सुर्खेत । घुमन्ते फिरन्ते जीवन बिताउने र रूख काटेर काठका भाँडा–कुँडा बनाउने समुदायका रूपमा चिनिएका राउटे समुदाय वृक्षारोपण गर्नतर्फ अग्रसर हुन थालेका छन् । अहिले नयाँ परिचय बनाउँदै छन् । पुस्तौंदेखि वनलाई जीविकोपार्जनको आधार बनाउँदै आएका उनीहरू अहिले त्यही वन जोगाउने अभियानमा पनि सक्रिय देखिन थालेका छन् ।

सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका–९ खानीखोलास्थित चोल्पा चौतारा सामुदायिक वनमा शनिवार यस्तै दृश्य देखियो । राउटे बस्तीबाट करिब एक किलोमिटर टाढा रहेको वन क्षेत्रमा समुदायका करिब ४० जना सदस्यले सामूहिक रूपमा पाँच सय बिरुवा रोपेका छन् । रिठा, बकैना, इपिलिपि तथा विभिन्न फूल प्रजातिका बिरुवा रोप्दै उनीहरूले वन संरक्षणप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।

एक समय जहाँ राउटे बस्ती पुग्थ्यो, त्यहाँका रूख काटिने गरेको धारणा समाजमा गहिरोसँग बसेको थियो । उनीहरूको दैनिक जीवन नै काठका कोसी, मदुस, पिर्का लगायतका सामग्री निर्माणमा निर्भर थियो । त्यसैले राउटेलाई वनको उपभोक्ताका रूपमा मात्र हेरिन्थ्यो । तर अहिले त्यही समुदायले आफूले उपयोग गर्ने वनलाई जोगाउने र नयाँ बिरुवा हुर्काउने जिम्मेवारी पनि लिन थालेको छ ।

बाहिरका (दुनिया) समुदायले राउटेले रुख मात्र काट्छ रोप्दैन भन्छ अब हामीले पनि रुख रोप्न थालेको राउटे समुदायका युवा नविन शाही बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘धेरैले राउटेले रूख मात्रै काट्छ भन्छ । अहिले हामी जहाँ–जहाँ बस्छौँ, वर्षाको समयमा बिरुवा पनि रोप्छौँ । पहिले यस्तो गर्दैनथ्यौँ । सोसेकले वन संरक्षणको महत्व बुझाएपछि बिरुवा रोप्न थालेका हौँ ।’

राउटे समुदायको यो परिवर्तन आकस्मिक भने होइन । पछिल्ला केही वर्षदेखि उनीहरूले बस्ती पुगेका क्षेत्रमा नियमित वृक्षारोपण गर्दै आएका छन् । २०७६ सालमा दैलेखको गुराँस गाउँपालिका–५ कान्छीबजार नजिक टिमुर, उत्तिस र गुराँसका बिरुवा रोपेर सुरु भएको अभियान त्यसपछि सुर्खेतको लेकवेँसी नगरपालिका–९ मा पुग्यो । तेस्रो चरणमा सिम्ता गाउँपालिकाको भिउचुला सामुदायिक वनमा टुनी, गुराँस, दुधुलो र सिमलका बिरुवा रोपिए । यस वर्ष चोल्पा चौतारा सामुदायिक वनमा गरिएको वृक्षारोपण उनीहरूको चौथो अभियान बनेको छ ।

यस अभियानमा डिभिजन वन कार्यालय, सुर्खेतको सहयोग तथा सोसेक नेपालको सहजीकरण रहेको छ । वन संरक्षणका कार्यक्रममार्फत राउटे समुदायमा वातावरणीय चेतना अभिवृद्धि गर्ने प्रयास भइरहेको सोसेक नेपालका कार्यकारी निर्देशक हीरासिंह थापा बताउँछन् ।

केही वर्षअघि लेकवेँसी नगरपालिका क्षेत्रमा भएको वृक्षारोपण कार्यक्रममा डिभिजन वन कार्यालय, सुर्खेतका वन अधिकृत वसन्तबाबु श्रेष्ठले राउटेहरूलाई भविष्यका पुस्ताका लागि पनि वन संरक्षण आवश्यक रहेको सन्देश दिएका थिए । उनका अनुसार राउटे समुदायले रूख काट्ने मात्र होइन, संरक्षणमा पनि हातेमालो गर्न थालेको परिवर्तन आफैंमा उत्साहजनक छ ।

घुमन्ते फिरन्ते आदिवासी जनजातिका रूपमा परिचित राउटे समुदायको जनसंख्या हाल १३३ रहेको छ । उनीहरूको बसोबास हाल सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका वडा नम्बर ९ मा रहेको छ । अझै पनि उनीहरु घुमन्ते जीवनशैलीमै छन् । बस्ती सर्दै जाने, वनमै बस्ने र वनबाटै जीविकोपार्जन गर्ने उनीहरूको परम्परा यथावत् छ । तर त्यही परम्पराभित्र वातावरण संरक्षणको नयाँ सोच जोडिनु महत्त्वपूर्ण परिवर्तन हो ।

वनसँग राउटे समुदायको सम्बन्ध उपयोगको मात्र नभएर, अब संरक्षण तर्फको पनि बन्दै गएको छ । एक समय थियो वनबाट काठ मात्र निकाल्ने हातहरू आज त्यही वनलाई भविष्यका लागि हराभरा बनाउन बिरुवा रोपिरहेका छन् । समाजमा राउटे समुदाय’bout बनेका पुराना धारणालाई यो परिवर्तनले चुनौती दिएको छ । उनीहरूको यो सानो प्रयासले एउटा ठूलो सन्देश दिएको छ–प्रकृतिबाट जीवन चलाउने समुदाय नै प्रकृतिको सबैभन्दा असल संरक्षक पनि बन्न सक्छ ।

सम्बन्धित समाचार

सुर्खेतबाट कालिकोट जाँदै गरेको फोर्स गाडी कर्णाली नदीमा खस्यो किशोर–किशोरीलाई कुलतबाट जोगाउन विद्यालय स्वास्थ्य अभियान कर्णाली दुर्घटना : सोनार क्यामरा र चुम्बकसहित १० गोताखोरबाट खोजी सुरु कर्णालीका ४६ स्थानीय तहमा मौसम मापन केन्द्र आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने कृत्रिम वस्तु बिक्रीमा निषेध पहिरोमा परेर दुई जनाको मृत्यु पर्यटकको रोजाइमा त्रिवेणी पाटन कर्णाली मन्त्रिपरिषद् बैठकद्वारा विभिन्न निर्देशनालय सहित केन्द्र खारेज