काठमाडौं । यसपटक नेपाली चलचित्र उद्योगका लागि महइभ्वपूर्ण मानिने दसैंको लामो बिदामा प्रदर्शनमा आएका केही प्रतीक्षित चलचित्रले अपेक्षाअनुसार दर्शक तान्न सकेनन् । अर्कोतर्फ, चाडपर्वको ठूलो प्रतिस्पर्धाबाहिर सामान्य समय प्रदर्शनमा आएको ‘गौँथली’ले भने बक्स अफिसमा उल्लेखनीय सफलता हासिल ग¥यो । यता, स्थापित चलचित्र ब्रान्डका रूपमा परिचित ‘कबड्डी ५ ः आफ्टर द फाइनल’ले पनि प्रदर्शनको सुरुवाती दिनमै राम्रो व्यापार गर्दै दर्शक आकर्षण कायम राखेको छ । यी फरक परिणामले अब नेपाली चलचित्रको बजार अब चाडपर्व, स्टारडम तथा सिक्वेलकेन्द्रित नरहेको प्रस्ट पारेको छ ।

दसैंमा सुस्तता, ‘गौँथली’ र ‘कबड्डी ५’को दबदबा

दसैंमा विद्यालय तथा कार्यालय बिदा हुने, परिवारका सदस्य एकै ठाउँमा भेला भएर मनोरञ्जनका लागि समय निकाल्न सहज हुने भएकाले यो समयलाई चलचित्र प्रदर्शनका लागि उपयुक्त मानिन्छ । यही कारण निर्माता दसैंलक्षित ठूलो लगानीका चलचित्र प्रदर्शन गर्ने योजनामा हुन्छन् ।

यो दसैंमा भने ‘आबाट आमा २’, ‘छ माया छपक्कै २’ र ‘१२ गाउँ २’जस्ता प्रतीक्षित चलचित्रले अपेक्षाअनुसारको व्यापार गर्न सकेनन् । यी चलचित्रलाई दर्शकमाझ पहिलेबाटै परिचित नाम, लोकप्रिय कथावस्तुको निरन्तरता र स्थापित कलाकारको उपस्थितिका कारण राम्रो व्यापार गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो । यद्यपि, बक्स अफिसको परिणामले दर्शकलाई हलसम्म ल्याउन यतिमात्र पर्याप्त देखिएन ।

चलचित्र विकास बोर्डद्वारा सोमबार सार्वजनिक बक्स अफिस विवरणअनुसार ‘आबाट आमा २’ले ६ करोड २४ लाख ७० हजार रुपैयाँ ‘ग्रस कलेक्सन’ गरेको छ । त्यस्तै, ‘छ माया छपक्कै २’ले ३ करोड ३४ लाख ८४ हजार रुपैयाँ र ‘१२ गाउँ २’ले २ करोड २९ लाख ५७ हजार ‘ग्रस कलेक्सन’ गरेका छन् । चलचित्रले केही व्यापार गरे पनि दसैंजस्तो महइभ्वपूर्ण अवसरमा अपेक्षाकृत दर्शक नसकेको प्रस्ट पार्छ ।

सिक्वेल चलचित्रप्रति दर्शकको स्वाभाविक चासो हुने भए पनि त्यसले स्वतः व्यावसायिक सफलता भने हात नपर्ने देखिएको छ । सिक्वेल निर्माण गर्दा पुरानै लोकप्रियताको भर पर्नुभन्दा कथामा नयाँपन, प्रस्तुतिमा परिपक्वतासँगै मनोरञ्जनमा विविधता दिनु आवश्यक छ । दसैंमा एकैपटक धेरै चलचित्र प्रदर्शन हुनु पनि दर्शक विभाजित हुनुको अर्को कारण हो ।

