काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन नजिकिँदै जाँदा तल्लो तहदेखि नै नेतृत्वको शक्ति परीक्षण तीव्र बनेको छ ।

पार्टी सभापति गगनकुमार थापाले विगतमा व्यक्तिकेन्द्रित राजनीति र सभापतिको देवत्वकरणको विरोध गर्दै विधि, विधान र संस्थागत निर्णय प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने धारणा राख्दै आएका थिए ।

अहिले उनकै नेतृत्वमा भइरहेको महाधिवेशनको प्रारम्भिक प्रक्रियामा भने सभापति र उनको समूहको प्रभाव बढाउन संगठन तहमा सहमतिको नाममा प्रतिनिधि व्यवस्थापन गरिएको आरोप लाग्न थालेको छ ।

वडा र पालिका तहका अधिवेशनमा थापाको तस्वीरसहितका ब्यानर तथा प्रचार सामग्री देखिन थालेका छन् । तस्वीर राख्नु आफैंमा विधानविपरीत नभए पनि व्यक्तिभन्दा पार्टी र संस्थालाई प्राथमिकता दिने राजनीतिक संस्कारको वकालत गरेका थापाकै नेतृत्वमा व्यक्तिकेन्द्रित प्रचार बढेको विषय कांग्रेसभित्र बहसको विषय बनेको छ ।

महाधिवेशन प्रतिनिधि चयनको प्रक्रियामा विभिन्न तहमा सर्वसम्मतिको अभ्यास भएको छ । संस्थापन पक्षले यसलाई सहमति र पार्टीभित्रको एकताको संस्कारका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ । संस्थापनइतर पक्षले भने आफूअनुकूल प्रतिनिधि चयन गर्ने उद्देश्यले प्रतिस्पर्धालाई सीमित गरिएको आरोप लगाएको छ ।

विशेषगरी थापा नेतृत्वको विचार समूहमा लामो समयदेखि सक्रिय रहेका व्यक्तिहरूलाई विभिन्न तहमा प्रतिस्पर्धाबाट निर्वाचित हुनुपर्ने अवस्थालाई सहमतिका नाममा व्यवस्थापन गरिएको आरोप छ । यद्यपि देशभरका निर्वाचनको पूर्ण तथ्यांक सार्वजनिक नभएकाले यस्तो आरोपको स्वतन्त्र पुष्टि भइसकेको छैन ।

प्रतिनिधि चयनमै सभापतिको परीक्षा
यसपटकको विधानगत व्यवस्थाले तल्लो तहको अधिवेशनलाई अझ महत्वपूर्ण बनाएको छ । यसअघि केन्द्रीय सभापति, पदाधिकारी र सदस्य स्वतः महाधिवेशन प्रतिनिधि हुने व्यवस्था रहेकामा अहिले उनीहरूले पनि निर्वाचन प्रक्रियाबाट प्रतिनिधि बन्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

सभापति थापा काठमाडौं–४ बाट निर्विरोध महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन भएका छन् । त्यही क्षेत्रमा महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्मा भने झापा–१ बाट चुनाव लडेर महाधिवेशन प्रतिनिधि बनेका छन् ।

वडाबाट चयन हुने क्षेत्रीय प्रतिनिधिले प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रमा महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन गर्छन् । अन्ततः यही प्रतिनिधिले केन्द्रीय नेतृत्व चयन गर्ने भएकाले तल्लो तहमा को प्रतिनिधि बन्छ भन्ने विषय नेतृत्वको शक्ति समीकरणसँग जोडिएको छ ।

कांग्रेसको आधिकारिक तथ्यांकअनुसार असोज ८ सम्म ६६ जिल्लाका ६३० पालिकामा अधिवेशन सम्पन्न भइसकेको छ । भारी वर्षाका कारण प्रभावित क्षेत्रमा क्षेत्रीय अधिवेशन असोज १३ भित्र स्थानीय अवस्था हेरेर सम्पन्न गर्न निर्वाचन समितिले निर्देशन दिएको छ ।

कांग्रेसभित्र पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले वर्तमान महाधिवेशन प्रक्रियालाई चुनौती दिँदै समानान्तर अधिवेशनको तयारी अघि बढाइरहेको छ । देउवा पक्षले छुट्टै संगठनात्मक प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी गरेपछि कांग्रेसको विवाद तल्लो तहको प्रतिनिधि छनोटसम्म पुगेको छ ।

यसले थापा नेतृत्वको महाधिवेशनमा प्रतिनिधि व्यवस्थापन, संस्थापन र संस्थापनइतर समूहबीचको शक्ति सन्तुलन तथा पार्टीको आगामी नेतृत्व चयनलाई थप पेचिलो बनाएको छ ।

