Tuesday, May 11, 2021
Home बिचार दुर्घटनाको बाटोमा नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन

दुर्घटनाको बाटोमा नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन

खेमराज निरौला,

२००६ सालको वैशाख १० गते भारतको कलकत्तामा नेपालको पहिलो कम्युनिस्ट पार्टीको जन्म हुँदै गर्दा राणा शासनविरोधी आन्दोलनको मोर्चा बन्दै थियो । पुष्पलाल श्रेष्ठ, नरबहादुर कर्माचार्य, निरञ्जन गोविन्द वैद्य, नारायणविलास जोशी र मोतीदेवी श्रेष्ठको अगुवाइमा जन्मिएको नेपालको कम्युनिस्ट पार्टी सामन्तवाद, साम्रज्यवाद र विस्तारवादविरुद्ध संघर्ष गर्दै नेपाललाई एउटा समृद्ध समाजवादोन्मुख मुलुकका रूपमा अघि बढाउने दृष्टिकोण राखेको थियो । मुलुकलाई राणा शासकको पन्जाबाट मुक्त राख्दै व्याप्त विभेद र असमानताको अन्त गर्ने प्रण त्यति बेलै गरिएको थियो । तर, विडम्बना पार्टी स्थापना हुनेबितिकै पार्टीभित्र दुई लाइन संघर्ष सुरु भइहाल्यो ।

२०१० साल माघ १७ देखि सम्पन्न पहिलो भूमिगत महाधिवेशनले मनमोहन अधिकारीलाई महासचिवमा निर्वाचित गरेको थियो । मनमोहन चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको आठांै महाधिवेशनमा भाग लिन चीन गएपछि पार्टीको जिम्मेवारीमा केशरजंग रायमाझी आए । २०१४ जेठ १५ देखि २५ सम्म चलेको दोस्रो अधिवेशनमा पुष्पलालले पेस गरेका कार्यक्रम त पास भयो तर महासचिव केशरजंग रायमाझी बने । त्यसपछि राजा महेन्द्रको २०१७ सालको शाही ‘कु’ले भर्खरै संगठनमा लागेको कम्युनिस्ट पार्टीका लागि ठूलो प्रभाव प-यो । रायमाझीले राजाको ‘कु’ लाई स्वागत गरे भने पुष्पलालहरूले विरोध गरेका थिए । राजाको उक्त कदमलाई लिएर पुनः पुष्पलाल, रायमाझी र मोहनविक्रम सिंहको स्पष्ट तीन लाइन देखाप-यो ।

शाही ‘कु’को समर्थन गरेकोमा रायमाझीलाई महासचिवबाट हटाइयो र त्यसपछि विभिन्न क्षेत्रगत आधारमा समिति गठन गरियो । तेस्रो अधिवेशन २०१९ सालको वैशाखमा त्यही समितिले सम्पन्न गरी तुलसीलाल अमात्य महासचिव चुनिए । उता कारबाहीमा परेका रायमाझीले आफ्नो समूहको महाधिवेशन २०२४ सालमा सम्पन्न ग-यो । त्यस्तै, तुलसीलाल र पुष्पलाल समूहले पनि छुट्टाछुट्टै समूहको नेतृत्व गरी अघि बढे । २०२८ सालसम्म आइपुग्दा नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनमा विभिन्न धार देखापरिसकेका थिए । तिनै धारमध्ये झापा जिल्ला कमिटीले सशस्त्र संघर्ष गर्ने निर्णयका साथ अघि बढ्यो, जसको नेतृत्व सीपी मैनालीले गरेका थिए । जसलाई आजसम्म झापा विद्रोहका नायक भनेर चिनिन्छ । अहिलेका प्रधानमन्त्री एवं नेकपा एमालेका वर्तमान अध्यक्ष पनि सोही झापा आन्दोलनको समूहमा आबद्ध थिए ।