सीमित दर्शक, सीमित प्रदर्शन समय र धेरै विकल्पका कारण सबै चलचित्रले समान दर्शक पाउन सकेनन् । एक वा दुई चलचित्र रोज्ने भएकाले कमजोर प्रचार, औसत प्रतिक्रिया वा आकर्षक कथावस्तु अभाव नै कमजोर पक्ष बन्यो । देशका विभिन्न क्षेत्रमा आएको बाढीपहिरोपछि आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभावले पनि चलचित्रको व्यापारमा असर पा¥यो । त्यसमाथि डिजिटल प्लेटफर्म र घरमै बसेर मनोरञ्जन लिन सकिने माध्यम विस्तारले हलसम्म पुग्न दर्शक झन्झट माने ।

दर्शकले दिएको फरक सन्देश
दसैंको समय ठूला अपेक्षासहित प्रदर्शनमा आएका चलचित्रले सोचेजस्तो व्यापार गर्न नसकिरहेकै बेला ‘गौँथली’ले भने बक्स अफिसमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको छ । सो चलचित्रको व्यावसायिक परिणाम दर्शकलाई हलसम्म ल्याउन ठूलो प्रचार, चाडपर्वको अवसर वा स्टार कलाकारको लामो सूची नै अनिवार्य हुँदैन भन्ने उदाहरण बनेको छ । डा. कपिल रिजाल निर्देशित ‘गौँथली’ले दर्शकको उल्लेखनीय साथ पाउँदै बक्स अफिसमा बलियो उपस्थिति कायम गरेको छ । चलचित्र विकास बोर्डको १५ कात्तिकसम्मको विवरणअनुसार सो चलचित्र ९ लाख ४६ हजार ८६४ दर्शकले हेरेका छन् । यसबाट चलचित्रले २६ करोड ७ लाख ४६ हजार १८६ रुपैयाँ ‘ग्रस कलेक्सन’ गरेको छ ।

यो व्यापारले ‘गौँथली’लाई पछिल्लो समयका सफल नेपाली चलचित्रमध्ये एकका रूपमा स्थापित गरेको छ । दर्शकका लागि चलचित्रको विषयवस्तु, कथा प्रभाव तथा प्रस्तुति महइभ्वपूर्ण बन्दै गएको छ । यसै अवधिमा माओत्से गुरुङ निर्देशित ‘पेन्सन पट्टा’ले पनि उल्लेखनीय व्यापार गरेको छ । यसलाई ३ लाख ६२ हजार २०१ दर्शकले हेरेको बोर्डको विवरणमा उल्लेख छ । यो चलचित्रले १० करोड २८ लाख १८ हजार ४८८ रुपैयाँ ‘ग्रस कलेक्सन’ गरेको छ ।

त्यस्तै, हरि लम्साल निर्देशित ‘बा : एक योद्धा’ले १ लाख २७ हजार २१७ दर्शकलाई हलसम्म ल्याउन सफल भएको छ । चलचित्रको ‘ग्रस कलेक्सन’ ३ करोड ५४ लाख ४० हजार रुपैयाँ पुगेको छ । यी तीन चलचित्रको व्यापार एकसाथ हेर्दा नेपाली दर्शकको रुचि एउटै विधा, एउटै शैली वा एकैप्रकारको कथामा सीमित नरहेको स्पष्ट हुन्छ । फरक विषयवस्तु र प्रस्तुतिमा आधारित चलचित्रले पनि दर्शकको साथ पाउन सक्ने अवस्था देखिएको छ । ‘गौँथली’को सफलताले नेपाली चलचित्र बजारमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ । चलचित्र सफल हुनका लागि महँगो बजेट, चर्चित कलाकार वा दसैंजस्तो ठूलो प्रदर्शन अवसर नै कुर्नुपर्छ भन्ने सोच गलत साबित हुँदै छ ।

