Saturday, December 5, 2020
Home बिचार जलविद्युत् क्षेत्रका समस्या

जलविद्युत् क्षेत्रका समस्या

१० मेगावाटसम्मका कुनै जलविद्युत् आयोजनामा हाम्रा औद्योगिक घराना वा पुँजीपतिको एकल लगानी पाउनु दुर्लभ छ

१९६८ सालमा निर्मित ५ सय किलोवाटको फर्पिङ जलविद्युत् निर्माण भएको १ सय ८ वर्ष व्यतीत भइसकेको छ । पछिल्ला दिनमा कर्णाली बेसिनबाट ३२ हजार मेगाबाट, गण्डकी बेसिनबाट २१ हजार मेगाबाट र कोसी बेसिनबाट २२ हजार मेगावाट र अन्यबाट ८ हजार मेगावाट गरी कुल ८३ हजार मेगावाट जलविद्युत् उत्पादन गर्न सकिने सम्भावना अध्ययनले देखाएको छ । कुल जलविद्युतमा उत्पादनमा आर्थिक तथा प्राविधिक हिसाबले ४२ हजार १ सय ३३ मेगावाट त अनिवार्य निस्कने ठहर गरिएको छ । २०७५÷७६ फागुनसम्म कुल विद्युत् उत्पादन १ हजार १ सय ४२ मेगाबाट पुगेको छ । कुल जडित क्षमता १ हजार १ सय ४२ मेगवाटमध्ये जलविद्युत्बाट १ हजार २९ मेगावाट, थर्मल प्लान्टबाट ५३.४० मेगावाट, सौर्यबाट २७ मेगावाट र लघु तथा साना जलविद्युत् आयोजनाबाट ३२ मेगावाट उत्पादन भएको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको स्वामित्वमा सञ्चिालित परियोजनाबाट ५ सय ६१ मेगावाट, निजी क्षेत्रबाट सञ्चालित जलविद्युत् परियोजनाबाट ५ सय २२ मेगावाट र वैकल्पिक ऊर्जाबाट ५९ मेगावाट राष्ट्रिय ग्रिडमा जडान भएको छ ।

यीबाहेक ४० मेगावाट क्षमताको राहुघाट, ६० मेगावाट क्षमताको त्रिशूली ३ ए, १४ मेगावाट क्षमताकोे कुलेखानी तेस्रो, १४० मेगावाट क्षमतको तनहँु जलविद्युत्, ४५६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो तामाकोसी अझै पूरा भएका छैनन् । राष्ट्रिय गौरवको सूचीमा दर्ज ७ सय ५० मेगावाट क्षमताका पश्चिम सेती वा १२ सय मेगावट क्षमताको बुढीगण्डकी ठोस रूपमा अगाडि बढ्न सकेका छैनन् । ९ सय मेगावाट क्षमताको माथिल्लो कर्णाली लाइसेन्स होल्ड गरिएको छ तर कहिले बन्ने टुंगो लाग्न सकेको छैन । प्राविधिक क्षमता र पुँजी

नेपालमा दक्ष जनशक्तिको अभाव छ । विज्ञको अभाव हुँदा महँगो शुल्क तिरेर विदेशबाट विज्ञ झिकाउनुपर्नेछ । आयोजनामा चिनियाँ कम्पनीको वर्चस्व वा कार्टेलिङ नै छ । परियोजनाको पूर्ण प्रतिस्पर्धी लागतमा हुन सकिरहेको छैन । देशको ठूलो रकम विदेश पलायन भइरहेको छ । चिलिमे, माथिल्लो तामाकोसीजस्ता आयोजना स्वदेशी प्रविधि र श्रममा निर्मित भएको भनिए सबै काम आयातित जनशक्तिकै भरमा भएको छ । गरिब देशले आन्तरिक स्रोतबाट पुँजी जुटाउन असम्भवप्रायः छ । विदेशी अनुदान, विदेशी कर्जा वा विदेशी संयुक्त लगानी कुर्नुपर्ने हाम्रो बाध्यता छ ।