मुलुकलाई राणा शासकको पन्जाबाट मुक्त राख्दै व्याप्त विभेद र असमानताको अन्त्य गर्ने प्रण त्यति गरिए पनि पार्टी स्थापना हुनेबितिकै पार्टीभित्र दुई लाइन संघर्ष सुरु भइहाल्यो

झापा विद्रोहकै क्रममा २०२८ सालतिर रामनाथ दाहाल, नेत्र घिमिरे, कृष्ण कुइँकेल, विरेन राजवंशी र नारायण श्रेष्ठलाई तत्कालीन पञ्चायत सरकारले सुखानीको जंगलमा लगेर हत्या गरेको थियो, जेल सार्ने बहानामा । यो अवस्थासम्म आइपुग्दा नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन तहसनहस अवस्थामा पुगिसकेको थियो । अझ भनौं २०२३ सालतिरै आइपुग्दा करिबकरिब कम्युनिस्ट पार्टी अवसानको बाटोतिर लागिसकेको थियो । एकातिर पूर्वमा मेची–कोसी प्रान्तीय कमिटी गठन भयो भने अर्कातिर केशरजंगको समूह छुट्टियो । पार्टीका अन्य प्रभावशाली नेताहरू तुलसीलाल र पुष्पलाल पनि छुट्टिए । सीपी मैनाली र मोहनविक्रम सिंहले क्रमशः झापा जिल्ला कमिटी र केन्द्रीय न्युक्लियसको नेतृत्व गर्थे । झापा विद्रोहमा ठूलो क्षति हुने भयले २०३१ सालतिर झापाली विद्रोही कमिटी र मोरङको क्रान्तिकारी संगठनले २०३२ सालमा संयुक्त सम्मेलन गरी अखिल नेपाल कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी कोअर्डिनेसन कमिटी गठन गरेको थियो ।

यो कमिटीमा अन्य विभिन्न कमिटी पनि समेटिएका थिए । यही कोअर्डिनेसन कमिटीले २०३५ सालको पुसमा राष्ट्रिय सम्मेलन गरी सीपी मैनालीको नेतृत्वमा नेकपा एमाले गठन ग-यो । २०३५ सालतिर पुष्पलालको निधन भएपछि पुष्पलालको पार्टी साहना प्रधान र बलराम उपाध्यायले चलाए । २०४३ सालतिर आएर मनमोहन अधिकारीले नेतृत्व गरेको पार्टीसँग पुष्पलालको पार्टी पनि एकीकरण भई नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माक्र्सवादी) बन्यो । २०४६ सालको जनआन्दोलनमा सहभागी भएको मनमोहन अधिकारीको दल र सीपी मैनालीको दलबीच २०४७ सालमा एकीकरण भई नेकपा एमालेको जन्म भयो । मदन भण्डारी महासचिव रहेको एमालेले जनताको बहुदलीय जनवादलाई अंगीकार गर्दै अघि बढ्ने निर्णय ग¥यो । उता अलग धारको रूपमा रहेको मोहनविक्रम सिंह नेतृत्वको समूहभित्र पनि २०३६ सालको जनमत संग्रह हेर्ने दृष्टिकोणमा मत भिन्नता आउँदा उक्त समूहभित्र पनि गुटहरू सिर्जना भए । २०४० सालमा निर्मल लामाले पार्टी फुटाएर नेकपा (चौम) बनाए । मोहनविक्रम सिंह समूहले नेकपा (मसाल) राखे ।