स्थापित ब्रान्डको शक्ति अझै कायम
नेपाली चलचित्र बजारमा सिक्वेलको व्यापारलाई लिएर बहस भइरहेकै बेला ‘कबड्डी ५ : आफ्टर द फाइनल’ले भने आफ्नो लोकप्रियताको प्रभाव देखाएको छ । रामबाबु गुरुङ निर्देशित चलचित्रले प्रदर्शनको पहिलो १० दिनमै १० करोड रुपैयाँभन्दा बढी ‘ग्रस कलेक्सन’ गर्दै बक्स अफिसमा राम्रो उपस्थिति जनाएको छ । बोर्डको विवरणअनुसार चलचित्रले १० करोड ७६ लाख ७३ हजार ७१५ रुपैयाँ ‘ग्रस कलेक्सन’ गरेको छ । यस अवधिमा ३ लाख ४६ हजार ४२७ टिकट बिक्री भएका छन् ।

दयाहाङ राई, विपिन कार्की, विजय बराल, बुद्धि तामाङ, रश्मि गुरुङ, मिरुना मगर, माओत्से गुरुङ, कविता आलेलगायत अभिनित चलचित्रले स्थापित ‘कबड्डी’ ब्रान्डप्रतिको दर्शकको आकर्षणलाई फेरि एकपटक प्रमाणित गरेको छ । यसअघि निर्माण भएका शृंखलाले बनाएको दर्शक आधार र पात्रप्रतिकाे आत्मीयताले नयाँ शृंखलाप्रति दर्शकको चासो बढाउन सहयोग गरेको हो । ‘कबड्डी’ शृंखलाको लोकप्रियता कलाकारको उपस्थितिमै पनि सीमित छैन । विशिष्ट हास्य शैली, ग्रामीण परिवेश, पात्रका सम्बन्ध र नेपाली समाजसँग जोडिएका घटनाले यसले दर्शकमाझ छुट्टै पहिचान बनाएको छ ।

यो दसैंमा ‘आबाट आमा २’, ‘छ माया छपक्कै २’ र ‘१२ गाउँ २’जस्ता प्रतीक्षित चलचित्रले अपेक्षाअनुसारको व्यापार गर्न सकेनन् । यी चलचित्रलाई दर्शकमाझ पहिलेबाटै परिचित नाम, लोकप्रिय कथावस्तुको निरन्तरतासँगै स्थापित कलाकारको उपस्थितिका कारण राम्रो व्यापार गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो ।

‘कबड्डी ५’को सुरुवाती व्यापारले नेपाली चलचित्र उद्योगमा स्थापित ब्रान्डको महइभ्व अझै कायम रहेको देखाएको छ । यस्तो लोकप्रियता लामो समय टिकाइराख्न कथामा नयाँपन र प्रस्तुतिकरणमा गुणस्तर कायम राख्नु भने उत्तिकै आवश्यक छ । दर्शक पुरानो लोकप्रियताको निरन्तरतासँगै नयाँ शृंखलाबाट नयाँ अनुभव अपेक्षा पनि गरिरहेका हुन्छन् ।

स्टारडमभन्दा कथाको प्रभाव महत्वपूर्ण बन्दै
पछिल्ला व्यापार आकलन गर्दा नेपाली चलचित्रको बजारमा एउटा महइभ्वपूर्ण परिवर्तन देखिन्छ । पहिले चर्चित कलाकारको नामले मात्रै पनि दर्शकको चासो बढाउने अवस्था थियो । अहिले कलाकारको लोकप्रियतासँगै चलचित्रको कथा, ट्रेलर, प्रचार सामग्री, दर्शक प्रतिक्रिया र सामाजिक सञ्जालमा हुने चर्चाले पनि व्यावसायिक सम्भावना प्रभावित पार्न थालेका छन् ।