दुई दिन सर्यो महाधिवेशन
यसैबीच कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटन दुई दिन पछि सरेको छ । यसअघि असोज १६ गते उद्घाटन गर्ने तयारी रहेकामा अब असोज १८ गते दिउँसो २ बजे काठमाडौंको खुलामञ्चमा उद्घाटन गर्ने निर्णय भएको छ ।

महाधिवेशनको मूल निर्वाचन कार्यतालिका भने यसअघि असोज १६ देखि १९ गतेसम्मका लागि तय गरिएको थियो ।

पालिका र क्षेत्रमा देखिएन वडाको जस्तो मिलन
१५औँ महाधिवेशनका लागि तल्लो तहको अधिवेशन चलिरहँदा वडा तहमा सहमतिको अभ्यास बलियो देखिए पनि पालिका र निर्वाचन क्षेत्रको नेतृत्व चयनमा भने निर्वाचन र गुटगत प्रतिस्पर्धा बढेको छ ।

क्रियाशील सदस्यताको विवाद भएका केही स्थानमा अधिवेशन नै रोकिएको छ भने कतिपय ठाउँमा झडपसमेत भएको छ ।

रोल्पामा ७२ मध्ये ६९ वडामा वडा कार्यसमिति र क्षेत्रीय प्रतिनिधि सर्वसम्मत चयन भएका छन् । हिमाली तथा पहाडी जिल्लाका अधिकांश वडामा पनि सहमतिमै नेतृत्व र क्षेत्रीय प्रतिनिधि चयन भएको छ ।

पालिका तहमा भने तुलनात्मकरुपमा प्रतिस्पर्धा देखिएको छ । काठमाडौं महानगरमा सुशन वैद्य, ललितपुर महानगरमा राजु महर्जन र धरान उपमहानगरमा नरेन्द्रप्रसाद राईको नेतृत्वमा कार्यसमिति सर्वसम्मत चयन भएको छ । तर भरतपुर, पोखरा, हेटौंडा र बुटवल महानगर तथा उपमहानगरमा मतदानबाट नेतृत्व चयन भएको छ ।

भरतपुरमा १ हजार २३२ मत खसेको निर्वाचनमा बुद्धिकान्त न्यौपाने ६६० मतसहित सभापति निर्वाचित भए । पोखरामा त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धाबाट सुरेन्द्रमान बिजुक्छे सभापति बने । हेटौंडामा रामकृष्ण कोइराला २८४ मतसहित निर्वाचित हुँदा उनका प्रतिस्पर्धी कविन सांगामीले २७५ मत पाए । बुटवलमा पनि मतदानबाट ज्योति भण्डारी सभापति निर्वाचित भएका छन् ।

क्षेत्रीय तहमा गोरखा, मनाङ र मुस्ताङलगायतका केही जिल्लामा गुटगत भागबण्डा मिलाएर सहमति गरिएको छ भने रुपन्देही, झापा, मोरङ र काठमाडौंका अधिकांश संघीय निर्वाचन क्षेत्रमा महाधिवेशन प्रतिनिधि तथा क्षेत्रीय कार्यसमिति चयनका लागि मतदान भएको छ ।

कतिपय स्थानमा क्रियाशील सदस्यताको विवादले अधिवेशन प्रक्रिया प्रभावित भएको छ । विराटनगर–६ मा सदस्यता नामावलीको विषयमा दुई पक्षबीच कुटाकुट भएपछि प्रहरीले हस्तक्षेप गगरेको छ ।

महोत्तरीको जलेश्वर–४ मा पुरानो र नयाँ सदस्यता सूची फरक परेको भन्दै निर्वाचन प्रक्रिया रोकिएको छ । पर्साका १४ वटै पालिकामा सदस्यता विवादका कारण पूर्वनिर्धारित मितिमा अधिवेशन हुन सकेन । रोल्पाको थबाङका दुई वडा तथा लुङ्ग्री–३ मा पनि सदस्यता र आन्तरिक विवादका कारण अधिवेशन स्थगित भएको छ ।

सम्बन्धित समाचार

रास्वपा सभापति लामिछानेको आह्वानमा सर्वदलीय बैठक बस्दै सिंहदरबारमा सर्वदलीय बैठक सुरु ‘ढुक्क रहनुस् !, दसैँ अगावै लालपुर्जा वितरण प्रक्रिया सुरु हुन्छ’ नेपाली कांग्रेसको वडा अधिवेशन ७३ जिल्लामा सम्पन्न, बाँकी भाेली हुने प्रधानमन्त्री–प्रधानसेनापतिबीच अर्थपूर्ण भेटवार्ता भोटेकोशी बाढी अध्ययन गर्न १५ सदस्यीय संसदीय विशेष समिति गठन असोज ९ देखि तीन दिन भारी वर्षाको सम्भावना न्युयोर्कबाट प्रधानमन्त्री बालेनको सन्देश : तीन दिनसम्म विशेष सतर्कता अपनाऔं