वित्तीय क्षमता र बजार
नेपालमा ५० मेगावाटको कुनै आयोजनामा लगानी गर्न सक्ने एकल हैसियत सायदै बैंकसँग छ होला । राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीतिअनुसार केही निश्चित हिस्सा जलविद्युत् क्षेत्रमा लगानी गर्नुपर्ने प्रावधान राखे पनि यो बैंकका लागि टाउको दुखाइको विषय बनेको छ । विद्युत् उत्पादन भएपछि सबै हामीले खपत गर्न सक्छौं भन्ने छैन । यसका लागि आन्तरिक तथा बाह्य बजार जरुरी छ । भारत, बंगालादेश र पाकिस्तानजस्ता छिमेकी देशले नेपालको बिजुली खरिद गर्ने तत्परता देखाएका छैनन् ।

लाइसेन्स
उत्पादन सर्वेक्षण अनुमितपत्रमा म्याद थपाउने, झोलामा खोला हालेर बिदेशको मुख ताक्ने, वास्तविक लगानीकर्ता लगानी अवसरबाट वञ्चित हुने, न्यनूतम लगानी जोहो गर्न नसक्ने र जल माफियाले लाइसेन्स होल्ड गर्ने हरकत यथावत् छ ।

पीपीए
जलविद्युत् उत्पादन गर्न नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको ढुकुटी बलियो हुनु जरुरी छ । विदेशी लगानीमा निर्मित आयोजनासँग विद्युत् खरिद सम्झौता गर्दा डलर के÷कतिसम्म बलियो हुन सक्छ भन्ने कुरा यकिन नै नगरी पीपीए गर्ने चलन छ । खिम्ती र भोटेकोसी त्यसैका ज्वलन्त उदाहरण हुन् । यी आयोजनाको पीपीए ३० वर्षका लागि अमेरिकी डलरमा गरिएको छ, जो निकै महँगो छ ।

समयसीमा
आयोजना निर्माण बिलम्ब हुनु भनेको आयोजनाको लागत वृद्धि हुुनु मात्र होइन, विलम्ब हुँदाको अवधिको आम्दानी गुम्नु पनि हो । तर, अहिले त्यस्ता निर्माणधीन आयोजना पाउनै सकिँदैन जसको जो तोकिएको सममा निर्माण सम्पन्न भएको होस् अथवा लागत वृद्धि नभएको होस् ।

औद्योगिक घराना
नेपालमा खेतान, दुगड, चौधरी, गोल्छा, वैद्यजस्ता नाम चलेका औद्योगिक घराना जन्म भइसकेका छन् । चौधारी गु्रपका अध्यक्ष विनोद चौधरीको नाम विश्वका अर्बपतिको सूचीमा दर्ज भइसकेको छ । शेष घले र जमुना गुरुङको नाम अस्टे«लियन धनाढ्यमा दर्ज छ । उपेन्द्र महतोले रसियालगायतका थुपै मुलुकमा लगानी गरेका छन् । अजय सुमार्गी जल्दाबल्दा धनाढ्यका रूपमा परिचित छन् । परन्तु, १० मेगावाटसम्मको कुनै जलविद्युत् आयोजनामा हाम्रा औद्योगिक घराना वा पुँजीपतिको एकल लगानी पाउनु दुर्लभ छ ।

पूर्वाधार र बाधाविरोध ः जलविद्युत् परियोजना निर्माण गर्नुपूर्व सडक, पुलपुलेसा, पहुँच मार्ग निर्माण गर्नुपर्नेहुन्छ । जलविद्युत् परियोजनाका लागि राज्यले पहँुच मार्ग निर्माण गरिदिने नीति लिएको भए तापनि त्यो निकै नगन्य छ । स्वदेशी स्रोतसाधनबाट आयोजना निर्माण गर्ने हिम्मत पनि नगर्ने र विदेशी प्रवद्र्धकले निर्माण गर्न खोज्दा अनेकौं बखेडा झिक्ने प्रवृत्ति हाबी छ । स्थानीयले पनि सडक, स्कुल, खानेपानी निर्माणलगायतका अनेकन माग तेस्र्याउने गरेका छन् ।