दर्शकले अब चलचित्र हेर्नुअघि त्यसको विषयवस्तु, प्रस्तुति र समीक्षा’bout जानकारी लिने गरेका छन् । सामाजिक सञ्जालका माध्यमबाट चलचित्रप्रतिको प्रारम्भिक धारणा छिटो फैलिने भएकाले सकारात्मक प्रतिक्रिया आएमा दर्शकको आकर्षण बढ्ने पाइएको छ । नकारात्मक प्रतिक्रिया व्यापक भएमा चलचित्रको व्यापारमा असर पर्न सक्छ । यसको पछिल्लो सिकार प्रियंका कार्कीको ‘मास्टर्नी’ले भोग्यो । चर्चित कलाकारलाई पोस्टरमा राखेर वा ठूलो प्रचार अभियान चलाएरमात्र दर्शकलाई हलसम्म ल्याउन सकिने अवस्था कमजोर हुँदै गएको छ ।

अब सफलताको सूत्र के ?
‘गौँथली’, ‘पेन्सन पट्टा’, ‘बा : एक योद्धा’ र ‘कबड्डी ५’को व्यापार तथा दसैंमा प्रदर्शन भएका चलचित्रको तुलनात्मक प्रदर्शनले नेपाली चलचित्र बजार’bout केही महइभ्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ । चाडपर्वको अवसरले दर्शकलाई चलचित्र हेर्न समय उपलब्ध गराए पनि उनीहरूलाई ‘कुन चलचित्र हेर्ने ?’ भन्ने निर्णय गर्न गाह्रो परिरहेको छ ।

निर्माणमा लगानी, पटकथा विकास, कलाकार छनोट, प्राविधिक गुणस्तर र प्रचार रणनीतिबीच सन्तुलन कायम गर्नु पनि उत्तिकै महइभ्वपूर्ण छ । राम्रो कथा भएरमात्र पुग्दैन, त्यसलाई पर्दामा प्रभावकारी ढंगले प्रस्तुत गर्न सक्नु निर्देशकको खुबी हो । उत्कृष्ट प्राविधिक पक्ष र चर्चित कलाकार भए पनि कमजोर पटकथाले दर्शकलाई लामो समयसम्म आकर्षित गर्न सक्दैन ।

बदलिँदो दर्शकको रोजाइ
पुरानो बजार रणनीतिले मात्रै सफलता नमिल्ने अवस्था बढ्दै गएको छ भने नयाँ विषयवस्तु र मौलिक प्रस्तुतिका सम्भावना पनि बढिरहेको छ । दसैंमा अपेक्षित व्यापार गर्न नसकेका चलचित्र, सामान्य समयमा असाधारण सफलता हासिल गरेको ‘गौँथली’ र स्थापित ब्रान्डका रूपमा बलियो व्यापार गरेको ‘कबड्डी ५’ले नेपाली चलचित्रको यही बदलिँदो अवस्था प्रतिनिधित्व गर्छन् । अब नेपाली चलचित्रकर्मीका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती दर्शकको बदलिँदो रुचि समयमै बुझ्नु र त्यसअनुसार सिर्जनात्मक काम गर्नु हो । दर्शकलाई हलसम्म ल्याउने प्रतिस्पर्धा चर्चित अनुहार, महँगो प्रचार र चाडपर्वको प्रदर्शन मितिमै सीमित छैन ।

सम्बन्धित समाचार

प्रकृतिको काखमा कला उत्सव, रूखका हाँगामा मोहक चित्र आईसीसी विश्वकप छनोट प्लेअफ प्रतियोगिता नेपालमा आयोजना हुने बाजुराको चारवटा वडा अझै सडक सञ्जालको पहुँच बाहिर नेपाली वेब सिरिज ‘तथास्तु’ सार्वजनिक रंगीचंगी फूलले फेरिँदै धनगढीको मुहार, सडक र चोकमा बगैँचाको झल्को इजरायलमा आधा मत गणना हुँदा नेतान्याहु गठबन्धन ५५ सिटमा अगाडि डेनमार्क र नेपालको सांगीतिक सहकार्यमा आकाश सिग्देलले ल्याए ‘मायालुले’ जाग्यो कांग्रेस, पछ्याउँदै देउवा पक्ष