मोहन वैद्य (किरण), पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड)लगायतका नेताहरू पनि मोहनविक्रम सिंहसँगै रहे । मसाल पाँचौं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा फेरि अर्काे विभाजनमा प-यो । मोहनविक्रम सिंहमा गम्भीर सैद्धान्तिक विचलनको आरोप लगाउँदै प्रचण्डले प्रतिवेदन पेस गरेपछि मोहन वैद्य (किरण)लाई महामन्त्रीमा चयन ग¥यो । २०४२ सालमा पाँचांै महाधिवेशनबाट निर्वाचित १७ जना केन्द्रीय सदस्यमध्ये चार जनालाई लिएर मोहनविक्रम सिंहले नेकपा मसाल गठन गरे । यसलाई पातलो (मसाल) भन्न थालियो । २०४३ सालमा नेकपा मशाल अर्थात् मोटो मशालका तर्फबाट आक्रामक गतिविधि र पोस्टर टाँस्ने काम भयो जसले पार्टीलाई ठूलो क्षति पनि पु¥याएको थियो । यसमा पार्टीको योजना असफल भएपछि मोहन वैधले पार्टीबाट राजिनामा दिए । २०४५ सालमा नेकपा मशालको सम्मेलनले प्रचण्डलाई महामन्त्रिमा निर्वाचित ग¥यो र माओवाद पास ग¥योे । त्यसपछि दीर्घकालीन जनयुद्धको कार्यदिशासमेत पास ग-योे ।

आम कार्यकर्ता, समर्थक, शुभेच्छुकको एउटै चिन्ता छ, अब नेकपा एमाले कस्तो अवस्थामा पुग्ने हो वा कहाँ पुगेर दुर्घटनाग्रस्त हुने हो

२०४७ साल श्रावणमा प्रचण्ड नेतृत्वको नेकपा (मशाल),निर्मल लामा नेतृत्वको नेकपा चौम र रूपलाल विश्वकर्माको सर्वहारावादी श्रमिक संगठनबीच एकता भई नेकपा एकता केन्द्र बन्यो । २०४७ सालतिरै हरिबोल गजुरेल र बाबुराम भट्टराईलगायतको टिम मोहनविक्रम सिंहसँग विद्रोह गरी नेकपा एकता केन्द्रमा प्रवेश ग-योे । २०४८ साल मंसिर ४ मा एकता महाधिवेशनले प्रचण्डको दीर्घकालीन जनयुद्धको कार्यदिशा पारित ग-योे र पार्टीको नाम नेकपा (माओवादी) राखी २०५२ साल फागुन १ गतेदेखि सशस्त्र जनयुद्धमा होमियो । नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरूको फुट र एकले अर्काेलाई कारबाहीको शृंखला यतिमा मात्रै सीमित छैन । २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि सबैभन्दा ठूलो कम्युनिस्ट शक्ति बनेको नेकपा (एमाले) पहिलोपटक महाकाली सन्धिको विषयलाई लिएर फुटेको थियो । अहिलेको नेकपा एमालेको उपाध्यक्ष वामदेव गौतमको अगुवाइमा पार्टी फुटाएर नेकपा (माले) बनाए तर निर्वाचनमा लज्जास्पद हार बेहोरेपछि पुनः एमालेमै फर्किए ।

सीपी मैनाली भने आजसम्म मालेकै नेतृत्व गरिरहेका छन् । २०६२/६३ को जनआन्दोलनपश्चात् कम्युनिस्टका दुई मुख्य धार नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी अस्तित्वमा आए । नेकपा एमालेले संसदीय व्यवस्था रोजेको थियो भने नेकपा माओवादीले शान्तिपूर्ण राजनितिक अवतरण रोजेको थियो । अन्य साना कम्युनिस्ट घटकहरू पनि आआफ्नै किसिमले जुट्दै फुट्दै गरिरहेका थिए । २०६४ सालको पहिलो संविधान सभाको निर्वाचनमा भाग लिएको नेकपा माओवादीबाट मोहन वैध (किरण) फेरि पुष्पकमल दाहालबाट अलग भए । नेत्रविक्रम चन्द (विप्लव)ले पनि पुष्पकमल दाहालको नेकपा माओवादी छोडी सशस्त्र संघर्ष रोजे । दोस्रो संविधान सभाको निर्वाचनमा नेकपा माओवादी तेस्रो स्थानमा खुम्चन पुग्यो । माओवादीको संगठन त्यसपछि कमजोर बन्दै गयो । निर्वाचनमा पराजय भोग्दै गएपछि २०७५ जेठ ३ गते नेकपा एमालेसँग एकीकरण गरी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बन्यो । नेकपाले २०७४ को निर्वाचनमा करीब दुई तिहाइ जनमतको सर्मथन प्राप्त ग-योे र एकल नेतृत्वको सरकार बन्यो तर एकता भएको तीन वर्ष नपुग्दै पार्टी फुटेर एमाले र माओवादीकै अवस्थामा फर्किए । ठूलो अपेक्षा र भरोसाले निर्वाचनमा सफलता प्राप्त गरेको दलभित्र अहिले चलिरहेको रडाकोले देशको राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक एवं सम्पूर्ण क्षेत्रमा नराम्रो प्रभाव पारिरहेको छ । जनअपेक्षामा ठूलो आघात पुगेको छ । समाजवादको नाराले २०७४ सालमा सम्पन्न निर्वाचनमा दुई तिहाइको जनमत प्राप्त गरेको नेकपा आन्तरिक कलहले गर्दा विभाजित बन्न पुग्यो । विकास समृद्धि र समाजवाद त केवल मृगतृष्णा मात्र बन्न पुुगेको छ ।