क्षमता यकिन
कर्णाली बेसिनबाट ३२ हजार मेगावाट, गण्डकी बेसिनबाट २१ हजार मेगावाट र कोसी बेसिनबाट २२ हजार मेगावाट र अन्यबाट ८ हजार मेगावाट गरी कुल ८३ हजार मेगावाट जलविद्युत् उत्पादन गर्न सकिने उल्लेख छ । परन्तु सो आँकडा आजभन्दा ४० वर्षपूर्व गरिएको अध्ययनमा आधारित हो । अहिले पनि त्यही तथ्यलाई ध्रुवसत्य ठानिएको छ । सो अध्ययन कति वस्तुगत थियो त्यो बेग्लै कुरा हुन सक्छ । तथापि, सम्भानको ठोस पहिचान अहिले पनि हुन सकेको छैन किनकि अध्ययनपिच्छे आयोजनाको सम्भावना घटबढ हुने गरेको छ । हाल ९ सय मेगावाट निर्धारण भएको अरुण तेस्रो यसपूर्व ४०२ मेगावाट निर्धारण हुनु वा अहिले १२ सय मेगावाट निर्धारण भएको बुढिगण्डकी यसपूर्व ६०० मेगावाट निर्धारण हुनु त्यसैको उदाहरण हो ।

(Visited 61 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

कोरोना संक्रमणबाट एक पुरुषको मृत्यु

लहान । कोरोना सङ्क्रमणबाट सिरहामा गएराति थप एक पुरुषको मृत्यु भएको छ । विराटनगरस्थित नोबेल अस्पतालमा उपचारका क्रममा मिर्चैया नगरपालिका–१ निवासी ७५ वर्षीय पुरुषको...

कर्जा र बचतमा ब्याजदर बढ्ने

काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ब्याजदर बढ्ने भएको छ । राष्ट्र बैंकले बचतको ब्याजदर धेरै तल झर्न नदिन मौद्रिक नीतिको समीक्षामार्फत व्यवस्था गरेकाले ब्याजदर...

बेथितिको विकासले ‘जलचर संकटमा’

दैलेख । संघीय राज्यपछि स्थानीय सरकारसँगै जथाभाबी खनिएका सडकले नागरिकलाई सुविस्ताभन्दा सास्ती खेप्नुपरेको छ । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन नगरी खनिएका सडकले वातावरणीय सन्तुलन बिग्रनुका...

अमेरिकीलाई कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप लिनका लागि बाध्य पारिने छैन : जो बाइडेन

एजेन्सी । अमेरिकाको राष्ट्रपतिमा निर्वाचित जो बाइडेनले अमेरिकीहरुलाई कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप लिनका लागि जबरजस्ती बाध्य नपारिने बताएका छन् । खोप उपलब्ध भएपछि सबैलाई व्यक्तिगत इच्छाका...

विदेशमा दुःख, स्वदेशमा ढुक्क

दैलेख । दैलेखको गुराँस गाउँपालिका–५ गैरीगाउँका ३८ वर्षीय गणेश डाँगी पैसा कमाउने सपना देखेर दुबई हानिए । ९ महिनासम्म दुबईको एक कम्पनीमा काम गरेर...

साताका लोकप्रिय समाचार

भारतविरुद्धको एक दिवसीय सिरिज अष्ट्रेलियाद्वारा कब्जा

क्यानभेरा । सीमित ओभरको दोस्रो खेलमा पनि अस्ट्रेलियासँग भारतले करारी हार व्यहोरेको छ । दोस्रो खेलमा भारत ५१ रनले पराजित भयो । जीतसँगै तीन...

१४ वर्ष बित्यो द्धन्दपीडितले न्याय पाएनन्

काठमाडौं । विस्तृत शान्ति–सम्झौता भएको १४ वर्ष बितिसक्दा राज्य र तत्कालीन विद्रोहीबाट पीडित   पक्ष न्याय खोजीमा अझै पनि भौतारिरहेका छन्् । आफन्त गुमाएका र तिनका...

