ति गरेको थियो। त्यसयता निगम निरन्तर घाटामा भएको बताइन्छ । तर २०६५-६६ सालमा भने निगमको नाफा ३ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ भएको थियो । आव २०७२-७३ र २०७३-७४ उच्च नाफामा गएको बताइन्छ । २०६७-६८ देखि २०७१-७२ सम्म निगम घाटामा गएको बताइन्छ । यसरी निगम स्थापनाकालदेखि नै अधिकांश वर्ष घाटामा गएको देखिन्छ । निगमलाई नाफामा ल्याउन अतिरिक्त क्रियाकलाप कहिले अगाडि बढाइन् । बरु निगमलाई घाटामा चलाउन बाध्य गराइयो । यसरी जहिले पनि निगम रुनाधुनाका आवाज निकाली आएको देखिन्छ ।

फलस्वरूप निगमको आपूर्ति सहज बनाउन बेलाबेलामा सरकारसहित कर्मचारी सञ्चय कोष, नागरिक लगानी कोष, वाणिज्य बैंक आदिसँग ऋण निगमले लिँदै आएको छ । फेरि बताइन्छ कि २०७१ असोज १३ देखि इन्धनमा स्वचालित मूल्य प्रणाली कायम गरेकाले निगमको नाफा बढ्दै गएको हो । एक वर्ष नाफा देखाइन्छ त फेरि पाँच वर्ष घाटा देखाइन्छ । तर, पटकपटक कर्मचारीलाई बोनस खुवाउने परमपरा देखिन्छ । स्वचालित मूल्य समायोजन बाह्य बजारमा मूल्य घट्दा नेपालमा मूल्य चाहिने जति मूल्य घट्दैन । बाह्य बजारमा प्रतिब्यारेल कच्चा तेलको मूल्य ३० डलरभन्दा कम भएपछि निगम विगतमा मुनाफामा गएको बताइन्छ । निगमले सरकारलाई बुझाउने आयकर पनि दशकांैको बक्यौता भएको स्थिति विगतमा देखिन्छ ।

(Visited 95 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

कोरोना संक्रमणको जोखिम उच्च: सीमानाका खुकुलो, नाकाबाट आएकामा देखिँदै छ संक्रमण

काठमाडौं । छिमेकी मुलुक भारतमा कोरोना संक्रमणको दर उच्च गतिमा बढ्दै गर्दा भारततर्फ जोडिएका सीमानाकाबाट आउनेहरूको विवरण राख्ने र उनीहरूको स्वास्थ्य जाँच गर्ने काममा...

विक्रम संवत्को सान्दर्भिकता

आजबाट २०७८ साल शुभारम्भ भएको छ । नेपालमा सर्वमान्य, वैधानिक र संवत्का रूपमा विक्रम संवत्लाई लिइन्छ । यही संवत्का आधारमा नेपालको राष्ट्रिय पञ्चांग अथवा...

अभिनेता अभिनेत्रीलाई २०७८ को आशा

काठमाडौं । नेपाली चलचित्र उद्योगका लागि २०७७ साल सबैभन्दा निराशको वर्ष बन्यो । वर्षभरिमा जम्मा चारवटा मात्र नयाँ नेपाली चलचित्र रिलिज भयो । त्यसैले...

कोरोनाबीच नेपाली निर्यात क्षमता सन्तोषजनक

कोरोना महामारीसँगै नेपालको उत्पादन निर्यातमा वृद्धि हुने विश्व बैंकको प्रक्षेपणले नेपालीमाझमा आशाको सञ्चार गरेको छ । जीविकोपार्जनमुखी उत्पादन प्रणाली भएको नेपालमा कोरोना महामारीपछि वैदेशिक...

कोरोनाले खोस्यो चाडपर्वको रौनक

सप्तरी । नयाँ वर्षको उपलक्ष्यमा सप्तरीको शम्भुनाथ र बोदेबरसाईनमा प्रत्येक वर्ष लाग्दै आएको एक महिने ऐतिहासिक मेला लगातार दोश्रो वर्ष पनि स्थगित भएको छ...

साताका लोकप्रिय समाचार

हाेटलमा युवककाे शब भेटियाे, संगै बसेका दुइजना पक्राउ

काठमाडाैं ।  काठमाडौंको नयाँ बसपार्क क्षेत्र मित्रनगर एकजना युवकको शव फेला परेको छ । शनिबार राति १० बजे स्याङ्जाका नारायणबहादुर घर्ती क्षेत्रीको हाेटलमा शव फेला...

सप्तरीमा लाग्ने ऐतिहासिक मेला प्रशासनको निर्देशनपछि स्थगित

सप्तरी, राजविराज । नयाँ वर्षको उपलक्ष्यमा सप्तरीको शम्भुनाथ र बोदेबरसाईनमा प्रत्येक वर्ष लाग्दै आएको एक महिने ऐतिहासिक मेला लगातार दोश्रो वर्ष पनि स्थगित भएको...

शुक्रबारबाट श्री र गुड फ्रेन्डसँगै

काठमाडौं । थुप्रै चलचित्रहरूको प्रदर्शन रोकिएका बेला शुक्रबारबाट दुईवटा नयाँ चलचित्र ‘श्री’ र ‘गुड फ्रेन्ड’ रिलिज हुने भएका छन् । तीन महिनापछि नयाँ नेपाली...