समृद्धि र समाजवादकै प्रलोभनले जनताले कम्युनिस्ट पार्टीलाई सत्तामा त पु-याए तर तीन वर्ष पनि पूरा हुन नपाउँदै व्यक्तिगत टकराव र गुटगत राजनीतिको प्रवृत्तिले सग्लो कम्युनिस्ट पार्टी विभिन्न समूहमा विभक्त हुँदा जनमतमाथि नै अपमान भएको छ । अहिले नेकपा एमालेभित्रको घिनलाग्दो जनभावनाविपरीतका गतिविधि पनि सत्ता, शक्ति, गुट र नेतृत्वमा हाली मुहाली गर्ने कुत्सित मानसिकताको उपज हो । विधि, पद्धति, संस्कार, सहमति, सहकार्य, एकअर्काको सम्मान जेजस्ता शब्दजाल प्रयोग गरिए तापनि अहिलेको मुख्य समस्या भनेकै पार्टी कब्जा गर्दै सत्ता र शक्तिमा आफ्नो गुटलाई स्थापित गर्ने नै हो ।

पार्टी सुदृढीकरण र पुनर्गठनका नाममा चलाइएका समानान्तर गतिविधिले नेकपा एमाले कहाँ पुग्ने हो अनिश्चित छ । एक अर्काप्रति प्रयोग भएका गाली गलौजका शब्द र कारबाही हेर्दा लाग्छ अब नेकपा एमाले एक ढिक्का हुने सम्भावना न्यून बन्दै गएको छ । आम कार्यकर्ता, समर्थक, शुभेच्छुकको एउटै चिन्ता छ, अब नेकपा एमाले कस्तो अवस्थामा पुग्ने हो । कम्युनिस्ट आन्दोलन कहाँ पुगेर दुर्घटनाग्रस्त हुने हो ।

(Visited 167 times, 1 visits today)
Loading comments...

आजको समाचार

अमेरिकाको ब्रुकलिन फिल्म फेस्टिबलमा छानियो महानगर

कोरोनाको संक्रमणका कारण यतिबेला विश्वका धेरै देशमा लकडाउन जारी छ । तथापि त्यहाँ विभिन्न महोत्सवको तयारी रोकिएको छैन । यस्तै अमेरिकाले आयोजना गर्ने ब्रुकलिन...

एनएसजेएफलाई राखेपको सहयोग

काठमाडौं । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप)ले नेपाल खेलकुद पत्रकार मञ्च (एनएसजेएफ)लाई सहयोगस्वरूप सोमबार स्वास्थ्य सामग्री प्रदान गरेको छ । कोरोना भाइरस (कोभिड– १९)को जोखिम नियन्त्रण...