कोरोना अनुभव : यस्तो पो सरकारी अस्पताल ! स्वास्थ्यकर्मी हुनु त…

काठमाडौँ । चिटचिट पसिनाले गञ्जी चिसो भयो । रिँगटा चल्न थाल्यो । मैले यतिविघ्न टाउको दुखेको जीवनमा कहिल्यै अनुभव गरेको थिइन । ज्वरोको तापक्रम...

नेकपा फुट्नका लागि बनेको पार्टी होइन : मुख्यमन्त्री राई

इलाम । रप्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) फुट्न र टुट्नका नबनेको बताएका छन् । सूर्योदय नगरपालिकामा चिया प्रशोधन...

चीनले गाड्याे चन्द्रमामा आफ्नो झण्डा

एजेन्सी । चीनले चन्द्रमामा आफ्नो झण्डा गाडेको छ । चीन चन्द्रमामा आफ्नो झण्डा फहराउने दोस्रो देश बनेको छ । यसअघि अमेरिकाले ५० वर्ष भन्दा...

ट्रेन्डिङ

वडा अध्यक्षका बदमासी : आफ्नै आमालाई तीन थरी सुविधा

चुरे मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाको मनहरी गाउँपालिकाको एक वृद्धाले ३ वटा वडाबाट सामाजिक सुरक्षा भक्ता वापतको रकम बुझेको पाइएको छ । नेपाल सरकारले वितरण गर्दै...

बालाई कुटेर मार्नेहरु छोरीलाई धम्कि दिँदैछन्, प्रहरी रिमते !

काठमाडौं । पूर्वी रुकुमको पुठा उत्तरगंगागाउँपालिका वडा नम्बर ८ स्थित् ७४ वर्षीया रणबहादुर घर्तीलाई सांघातिक हमलापछि हत्या भएको र उजुरी दिँदा पनि अहिलेसम्म दोषीहरु...

साथीहरुले पहिला रक्सि खुवाए अनि घाँटी रेटेर हत्या गरे

रौतहट । गत साउन ३१ गते राती रौतहटको गरुडामा भएको युवकको हत्या आफनै साथीहरुले गरेको रहस्य खुलेको छ । युवकको हत्याको आरोपमा पक्राउ परेकालाई...

मच्छिन्द्रका तीन विदेशी खेलाडी रिलिज

काठमाडौं । कतार एयरवेज शहीद स्मारक ‘ए’ डिभिजन लिग च्याम्पियन सान मिगेल मच्छिन्द्र क्लबले आफ्नो विदेशी खेलाडीलाई फुकुवा गर्दै आआफ्नो देश फर्काउने तयारी थालेको...

राष्ट्रपति भण्डारी र सभामुख सापकोटाबीच भेट

काठमाडौं । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी र सभामुख अग्निप्रसाद सापकोटाबीच शुक्रबार भेट भएको छ । आजै अपरान्ह् ४ बजेदेखि सुरु हुन लागेको संघीय संसदको छैंठौं...

नेपाल प्रहरीका दुई डिआइजीलाई कोरोना संक्रमण

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीका प्राविधिकतर्फका दुई जना प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डिआइजी)मा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । महाराजगन्जस्थित प्रहरी अस्पतालका दुई जना डिआइजीमा कोरोना...

वीरको क्यान्टीनमा बेसहारालाई नि:शुल्क खाना, ‘भोकै नबस्नुस हामी छौं’

काठमाडौं । कोरोना संक्रमणको सन्त्रासले विश्व नै आक्रान्त भइरहेको र मुलुकका नीजि अस्पतालले संकास्पद बिरामी उपचार गर्न आनाकानी गर्दै आइरहेका बेला...

नेपाल एयरलाइन्सकाे दोहा उडान स्थगित

काठमाडाैं । राष्ट्रिय ध्वजाबाहक नेपाल वायुसेवा निगम (नेपाल एयरलाइन्स) ले कतारको दोहामा गर्दै आएको नियमित उडान हाललाई स्थगन गरेको छ । कोरोना भाइरस (कोभिड–१९)...

