संखुवासभाको उम्लिङ खोलागाउँमा आङ नै सिरिंङ हुनेगरी घट्न पुगेको सामूहिक हत्याकाण्डले सबैलाई सोच्ने बनाएको छ । त्यसमा पनि हत्याको कारण खुल्न जाँदा यसले सबैलाई आश्चर्यमा पारेको छ । अभियुक्तले आपसी भनाभन र हेपाइका कारणले यो घटना घट्न गएको भनी दिएको बयान सार्वजनिक भएपछि त घरेलु हिंसा आखिर हत्याको कारक किन बन्न जान्छ भन्ने कुरा गम्भीरताका साथ लिनुपर्ने अवस्थामा पु¥याएको छ । अभियुक्तले धारिलो हतियार नै प्रयोग नगरी चिर्पटले ६ जनाको पालैपालो हत्या गरेको स्वीकार गरेपछि यसले साँचै नै सोच्ने बनाएको छ । अहिलेसम्म भएका हत्याका कारणहरूमा सुरा, यौन, द्रव्य सबैभन्दा बढी कारकका रूपमा देखिए पनि घरेलु हिंसा र उत्पीडनका कारण पनि कम हत्या भएका छैनन् । छरछिमेक र पारिवारिक रूपमा हुने हत्याका घटनाहरूका कारक भनेको घरेलु हिंसा र उत्पीडन नै मुख्य रहने गरेको छ । धन, सम्पत्ति, आँठो साँध, बोलीवचन, अभद्र व्यवहार यसमा कारक हुने गरेका छन् । कतिपय स्थानमा संस्कारगत रूपमा हुर्किएको सामाजिक दुव्र्यवहारले जानअञ्जानमा यसो हुने गरेको पाइन्छ ।
यथास्थितिमा रहेको नेपाली समाजलाई पछिल्लो समयमा समतामा आधारित समाजतर्फ अघि बढाउनका लागि नियम कानुनका साथै विविध संहिता जारी गरिएका छन् । विज्ञान तथा प्रविधिको विकास र विस्तारका कारण धेरै जनतामा थोरबहुत चेतना पनि आइसकेको छ । यो चेतना सापेक्षतामा नयाँ पुस्तामा धेरै र पुरानो पुस्तामा कम रहन गएको छ । सामाजिक विभेद, गालीगलौज, हेपाइ, छेडकानी, सार्वजनिक गाली बेइज्जती तथा सांकेतिक मनोवैज्ञानिक असर पार्ने खालका व्यवहार अबका समाजमा स्वीकार्य देखिँदैनन् । मानिसले समताको व्यवहार आशा गरिरहेका हुन्छन् । तर, कतिपय पुरानो ढर्राका समाजमा आनीबानी र बोली व्यवहारका साथै काम गराइमा पुरानै ढोंग अभिव्यक्त भइरहेका हुन्छन् । संखुवासभाको सामूहिक हत्याको घटनामा यदि अभियुक्तले भनेको कुरा सही हो भने त्यो अपाच्य भएर बदलाको भावनामा परिणत हुन गएको देखिन्छ । यसमा हामीले ख्याल गर्नुपर्ने कुरा के हो भने अति सर्वत्र वर्जयते भनेझैं त्यो बदलाभावमा परिणत हुन गएको अनुभूत हुन्छ ।
यद्यपि अभियुक्त लागि कानुनी बाटोहरू सबै खुला थिए नै । उनले कानुनी उपचारका लागि आफूलाई मानसिक रूपमा तयार पारेनन् । बरु बदला नै अन्तिम उपाय भएको देखे । रिसका बेला कसैले वेद नपढ्ने उखानलाई हामीले बिर्सनुहुँदैन । साथै, एउटा अपराध लुकाउन १०औं अरू अपराध गर्नुपर्छ जसका कारण त्यो अपराध झन् अक्षम्य हुँदै जान्छ । त्यसैले समाज रूपान्तरणका क्रममा समाजमा व्यापक रूपमा थाती रहेका विभेदजन्य व्यवहारहरू संक्रमणकालीन समाजमा अपाच्य हुन पुग्छन् । पुराना र नयाँ पुस्ताका साथै पुराना र नयाँ व्यवहारका बीचमा पनि एकखाले द्वन्द्व सिर्जना हुन जान्छ । यसले नसोचेको परिणाम निम्त्याउने पनि गर्छ । हाम्रो सामाजिक अवस्था र समाजमा विद्यमान शोषण उत्पीडनका कारण पनि नसोचेका घट्नाहरू घट्न पुगिरहेका छन् । स्थानीय र प्रदेश सरकारहरू यस विषयमा त्यति धेरै संवेदनशील भएको पाइँदैन् ।
यस घट्नामा पनि दोषीलाई कानुनअनुसार हदैसम्मको कारबाही त हुनुपर्छ तर आगामी दिनमा समाजमा यस प्रकारका दुःखद घटनाहरू घट्न नदिन संघ, प्रदेश र स्थानीय तहले आवश्यक समन्वय गरी सरकारीस्तरबाटै सामाजिक विभेदविरुद्ध चेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिनुपर्छ ।