एमालेमा ह्वीप उल्लंघन गर्ने कारबाहीमा

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)ले विश्वासको मत दिन अनुपस्थित भएर ‘ह्वीप’ उल्लंघन गर्ने आफ्ना सांसदलाई कारबाही गर्ने भएको छ । संसद्मा प्रधानमन्त्री केपी...

काठमाडौंलाई बदला लिने अवसर

खुकुरी नेपाल सुपर (एनएसएल)को प्ले अफका खेल मंगलबारदेखि सुरु हुँदै छन् । प्ले अफको पहिलो खेलमा लिगको शीर्ष स्थानमा रहेका काठमाडौं रेजर्स र धनगढी...

निषेधाज्ञामा उद्योगीले बढाए निर्माण सामग्रीको भाउ

काठमाडौं । मुलुक अहिले नयाँ भेरियन्टसहित दोस्रो लहरमा तीव्र रूपले फैलिएको कोरोना भाइरसको महामारीबाट आक्रान्त भएको मौका छोपरेर सिमेन्ट र छड उत्पादक एवं विक्रेताले...

साताका लोकप्रिय समाचार

सुबिसुको इन्टरनेट अवरुद्ध भएपछि ग्राहक आजित

सर्लाही । इन्टरनेट प्रदायक निजी कम्पनी सुबिसुको ‘इन्टरनेट मस्त जिवन स्वस्थ्य’ नारामै सिमित हुने भएको छ । देशकै दोस्रो ठूलो इन्टरनेट सेवा प्रदायक दावी...

म्यान्चेस्टर सिटी पहिलो पटक च्याम्पियन्स लिगको फाइनलमा

लन्डन । इग्लिस क्लब म्यान्चेस्टर सिटी पहिलो पटक युरोपियन च्याम्पियन्स लिग फुटबलको फाइनलमा पुगेको छ । बुधबार बिहान भएको सेमिफाइनल दोस्रो लेगको खेलमा फ्रान्सको...

इलाममा ७१ जनालाई संक्रमण, ४ जनाको मृत्यु

इलाम । इलाममा मंगलबार १७ जनामा कोरोना भाइरसको संक्रमण पुष्टि भएको छ । इलाम नगरपालिकाका १६ जना र माइजोगमाई गाउँपालिकाका एक गरी १६ जनामाा...

सर्लाहीको ग्रामीण क्षेत्रमा कोरोना भाइरस सँग मिल्दो लक्षण भएका बिरामीको संख्या बढदै

सर्लाही । सर्लाहीको ग्रामीण क्षेत्रमा कोरोना भाइरस सँग मिल्दोजुल्दो लक्षण भएका बिरामीको संख्या एक्कासी बढेको छ । बिरामीमा उच्च ज्वरो आउने, घाँटी दुख्ने, रुघाखोकी...

अक्सिमिटर कालोबजारी गर्ने तिवारी पक्राउ

वीरगन्ज । कोरोनाले शरीरको अक्सिजन कम गराउने हुँदा बेला–बेला शरीरको अक्सिजन मापन गर्न चिकित्सकले आमसर्वसाधारणलाई सल्लाह दिएका छन् । अहिले औषधी पसलमा पल्स अक्सिमिटर...

ट्रेन्डिङ

अलपत्र प-यो बाँसगढी नगरपालिकाको चक्रपथ निर्माण योजना

बर्दिया । बाँसगढी नगरपालिकाले नगरबासीलाई सडक यातायातमा सहज पहुँच पु-र्याएर गाउँलाई नगरसम्म जोड्नका लागि नगरमा चक्रपथ निमार्ण गर्ने महत्वकांक्षी योजना ल्याएको थियो । योजनाको...

पोखराको सडकमा चार महिनापछि गुड्न थाले बस

पोखरा । पर्यटकीय नगरी पोखरामा बिहीबारदेखि सार्वजनिक यातायातका साधन चल्न थालेका छन् । ४ महिना लामो लकडाउनपछि यहाँ बिहानदेखि बस गुड्न थालेका छन् ।...