RAJDHANIDAILY VIDEO

HAMRO PATRO

प्रमुख

१०२४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, १० जनाको मृत्यु

काठमाडौँ । पछिल्लो २४ घण्टामा मुलुकभर एक हजार २४ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसैगरी गत २४ घण्टामा २ हजार २०६...

नेकपा सचिवालय बैठक बालुवाटारमा सुरु

काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को सचिवालय बैठक प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा शुरु भएको छ । केहीबेरअघि बैठक शुरु भएको प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका...

बेथितिको विकासले ‘जलचर संकटमा’

दैलेख । संघीय राज्यपछि स्थानीय सरकारसँगै जथाभाबी खनिएका सडकले नागरिकलाई सुविस्ताभन्दा सास्ती खेप्नुपरेको छ । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन नगरी खनिएका सडकले वातावरणीय सन्तुलन बिग्रनुका...

कोरोना संक्रमणबाट एक पुरुषको मृत्यु

लहान । कोरोना सङ्क्रमणबाट सिरहामा गएराति थप एक पुरुषको मृत्यु भएको छ । विराटनगरस्थित नोबेल अस्पतालमा उपचारका क्रममा मिर्चैया नगरपालिका–१ निवासी ७५ वर्षीय पुरुषको...

भर्खरै

जनप्रतिनिधिको काममा नेकपाको ‘क्रस चेक’

धनकुटा । पार्टीको तर्फबाट स्थानीय तहमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिको काममा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) धनकुटाले चासो देखाउँन थालेको छ । स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएको...

ओली र प्रचण्डको प्रस्ताव स्थायी कमिटीमा लगिने

काठमाडौँ । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) भित्र उत्पन्न सङ्कट समाधानका लागि दुवै अध्यक्षले प्रस्तुत गरेको प्रतिवेदन (पत्र) स्थायी कमिटीमा लगिने भएको छ ।...

हुलाकी सडकका लागि अतिक्रमित संरचना धमाधम हटाइँदै

सप्तरी । तराई–मधेशका इलाका जोडने बहुप्रतिक्षित हुलाकी सडक निर्माणका लागि बाधक बनेका अतिक्रमण र संरचना धमाधम हटाउन र भत्काउन थालिएको छ । हुलाकी राजमार्ग...

कोभिड–१९ विरुद्धको खोप ल्याइने

काठमाडौँ । सरकारले कोभिड–१९ को विरुद्धको खोप २० प्रतिशत नागरिकलाई पुग्नेगरी ल्याउने भएको छ । विभिन्न देशमा अन्तिम परीक्षण भइरहेको खोप कूल जनसङ्ख्या २०...

धेरै पढिएका

‘कृष्ण लिला’ इलाममा सुटिङ हुँदै (फोटोफिचर)

इलाम । इलाम सुन्दर भएकै कारण कोरोना कहरको समयमा पनि फिल्म सुटिङका लागि चलचित्र कर्मि इलाममा आएका छन । यतिबेला इलामको पानिटारमा चलचित्र ‘कृष्ण...

एसपीसहित तीन प्रहरी अधिकृत निलम्बित

काठमाडौँ । गृह मन्त्रालयले आचरण विपरीत काम गरेका आरोपमा नेपाल प्रहरीका तीन प्रहरी अधिकृतलाई निलम्बन गरेको छ । निलम्बनमा पर्नेमा प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) विमल...

बेथितिको विकासले ‘जलचर संकटमा’

दैलेख । संघीय राज्यपछि स्थानीय सरकारसँगै जथाभाबी खनिएका सडकले नागरिकलाई सुविस्ताभन्दा सास्ती खेप्नुपरेको छ । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन नगरी खनिएका सडकले वातावरणीय सन्तुलन बिग्रनुका...

विमानस्थलमा लागेको आगो नियन्त्रणमा

सिमकोट । सिमकोटस्थित विमानस्थलको कर्मचारी बस्ने क्वाटरमा लागेको आगो नियन्त्रणमा आएको छ । आज बिहान ४ बजे लागेको आगो ३ घण्टापछि पूर्णरुपमा नियन्त्रणमा आएको...

ई-पेपर

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 90 times, 1 visits today)