बर्दिया निकुञ्जमा एकसिंगे गैंडाको संख्या बढ्यो

बर्दिया । पछिल्लो गैंडा गणनाको नतिजा अनुसार बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा एकसिंगे गैंडाको संख्यामा वृद्धि भएको छ । शनिबार निकुञ्जले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्गअनुसार बर्दिया निकुञ्जमा...

ट्रेन्डिङ

चिसोका कारण मनाङका हिमताल जम्न थाले

लमजुङ । हिमालपारिको जिल्ला मनाङमा हिमताल जम्न थालेका छन् । पुस महिना सुरु भएसँगै ह्वात्तै चिसो बढेका कारणले गर्दा हिमतालको पानी जम्न थालेको हो...

चन्द्रागिरिका ९ जनामा आरडिटी पोजेटिभ, पिसीआर परीक्षण गरिँदै

काठमाडौँ । चन्द्रागिरि नगरपालिकाका नौ व्यक्तिमा आरडिटी रिपोर्ट पोजेटिभ देखिएको छ । पछिल्लो समय काठमाडौँ उपत्यकाको प्रवेशद्वारमा रहेको चन्द्रागिरि नपामा कोरोना सङ्क्रमितको सङ्ख्या बढेसँगै...

सर्पको डसाइबाट १८ महिने बालकको मृत्यु

राजविराज । सप्तरीको राजगढ गाउँपालिका–६ मा सर्पको डसाइबाट १८ महिने बालकको मृत्यु भएको छ । घरमा सुतिरहेको समयमा सर्पको टोकाइबाट मोहम्मद तैयब खानका छोराको मृत्यु...

हिगुआइनले युभेन्ट्स छाड्ने

टुरिन । इटालियन क्लब युभेन्ट्सका अर्जेन्टिनी फरवार्ड गोन्जालो हिगुआइनले क्लब छाड्ने पक्का भएको छ । युभेन्ट्सले अर्जेन्टिनाका फरवार्ड हिगुआइनले क्लब छाड्ने पक्का गरेको छ...

आरडिटीले झुक्यायो, संक्रमित युवा गाउँमा

पाल्पा । क्वारेन्टाइनबाट आरडिटी परिक्षण गरेर घर फर्किएका पाल्पा चार युवामा कोरोना संक्रमण देखिएपछि स्थानीयहरु त्रसित भएका छन् । माथागढी गाउँपालिकाका भित्रका चार युवाहरुको...

साँवा र ब्याजका लागि ताकेता नगर्न बैंकलाई होटल संघको आग्रह

पोखरा । पश्चिमाञ्चल होटल संघ पोखराले कर्जाको साँवा र व्याज भुक्तानका लागि ताकेता नगर्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुसँग आग्रह गरेको छ । कोभिड–१९ महामारीसँगै जारी...

भूकम्पमा क्षतिग्रस्त सिन्धुपाल्चोकका ८० प्रतिशत शैक्षिक संस्था पुनःनिर्माण

सिन्धुपाल्चोक । भुकम्पमा क्षतिग्रस्त सिन्धुपाल्चोकका शैक्षिक संस्थाहरु पुनःनिर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको छ । पुनःनिर्माण प्राधिकरण, जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाइ (शिक्षा) र विभिन्न संघ-संस्थाहरुबाट विद्यालयहरु...

स्वास्थ्यमन्त्रीको बोली एउटा, वास्तविकता अर्कै

काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री भानुभक्त ढकालले १५ असारदेखि दैनिक १० हजार जनाको कोरोना परीक्षण गरिने बताए पनि पछिल्लो एक सातामा परीक्षण दर भने...

२१ वर्षपछि फरार अभियुक्त पक्राउ

इलाम । जिल्ला अदालतले एक वर्ष कैद सजाय फैसला गरेको फरार अभियुक्तलाई २१ वर्षपछि प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा माई नगरपालिका ४...

विश्व वरियतामा नेपाली महिला भलिबल

काठमाडौं । अन्तरराष्ट्रिय भलिबल महासङघ (एफआइभीबी)ले सार्वजनिक गरेको विश्व वरियतामा नेपालले ८७औं स्थान हासिल गरेको छ । विश्व भलिबलको सर्वोच्च निकाय एफआइभीबीले आज सार्वजनिक...

कोरोना भाइरसबाट इटालीमा ४ जनाको मृत्यु

रोम । इटालीमा नयाँ कोरोना भाइरसको सङ्क्रमणबाट सोमबारसम्ममा चार जनाको मृत्यु भएको स्वास्थ्य अधिकारीहरुले बताएका छन् । उत्तरी लोम्बार्डी क्षेत्रमा पछिल्लो पटक एक जना...

झापामा ९ र सुनसरीमा २ जना कोरोना संक्रमित थपिए

झापा । झापामा ९ र सुनसरीका २ जनामा कोरोना संक्रमण भेटिएका छन् झापाका ९ जनामा कोरोना संक्रमण देखिएको कोशी अस्पतालकी मेडिकल सुपरिटेण्डेन्ट डा. संगीता...

ई-पेपर

RAJDHANIDAILY VIDEO

हाम्रो पात्रो

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 135 times, 3 visits today)