बाढी पहिरोले सय मेगावाट बढी विद्युत् उत्पादन ठप्प

काठमाडौं । बाढी पहिरोका कारण दर्जन बढी जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेको छ । बर्खा लागेसँगै सधै उच्च जोखिममा रहेको गरेको जलविद्युत् क्षेत्रमा यस वर्ष...

भारतमा कोरोना संक्रमितको संख्यामा दिनदिनै नयाँ रेकर्ड, एकै दिन चार लाख १४ हजार संक्रमित

नयाँ दिल्ली । कोरोनाभाइरस (कोभिड–१९) महामारीको दोस्रो लहरको सङ्कट व्यहोरिरहेको भारतमा विगत २४ घण्टाको अवधिमा चार लाख १४ हजार नयाँ सङ्क्रमित फेला परेका छन् ।...

म्याग्दीको रघुगंगामा एम्बुलेन्स दुर्घटना, चालक बेपत्ता

पोखरा । म्याग्दी जिल्लाको रघुगंगा गाउँपालिका वडा २, रिठेबोटमा एम्बुलेन्स दुर्घटना भएको छ । मुस्ताङको थासाङ गाउँपालिकाबाट बिरामी लिन आउँदै गरेको ग१झ ३११ नम्बर एम्बुलेन्स...

काठमाडौंलाई दशैं लाग्यो (फोटोफिचर)

काठमाडौं । पछिल्ला केही दिन यता मुलुकमा कोरोना संक्रमितको संख्या ह्वात्तै बढेको छ । उपत्यकामा मात्रै प्रतिदिन दुई हजार बढी संक्रमित थपिन थालेका छन्...

कारोनाबाट थलिएको पर्यटन व्यवसाय व्युताउँन ठोस कार्यक्रम ल्याइने : पर्यटनमन्त्री

काठमाडौं । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यन मन्त्री यागेश भट्टराई समक्ष ट्रेकिङ एजेन्सी एसोसिएसनअफ नेपाल (टान) र नेपाल टे«किङ ट्राभल राफ्टिङ एयरलाइन्स संस्कृति पुरातात्विक...

काठमाडौं उपत्यकामा लाइसेन्स वितरण स्थगित

काठमाडौं । सरकारले काठमाडौं उपत्यकाबाट वितरण हुँदै आएको सवारी अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) वितरण हाललाई स्थगित गरेको छ । काठमाडौं उपत्यकाका चारवटै यातायात व्यवस्था कार्यालयले लाइसेन्स...

कांग्रेस महाधिवेशन भदौ ७ देखि १० सम्म गर्ने सहमति

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशन आगामी भदौ ७ देखि १० गतेसम्म हुने भएको छ । कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य गुरु घिमिरेले सभापति शेरबहादुर देउवा र वरिष्ठ...

कोरोनाको त्रासः इटालीमा एक तिहाई जनसंख्यालाई अलग पारियो

रोम । इटालीको उत्तरी क्षेत्रमा आइतबार एक करोड ५० लाखभन्दा बढी मानिसलाई क्वारेन्टाइनमा बस्न इटाली सरकारले आदेश दिएको छ । घातक कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण रोक्ने...

खोपको दोस्रो मात्रा वैशाख ७ गतेदेखि ११ गतेसम्म

काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले कोरोना भाइरसविरुद्धको पहिलो चरणको खोप लगाएका व्यक्तिलाई दोस्रो मात्रा आगामी वैशााख ७ देखि ११ गतेसम्म प्रदान गरिने भएको...

मनितो गुमाएका माननीयहरू

लोकतन्त्र यो युुगको सर्वाधिक शक्तिशाली व्यवस्था हो । लोकतन्त्रको विकल्प अझै राम्रो लोकतन्त्र हुन सक्छ । लोकतन्त्रमा कानुन अर्थात् विधिको शासन महŒवपूर्ण मानिन्छ ।...

ई-पेपर

RAJDHANIDAILY VIDEO

प्रमुख

भर्खरै

छुटाउनुभयो कि?

(Visited 152 times, 1 visits today)